Nieuwskanaal voor: Ernst Cramer

Bijdrage Ernst Cramer verantwoordingsdebat

Wed, 16 Jun 2010 11:00:46 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Drie jaar geleden is een kabinet van CDA, Partij van de Arbeid en ChristenUnie van start gegaan met ambitieuze doelstellingen voor groei, duurzaamheid, respect en solidariteit, vol van vuur om samen met de samenleving te werken aan een beter Nederland, vanuit het besef dat je alleen maar resultaten kunt bereiken met behulp van burgers, bedrijven en instellingen.

We zijn nu ruim drie jaar verder. De eerste anderhalf jaar werden gekenmerkt door economische voorspoed, maar daarna volgde ruim anderhalf jaar van financiële en economische crisis. Met het crisispakket dat halverwege 2009 is vastgesteld en waaraan de fractie van de ChristenUnie zich in grote lijnen goed kon herkennen, moest Nederland door de financiële en economische crisis geloodst worden. Helaas is die ambitie door de kabinetscrisis eerder dit jaar voortijdig afgebroken. Dat betreuren wij zeer.

In de verantwoordingsbrief staat dat dit de finale verantwoording is over dit kabinet. Dat behoeft wat ons betreft nuancering. Het is namelijk geen eindstand, maar een tussenstand. We, CDA, Partij van de Arbeid en de ChristenUnie zijn voor een programma van vier jaar gegaan. Dat is abrupt tot stilstand gekomen. Hoe een eindstand per 2011 eruit had gezien, weet niemand. Maar toch moet de tussenstand bezien worden in het licht van de beoogde resultaten.

De verantwoording gaat over de kabinetsdoelstellingen tegen de achtergrond van de demissionaire status van het kabinet. Dan is 2009 een heel bijzonder jaar geworden, met een crisis van ongekende omvang en met meer aspecten dan enige crisis hiervoor, zo lijkt het. Voor burgers, bedrijven en overheid heeft de crisis tot gevolg gehad dat het jaar volstrekt anders is gelopen dan verwacht. De kale cijfers kennen we allang, maar ze blijven schokkend. De werkelijkheid achter al die cijfers voor mensen die werkloos zijn geworden, bedrijven die failliet zijn gegaan of huiseigenaren die de hypotheek niet meer kunnen aflossen, zijn nog veel ingrijpender.

Hoewel er stevig over gediscussieerd is, blijkt dit stimuleringspakket voor de economie effect te hebben gehad. De crisis is nog altijd fors en de gevolgen zijn niet gering, maar, aldus het CPB, er zouden 50.000 meer werklozen zijn geweest zonder dat pakket. De werkloosheid is toegenomen, maar veel minder dan verwacht en zeker veel minder dan in onze buurlanden. Dat heeft betekenis. De overheidsbestedingen hebben als vrijwel enige positieve aanjager op de economie de ergste dip voorkomen. Er is geïnvesteerd in scholing, onderwijs, gebouwen, energiebesparing en weg- en waterbouw. De winsten van bedrijven stijgen weer voorzichtig. Voor de investeringen door bedrijven gaan de seinen geleidelijk aan weer op groen.

Ik heb enkele vragen aan het kabinet. Hier en daar is sprake van een beperkt gebruik van de maatregelen uit het crisispakket. Hoe kan dat? Komt dit door onbekendheid? Zou dit kunnen worden opgelost?

Ook vorig jaar is al aandacht gevraagd voor de uitgaven binnen het infrafonds. Ook nu is het geld niet allemaal uitgegeven, geld dat buitengewoon hard nodig is voor de stimulering. Hoe is het mogelijk dat daarvan nu weer een groot bedrag op de plank blijft?

Het doet de ChristenUnie goed dat de instelling van een minister voor Jeugd en Gezin zich heeft bewezen. Overal in het land worden Centra voor Jeugd en Gezin geopend. De problemen in de jeugdzorg konden worden aangepakt. Kinderen zonder criminele achtergrond komen niet meer in een jji. Het is jammer dat de door het kabinet gepresenteerde toekomstvisie "Perspectief voor jeugd en gezin" niet meer behandeld kon worden, maar tezamen met het rapport over de jeugdzorg van de Kamercommissie voor Jeugd en Gezin zijn het prima bouwstenen om het beleid verder vorm te geven.

De minder meevallende jeugdwerkloosheid is een van de punten die aandacht blijven vragen. Graag zou ik willen weten of de maatregelen daarvoor onvoldoende hebben gewerkt. Wachtlijsten zijn onder dit kabinet met meer inzet aangepakt dan ooit. De verbetertrajecten lijken rendement op te leveren, net als de intensiveringen van de preventieve jeugdzorg. De ingrediënten om het nog beter te doen, liggen er. En over preventie gesproken: partijen hebben nog de kans bij te dragen aan een betere Drank- en Horecawet. Elke jongere zonder een drankprobleem is een mogelijk jeugdzorgprobleem minder, zou ik zeggen.

Op het gebied van onderwijs liggen problemen als de aanpak van voortijdig schoolverlaten en minder uitval redelijk op schema. Investeringen in kwaliteit hebben ook vruchten afgeworpen. Wat ons betreft, zal het er nu vooral om gaan om het onderwijs zo veel mogelijk aan het onderwijs zelf te laten. Onderwijsdecentralisatie heeft als keerzijde gekregen een overmaat aan toezicht en verantwoording. Wij hopen dat met ons meer politieke partijen dat in gedachten zullen houden. Juist de scholen die ruimte en vertrouwen krijgen, ook en juist als het gaat om identiteit en inrichting, bieden de beste waarborg voor kwaliteit, omdat wordt uitgegaan van eigen inzet, eigen verantwoording en eigen verantwoordelijkheden. Ik zou ook hierop graag een reactie van het kabinet willen hebben. Als problemen zich voordoen, zoals bij de voor- en vroegschoolse educatie, waar veel aan is gedaan maar waar de resultaten nog moeten volgen, zullen we ons ervan moeten weerhouden om het zoveelste kwaliteitsplan op te leggen.

Vorig jaar is de crisisaanpak mede in het kader geplaatst van brede vraagstukken als milieu en schaarste. In antwoord op onder andere onze vragen in Tweede Kamer en Eerste Kamer zijn diverse brieven geschreven. De urgentie om krachten van overheid, wetenschap en bedrijfsleven te bundelen, is enorm. Bij de vorming van beleid moeten zowel economische als ecologische aspecten worden betrokken, om een antwoord te hebben op verdelingsvraagstukken en veiligheidsvraagstukken. Kortom, het gaat over het inzicht dat recht en gerechtigheid over grenzen heen zo hun gevolgen hebben. Wat de ChristenUnie betreft, kan het kabinet haar eigen suggestie om dit met een advies van de WRR uit te werken dan ook gewoon gaan uitwerken.

Duurzaamheid is helaas slachtoffer geworden van de kabinetsbreuk. De ambitieuze doelstellingen van Schoon en Zuinig staan op de koers voor de korte termijn, maar er is onzekerheid over het halen van de doelen op de lange termijn; ik denk aan 2020. Het aanvullende maatregelenpakket moet die haalbaarheid vergroten, maar zal wat de ChristenUnie betreft een meer verplichtend karakter moeten hebben. De huidige convenanten zijn dan te vrijblijvend. Ook op dit punt geldt: op de ChristenUnie zult u kunnen rekenen, ook in de toekomst.

De wijken vormen een van de aandachtspunten uit de focus die vorige jaar is geformuleerd. Er is veel bereikt, maar we zijn nog lang niet klaar. Er staan flink wat seinen in het rood. Een belangrijk knelpunt is de versnippering van beleid. Gemeenten, politie, justitie en ministeries moeten veel beter samenwerken. Maatregelen moeten veel meer onder één noemer worden gebracht. Als we nu eens alle gedragsmaatregelen inderdaad onder één noemer, één uitvoeringsstructuur en één toezichtkader hadden gebracht, zoals het regeerakkoord dat voorzag, waren we hiermee een stuk verder geweest. Graag krijg ik ook daarop een reactie van het kabinet.

Dan kom ik toch bij een moment van vooruitzien, want ook dat zullen we in het verantwoordingsdebat altijd moeten doen. Na anderhalf jaar crisis komen we nu geleidelijk aan in een andere fase. En hoe moet het dan verder? Hoe ziet het beleid eruit na een crisis? Daarover gaat dit debat in beginsel niet. Daarvoor zijn de verkiezingsprogramma's en de financiële onderbouwingen daarvan, die vandaag langskomen, veel belangrijker. Wel zeg ik heel in het kort: het verzachten van de crisis was belangrijk, maar nu het weer lijkt te kunnen, moeten we de tekorten zien terug te dringen. Dat is ook een afspraak uit het aanvullend beleidsakkoord. Wat de ChristenUnie betreft, zullen de overheidsfinanciën in de komende periode met 16 mld. worden teruggebracht op een bijna-nullijn. Op lange termijn is het van belang dat de overheidsfinanciën structureel houdbaar worden gemaakt. Het is goed mogelijk om zelfs met positieve effecten voor economie, werkgelegenheid, milieu en natuur een houdbaarheidspakket van zelfs 5,5% te realiseren. Vandaag is dat ook gebleken in de doorrekening van het CPB.

Ik kom tot een afsluiting. De verantwoording over 2009 is wat de ChristenUnie betreft dus geen eindstand, maar een voortijdig afgebroken tussenstand. Dat heeft de resultaten negatief beïnvloed in een tijd waarin aanpakken is vereist, maar er komen nieuwe kansen voor partijen die durven. Er zijn nieuwe kansen voor een solide, sociaal en duurzaam beleid. Ik wens het demissionaire kabinet Gods zegen toe in al het werk dat nog moet gebeuren totdat de nieuwe ploeg het stokje zal overnemen.

Bijdrage Ernst Cramer plenair nieuwe stations

Wed, 16 Jun 2010 10:55:49 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik heb vier moties. In het algemeen overleg hebben we uitgebreid gesproken over de bedieningsgarantie van de NS voor de nieuwe stations. Ik denk dat het belangrijk is dat we de bedieningsgarantie, dus dat er gestopt wordt op een nieuw station, verankeren en duidelijk maken dat de politiek daarover gaat en niet de NS. Vandaar de volgende motie.

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat de criteria voor het afgeven van een bedieningsgarantie niet duidelijk zijn;

overwegende dat de minister opdrachtgever is voor het hoofdrailnet en het vereiste van een bedieningsgarantie van de concessiehouder daarbij niet goed past;

overwegende dat transparante afspraken over de gevolgen voor de exploitatie van de vervoerder wenselijk zijn, maar dat een bedieningsgarantie daarvoor niet noodzakelijk is;

constaterende dat er binnenkort een nieuwe langjarige vervoerconcessie wordt afgesproken;

overwegende dat de nieuwe vervoerconcessie voldoende ruimte moet bieden voor de realisatie van nieuwe stations;

verzoekt de regering, met ingang van de nieuwe concessie hoofdrailnet:

- de vereiste bedieningsgarantie van de vervoerder als voorwaarde voor de opening van nieuwe stations te schrappen, zodat voor de vervoerder alleen nog de bedieningsplicht geldt en de minister over de opening van nieuwe stations gaat;

- In de concessie nadere afspraken te maken over de gevolgen voor de exploitatie van de vervoerder van de opening van nieuwe stations;

en de Kamer hierover binnen 6 maanden te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Cramer. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Zij krijgt nr. 8 (31801).

De heer Mastwijk (CDA): Ik heb de conceptmotie en de overwegingen gelezen. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat het mogelijk is dat de huidige vervoerder zegt, dat wel te willen doen, maar dat dit bakken vol geld kost. Als dat het antwoord is, is het voor de ChristenUnie een overweging om na te gaan of andere vervoerders het wel binnen het bestaande budget kunnen doen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat vergt, denk ik, een apart debat. Ik sluit die mogelijkheid niet uit, maar als je over (het verlengen van) een concessie praat en je komt daar niet uit, lijkt mij dat dit altijd de discussie zal zijn voor degene die de uitvraag doet.

De heer Mastwijk (CDA): Dat kan ik volgen. Dit betekent dus dat de ChristenUnie zegt: wij willen dit graag, maar het mag geen extra geld kosten. Is dat de conclusie?

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat is geen juiste conclusie. De ChristenUnie is vanwege het grote belang van het openbaar vervoer ook bereid om de consequenties van nieuwe stations daarin mee te nemen.

Voorzitter. Mijn tweede motie gaat over de noodzaak van het bekijken van nieuwe locaties. Tien jaar geleden is er een analyse gemaakt van nieuwe stationslocaties waarbij naar de potentie is gekeken en niet naar de vragen die er liggen. De minister heeft ook het debat in het kader van het MIRT gezegd dat naar de potentie gekeken moet worden. Ik dien daarom de volgende motie in.

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat om de 5% groei op het spoor op termijn te kunnen halen de aantrekkelijkheid van de trein als alternatief vergroot moet worden;

overwegende dat nabijheid van stations bij concentraties van wonen en werken de aantrekkelijkheid van de trein vergroot;

constaterende dat tien jaar geleden voor het laatst een breed onderzoek is gedaan naar mogelijke nieuwe stations, terwijl de plannen ten aanzien van nieuwe woon- en werklocaties zijn gevorderd;

verzoekt de regering, in overleg met de provincies een inventarisatie te maken van mogelijke nieuwe stations in samenhang met ruimtelijke ontwikkelingen in aanvulling op de stations die momenteel in procedure zijn binnen het MIRT en de haalbaarheid van deze geïnventariseerde stations te onderzoeken en de Kamer hierover binnen een jaar te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Cramer en Roefs. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Zij krijgt nr. 9 (31801).

De heer Mastwijk (CDA): Voorzitter. Ook bij deze motie heb ik de volgende vraag. Betekent dit dat de heer Cramer het denkbaar acht dat de volgorde die wij in het MIRT hebben vastgesteld, en waarvoor de middelen dus al voor een lange reeks van jaren zijn belegd, overhoop wordt gehaald?

De heer Cramer (ChristenUnie): Integendeel, maar ook dan doen wij een stuk van het debat over, en dat lijkt mij niet de bedoeling. De ChristenUnie heeft bij het MIRT-debat gepleit voor meer ruimte in het MIRT om eventualiteiten op te kunnen vangen; dus niet alles beleggen, maar de mogelijkheid om een deel in te zetten voor knelsituaties. Daarnaast is er op dit moment helderheid over de stations die in het MIRT zijn aangevraagd, maar wij denken dat er een grotere potentie is aan nieuwe stations. Die duidelijkheid is er niet. De inventarisatie is tien jaar geleden gemaakt. Wij denken dat er met een nieuwe inventarisatie op basis van onderzoek meer body gegeven kan worden aan de door mij ingediende nota, waarvan dit VAO een resultaat is. Het is dus een verdergaande onderbouwing van mijn betoog over de kansen voor nieuwe stationslocaties.

Voorzitter. Mijn derde motie luidt als volgt.

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat bij een capaciteitsprobleem op het spoor een capaciteitsvergrotingsplan verplicht is;

overwegende dat een probleem met de inpasbaarheid van een nieuw station in de dienstregeling geen reden mag zijn voor het niet realiseren van een station;

overwegende dat capaciteitsuitbreiding middels inhaalsporen niet noodzakelijk is voor het halteren aan het beoogde station, maar ten gunste van het overige treinverkeer wordt gerealiseerd en bijdraagt aan een verbetering van de capaciteit en robuustheid van het hele traject;

verzoekt de regering:

- de inpasbaarheid in de dienstregeling als voorwaarde voor de opening van nieuwe stations te schrappen;

- bij een geconstateerd capaciteitsprobleem als gevolg van een gepland station een capaciteitsvergrotingsplan op te stellen;

- inhaalsporen geen onderdeel te laten uitmaken van de projectkosten van het station, maar van de bijkomende infrastructuurkosten,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Cramer. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Zij krijgt nr. 10 (31801).

De heer Mastwijk (CDA): Ik kan mij voorstellen dat hier financiële consequenties uit voortvloeien. Je kunt wel zeggen dat inhaalsporen geen onderdeel uitmaken van de projectkosten van het station, maar van de bijkomende infrastructuurkosten, maar geld kost het toch. De vraag aan de heer Cramer is hoe hij dit eventueel wil betalen.

De heer Cramer (ChristenUnie): Dit is uitgebreid gewisseld in het debat. De minister heeft toegezegd dat eventuele infrastructurele oplossingen bij een station geen onderdeel uitmaken van de daarvoor standaard beschikbare 6 mln., maar uit andere budgetten van de Spoorwegen moeten komen.

Het gaat mij erom dat er soms voordat er een besluit wordt genomen, een station afvalt omdat die kosten in het verschiet liggen. Ik bedoel dus niet de situatie waarin het besluit is genomen dat een station er gaat komen. Daar is de minister helder over geweest. Het gaat mij erom dat het dilemma of we de infrastructuur moeten aanpassen eigenlijk geen rol mag spelen bij het wel of niet openen of toelaten van een station.

De heer Aptroot (VVD): Ik heb een vraag die aansluit op de vraag van de heer Mastwijk. Je kunt kosten inderdaad anders boeken, bijvoorbeeld als inhaalspoor, maar ze worden wel gemaakt. Er is bij deze motie ook geen dekking van de ChristenUnie. Dat vind ik niet solide. Begrijp ik dat de ChristenUnie vindt dat de nieuwe stations er moeten komen, dan maar ten koste van het Programma Hoogfrequent Spoor, bijvoorbeeld het spoorboekloos rijden? De VVD zou daar tegen zijn. Wij vinden dat we moeten werken aan een goed spoor met een goede frequentie, en dat we niet tot in het oneindige allerlei stations kunnen openen als dat de hoofdlijn onderbreekt. Overigens betekent dat ook dat het spoor steeds trager wordt.

De heer Cramer (ChristenUnie): Daarover gaat nu precies de discussie rond het Programma Hoogfrequent Spoor: dat we niet alleen snellijnen in dit land hebben, maar dat we ook het adernetwerk in Nederland verbeteren. De ChristenUnie maakt in haar programma de keuze om daarin extra te investeren. Dat staat ook in het huidige coalitieakkoord. Dat is een andere keuze dan die van de heer Aptroot. De ChristenUnie maakt die keuze en heeft daar dus ook geld voor beschikbaar in haar programma. Er is geen ongedekte cheque. Dat zeg ik als reactie op wat de heer Aptroot zegt over mijn vorige motie. In die motie staat een verzoek om een en ander te onderzoeken; het is dus nog helemaal geen vraag om geld.

Mijn laatste motie heeft betrekking op station Schiedam Kethel. De ChristenUnie pleit al jaren voor de komst van dat station. Nu hebben we begrepen dat dit station in de conceptplannen voor het Programma Hoogfrequent Spoor, dat de Kamer nog moet ontvangen, ineens helemaal is uitgevallen. Dat lijkt ons onbestaanbaar. Ik heb er niet voor niets jarenlang op gehamerd dat het station er moet komen. Ik wil het geen "kethelmuziek" noemen, maar het onderwerp is meerdermalen aan de orde geweest. Daarom dien ik de volgende motie in.

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat station Schiedam Kethel geen onderdeel meer uit blijkt te maken van de plannen voor hoogfrequent spoorvervoer tussen Den Haag en Rotterdam;

overwegende dat dit beoogde station onderdeel is van Stedenbaan en de nieuwbouwwijk Schiedam Spaland in de nabijheid van deze locatie reeds enkele jaren geleden is gerealiseerd;

constaterende dat dit station middels een bestemmingsplan al volledig is voorbereid en de stadsregio een aansluitende tramlijn heeft opgenomen in het regionale investeringsprogramma;

overwegende dat er budget beschikbaar is voor het station in het budget voor kleine stations;

overwegende dat knelpunten in de infrastructuur op de corridor Rotterdam-Den Haag robuust dienen te worden opgelost, maar dit de opening van het nieuwe station niet in de weg mag staan;

verzoekt de regering, uiterlijk september 2010 het aanlegbesluit te nemen van station Schiedam Kethel en hiervoor budget beschikbaar te stellen uit het budget voor kleine stations en de Kamer hierover te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Cramer. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Zij krijgt nr. 11 (31801).

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik rond af met te zeggen dat het niet zo kan zijn dat de A4 Midden Delfland wel wordt gerealiseerd, maar station Schiedam Kethel niet.

De vergadering wordt enkele minuten geschorst.

Bijdrage Ernst Cramer algemeen overleg verkeersveiligheid/CBR/landbouwverkeer

Wed, 16 Jun 2010 10:41:47 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Collega De Rouwe verwijt mevrouw Roefs dat zij valse tegenstellingen creëert. Ik denk echter dat hij daaraan zelf schuldig is. Het gaat niet alleen om de verkeersdoden, maar ook om een veel breder aspect, namelijk het controleren van zwaar verkeer op de wegen, inclusief de snelheid die daarmee gepaard gaat. De heer De Rouwe zegt dat er één groot nadeel zit aan het verhaal van mevrouw Peijs. Ik wijs hem erop dat er ook één groot voordeel zit aan het voorstel van mevrouw Peijs, namelijk dat Veilig Verkeer Nederland en Transport en Logistiek Nederland en LTO Nederland, verenigd onder het voorzitterschap van mevrouw Peijs, tot deze conclusie zijn gekomen. Zij hebben gezegd: als ze een kenteken krijgen, dan is het logisch dat daartegenover een verhoging van de maximumsnelheid wordt gezet. Kortom, er ligt een breed gedragen oplossing die tot meer veiligheid leidt -- daarmee is Veilig Verkeer Nederland bezig geweest -- en niet zulke grote lasten met zich meebrengt als de heer De Rouwe suggereert. Ik hoor graag de reactie van de heer De Rouwe op de schijnbare tegenstelling die hij juist creëert.

De heer De Rouwe (CDA): Ik doe dat graag. Ik heb aangegeven dat ik moeite heb met de stelling van mevrouw Roefs dat het aantal van zeventien verkeersdoden kan worden teruggebracht. Er is namelijk geen causaal verband aan te tonen met dat unieke nummer. Dat is de zwakte in het verhaal. Als dat verband kan worden aangetoond, dan raak ik redelijk ontvankelijk voor het voorstel. Dat zeg ik er eerlijk bij want het gaat mij om de verkeersveiligheid. Het is echter altijd een kwestie van proportionaliteit. Als de verzwaring van de eisen door de invoering van een rijbewijs voor jongeren de uitkomst is van het lange debat over dit onderwerp, dan vind ik dat winst. Wij moeten echter niet doorslaan in administratieve lasten. Om die reden heeft de fractie van de ChristenUnie in het verleden de motie-Atsma gesteund. Het gaat weliswaar om lagere bedragen, van 40 mln. naar 8 mln., maar nog steeds om grote bedragen in een sector die het volgens mij best moeilijk heeft. Bovendien is nog niet aangetoond wat het resultaat ervan is. Ik vind dat je dat heel goed moet weten voordat je iets dergelijks invoert.

De heer Cramer (ChristenUnie): Het spijt mij om te moeten constateren dat de heer De Rouwe op geen enkele wijze ingaat op mijn vraag. Ik heb niet gesproken over de verkeersdoden waarover collega Roefs sprak. Ik heb erop gewezen dat er een heel groot pluspunt zit aan het verhaal van mevrouw Peijs namelijk dat de complete sector -- Veilig Verkeer Nederland, LTO en TLN -- gezamenlijk tot de conclusie is gekomen dat het voorstel een goede zaak is. Zij hebben daarbij ook gekeken naar de administratieve lasten ervan en geconstateerd dat een en ander in ruil voor de verhoging van de snelheid echt iets toevoegt aan het debat. Kortom, waar worstelt collega De Rouwe in vredesnaam mee?

De heer De Rouwe (CDA): Die worsteling zal ik de heer Cramer besparen want die heb ik al drie keer uiteengezet. Ik benadruk dat ik het brede draagvlak waardeer. De organisaties kwamen met veel voorstellen en een groot deel daarvan is overgenomen door de minister, zoals de invoering van het trekkerrijbewijs voor jongeren en het verhogen van de snelheid. Niet alles wordt echter gedeeld. Op dit punt moet een zelfstandige afweging plaatsvinden. De CDA-fractie is daarin altijd heel duidelijk geweest: het moet geënt zijn op de proportionaliteit. Overigens hebben wij ook een brief ontvangen van LTO Nederland waarin staat dat zij zich zeer goed kunnen vinden in deze opzet van de minister. Dat is niet het plan van het brede consortium. Dat moeten wij er ook bij noemen. Ik waardeer het brede platform. Daarvan zijn veel dingen overgenomen. In de Kamer moeten wij echter kijken naar wat proportioneel en nodig is. Proportioneel is het verhogen van de snelheid, het verbreden van het rijbewijs en het aanbrengen van een sticker. Dat is duidelijk en proportioneel.

Mijn laatste punt betreft iets heel anders, namelijk het shared space-principe. Dat is het principe waarbij automobilisten, fietsers en gebruikers veel verantwoordelijker worden gemaakt. De Kamer heeft een motie aangenomen om dat breed te ondersteunen en een opdracht te geven aan het Shared Space Institute. Ik heb begrepen dat die opdracht vrij minimaal is geformuleerd waardoor het instituut moeite heeft met het uitvoeren ervan. Ziet de minister kans om de motie die recent is aangenomen bij de begroting ruimhartiger uit te voeren zodat dit instituut een goede kans van slagen heeft in het verder ontwikkelen? Op die manier kan de gewenste inrichting van shared space, die door de minister en de Kamer wordt ondersteund, verder van de grond komen.

Bijdrage Ed Anker plenair initiatiefnota 'de grenzen voorbij' van Ernsat Cramer en Ger Koopmans

Wed, 16 Jun 2010 09:44:42 +0200

De heer Anker (ChristenUnie): Wij spreken vandaag voor de derde keer over de initiatiefnota over grensoverschrijdend spoorvervoer. Dat doe ik overigens met groot genoegen, want de heren Cramer en Koopmans hebben met hun initiatiefnota een hiaat in het spoorbeleid gevuld. Inmiddels hebben ze zelfs al voor financiering van de eerste projecten gezorgd. Het is dus de derde keer dat wij hier in de Kamer over spreken, maar in onze fractie en ongetwijfeld ook in de CDA-fractie is er nog veel vaker over gesproken. Ik dank de beide initiatiefnemers voor de verwerking van alle opmerkingen uit de vorige debatten in de nieuwe versie van de initiatiefnota. Er is zelfs duidelijk aangegeven welke aanbevelingen zijn gewijzigd. Ik wil graag vijf moties indienen. Mijn eerste motie gaat over een verdere uitwerking van de projecten waarvoor nu nog geen geld is gereserveerd. Motie De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat met de middelen uit de initiatiefnota ″De grenzen voorbij″ wordt geïnvesteerd in grensoverschrijdende spoorlijnen in Limburg en Twente; overwegende dat in beide regio’s nog een verdere verbetering van het grensoverschrijdende spoorproduct mogelijk is; overwegende dat ook in andere regio’s zoals Groningen en de stadsregio Arnhem-Nijmegen nog kansen zijn voor een verbetering van het grensoverschrijdende spoorvervoer; verzoekt de regering, samen met de regio’s plannen voor een tweede fase investeringen in het grensoverschrijdend spoorvervoer uit te werken en de Kamer hierover uiterlijk in de begroting voor 2012 te informeren, en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Anker en Mastwijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund. Zij krijgt nr. 5 (32351).

De heer Anker (ChristenUnie): Dan heb ik een motie over de fiets. De indieners constateren dat het vervoer van een fiets in de trein geen sinecure is. Zo mogen fietsen mee in de Thalys, maar alleen als het voorwiel is gedemonteerd en de fiets in een fietshoes is verpakt. Omdat hierover geen aanbeveling is opgenomen in de initiatiefnota dien ik de volgende motie in. Zij is meeondertekend door de heer Mastwijk, die hier ook een warm pleitbezorger van is. Motie De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat er bij grensoverschrijdend spoorvervoer nog veel obstakels zijn om de fiets mee te nemen in de trein; verzoekt de regering, in gesprek te gaan met de Fietsersbond, ROVER, NS, NSHispeed en de overige vervoerders met grensoverschrijdende spoordiensten over verbeteringen voor het meenemen van fietsen in de trein over de grens en de Kamer hierover binnen een jaar te informeren, en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Anker en Mastwijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund. Zij krijgt nr. 6 (32351).

De heer Anker (ChristenUnie): Dan kom ik op het grenstarief. De indieners willen de NS prikkelen door te verplichten, automaten van buitenlandse concurrenten toe te staan. Dat is alleen een oplossing in de grensregio’s. Daarom dien ik de volgende motie in. Motie De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegende dat het grenstarief op de verbinding Maastricht-Brussel is geschrapt voor reizigers tussen Maastricht en België; overwegende dat voor reizigers van/naar plaatsen verder in Nederland er niets is veranderd; overwegende dat het internationale tarief voor het Nederlandse traject de laatste jaren sterker is gestegen dan het binnenlandse tarief; verzoekt de regering, in overleg met NS te bewerkstelligen dat het grenstarief geheel wordt afgeschaft, en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Anker en Mastwijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund. Zij krijgt nr. 7 (32351).

De heer Anker (ChristenUnie): Ik voeg hier nog een oproep aan de minister aan toe. Het toevoegen van meer bestemmingen aan kaartautomaten moet ook gepaard gaan met het opnemen van alle gebruikelijke routes en de meest gangbare buitenlandse kortingsregelingen. Nu wordt bijvoorbeeld standaard de grensovergang bij Venlo genegeerd in de kaartautomaten. Dan kom ik op ERTMS, een belangrijk beveiligingssysteem dat grensoverschrijdend spoorvervoer mogelijk maakt. Daarover dien ik de volgende motie in. Motie De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat invoering van ERTMS de interoperabiliteit van het grensoverschrijdend spoorvervoer makkelijker maakt; verzoekt de regering, in overleg met de grensregio’s, de vervoerders ter plaatse en de buurlanden bij gepland groot onderhoud aan de beveiliging van grensoverschrijdende spoorlijnen de inbouw van ERTMS in de infrastructuur mee te nemen en de Kamer hierover binnen zes maanden te informeren, en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Anker en Mastwijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund. Zij krijgt nr. 8 (32351).

De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Wij komen bij mijn laatste motie ook nog even rakelings langs de portefeuille van Buitenlandse Zaken. De motie gaat namelijk over de gemeente Eijsden. Wij hebben dinsdag gestemd over de herindeling van die gemeente samen met de gemeente Margraten, maar dat zal de meeste woordvoerders hier niet het meest na aan het hart liggen. Wat wel na aan het hart ligt, is dat de Kamer deze week een petitie heeft ontvangen om het station in Eijsden te heropenen. Dit Nederlandse station is gesloten; ik zou haast zeggen omdat het niet in België ligt. Wij hebben het technisch rapport ontvangen, maar de uitkomst is wat de ChristenUnie betreft niet bevredigend. De busreizigers zouden tevreden zijn, maar de handtekeningen die wij deze week hebben ontvangen, vertellen een ander verhaal. De snelle busdienst is verdwenen en een busdienst die er 30 minuten over doet en vaak vertraagd is, is wat anders dan de trein van vroeger, die binnen tien minuten in Maastricht was. Ik wil niet van de minister horen waarom het station niet open kan, maar hoe het wel zou kunnen. In de initiatiefnota en in de petitie staat een aantal goede opties dat onderzocht kan worden, zoals een grensoverschrijdende stoptrein, zodat de bestaande intercity nog wat sneller kan rijden. Maar voor de ChristenUnie staat vast dat dit station sowieso weer open moet; vandaar de volgende motie. Motie De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat station Eijsden gesloten is door de komst van de Maastricht-Brussel express; overwegende dat de vervangende busdiensten geen goed alternatief zijn omdat de reistijd 3 tot 4,5 keer zo lang is en er bovendien vaak sprake is van vertragingen; overwegende dat de concessie Hoofdrailnet opnieuw ingaat in 2015 en dat rond dat jaar ook het regionale spoor in Limburg opnieuw wordt aanbesteed; verzoekt de regering, in overleg met de provincie te bewerkstelligen dat station Eijsden in een van beide nieuwe concessies wordt opgenomen en zo snel mogelijk weer wordt bediend, en daarbij de optie van een grensoverschrijdende stoptreinverbinding in aanvulling op de intercity te onderzoeken, en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Anker en Mastwijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund. Zij krijgt nr. 9 (32351).

De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Dat waren mijn moties, waarvan ik natuurlijk de laatste aan deze minister uit het prachtige Limburgse land extra aanbeveel.

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Kortheidshalve sluit ik mij aan bij de woorden van dank van mijn collega Koopmans over de reacties van de collega’s. Tweede Kamer Collega Roefs heeft gevraagd hoe de informatie op de stations is geregeld. Dat kan inderdaad via InfoPlus. Wij zien dat eigenlijk als een goede uitwerking ervan. Het kan ook gewoon op papieren borden gebeuren. Dat is vrij eenvoudig. Wel moet je een en ander afstemmen, maar dat lijkt mij als service aan de burger die even niet die andere informatie heeft, uitstekend. Ik zou ook een voorbeeld willen nemen aan de folders zoals wij die in de Duitse internationale treinen kunnen vinden. In die folders staan de aansluitingen op de Nederlandse treinen vermeld. Ik denk dat dit een buitengewoon belangrijk en handig middel is. Vervolgens ga ik in op een viertal moties. De eerste, van de collega’s Mastwijk, Biskop en Anker, gaat over de Beneluxlijn. Ik ben ook benieuwd naar de reactie van de minister daarop. In ons beeld is de Beneluxtrein de internationale corridor. Zoals onze nota aangeeft, is die lijn niet het enige antwoord op dat grensoverschrijdend verkeer. Een regionale oplossing is dus van buitengewoon groot belang. Deze motie kan druk zetten op een goede oplossing, zowel regionaal als internationaal. Dan moet je wel een aantal zaken even onder druk zetten door nu nog geen instemming te verlenen met andere verbindingen. Dan de motie van de leden Anker en Mastwijk over de regioplannen. Die motie sluit goed aan bij onze initiatiefnota. Ik erken dat er in onze nota veel aandacht is voor Limburg, maar deze provincie heeft dan ook veel te maken met een bijzondere problematiek gezien de langgerekte landsgrens. Maar onze landsgrens is nog langer. De plannen van andere provincies vinden wij ook buitengewoon belangrijk. Wij menen dus dat het een goede zaak is om dat verder te gaan uitwerken. De motie over het grenstarief spreekt ons zeer aan. In onze initiatiefnota noemen wij dit ook wel een boete voor het reizen over de grens. Wij zouden daar inderdaad van af moeten. De collega’s Anker en Mastwijk hebben een motie ingediend over ERTMS. Wij moeten inderdaad voortmaken met de invoering van ERTMS, want dit systeem maakt grensoverschrijdend spoorvervoer op termijn eenvoudiger. Limburg zou wat dat betreft een ideale proeftuin kunnen zijn, omdat er dan ook drie landen bij betrokken zijn.

Inbreng Ernst Cramer nieuwe stations

Wed, 16 Jun 2010 10:29:06 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Dit overleg is de afronding van de bespreking van mijn initiatiefnota Nieuwe stations, nieuwe passagiers. Ik hoop dat wij met dit algemeen overleg de traditie starten om vaker over dit onderwerp te praten.

Het eerste onderdeel betreft de instapnorm en de bedieningsgarantie. Dat is een belangrijk onderwerp bij de bespreking van de initiatiefnota. Ik was dan ook blij met de reactie van de bewindslieden om de huidige instapnorm los te laten. De minister heeft dat flexibeler willen maken. Hij heeft zelfs voorgesteld, die norm te schrappen. Dat lijkt mooi, maar tegelijkertijd blijft wel de voorwaarde bestaan dat er overeenstemming moet zijn tussen de vervoerder en de initiatiefnemer over het bedienen van een nieuw station. Dat is de zogenoemde bedieningsgarantie. Hiermee wordt de bal weer bij de NS neergelegd, want die moet de bedieningsgarantie afgeven. Daar zou ik van af willen, omdat daarbij allerlei overwegingen kunnen spelen. Het is onduidelijk waarom de NS dat wel of niet doet. Het past niet in de verhouding tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. De minister besluit of er een station wordt gebouwd of niet. De vraag is of de NS kan besluiten niet te stoppen bij een station. Kan de minister toezeggen dat de bedieningsgarantie niet meer door de NS wordt afgegeven? Misschien moeten we het dan hebben over een verrekenmodel voor nieuwe stations dat aan de concessie toegevoegd kan worden, want ik vind het wel een reële vraag van de NS.

De beleidsbrief van de minister verschilt met de beleidsbrief uit 2000 en met mijn initiatiefnota op het punt van een inventarisatie van nieuwe stations. Die inventarisatie ontbreekt. Is de minister bereid om, in aanvulling op de lopende studies zoals vermeld in het MIRT, ook de kans voor door andere regio's gewenste stations te onderzoeken?

De minister kent mijn fascinatie met stations en ik kan er dan ook niet omheen om naar de stand van zaken van een aantal stations te vragen. Twee jaar geleden beloofde de minister spoed te betrachten, maar de stations die hij toen noemde zijn nog steeds niet geopend. Maarheeze en Sassenheim gaan binnenkort open, maar is de procedure rondom station Bleizo nu definitief afgerond? Kunnen in Westervoort de schoppen de grond in? De minister maakt graag gebruik van deze term en ik zie graag dat hij die op het spoor van toepassing verklaart. Is het onderzoek naar Zwolle-Zuid en Deventer-Noord al afgerond? Hoe staat het met Groningen Europapark en Assen-Zuid? Ik kan nog wel even doorgaan, maar laten we het voorlopig bij deze houden. Voor station Hengelo Gezondheidspark is inmiddels door de regio subsidie aangevraagd en is de bedieningsgarantie door de regionale vervoerder geregeld. Kan de minister voor 1 mei duidelijkheid geven over de toekenning, zodat het station in mei 2011 open kan gaan?

Dan de financiering. Hoe zit het in 2010 met de besteding van het geld voor de kleine stations? De afgelopen jaren bleef heel veel geld op de plank liggen. Zuid-Holland maakt zich zorgen omdat de procedures voor regionaal spoor veel sneller lijken te gaan dan die voor het hoofdrailnet. Hoe gaat de minister om met de prioritering van de middelen voor de stations? Een moeilijk punt blijft de bouw van stations op drukke trajecten, omdat de aanpassing van de infrastructuur te veel kost. Als er een nieuwe woonwijk wordt aangelegd, wordt er vaak ook een nieuwe aansluiting op de snelweg gemaakt, terwijl wij allen weten dat aansluiting op het ov nog veel belangrijker is. Ik denk in het kader van mijn initiatiefnota vooral aan het spoor.

Ik lees een cryptisch verhaal van de minister over de projectkosten en prioriteiten van bijkomende infrastructuur. Kan dat niet simpeler? Inhaalsporen moeten niet ten laste komen van een stationsproject. Als een station na onderzoek goed scoort, moet het er gewoon komen en moet niet eerst een nieuwe afweging nodig zijn om ook nog geld te vinden voor een inhaalspoor. Als het spoor erbij hoort, hoort de infrastructuur er ook bij.

Verschillende gemeenten vragen of het budget voor nieuwe stations ook gebruikt kan worden voor de verplaatsing van stations. Dat lijkt mij redelijk als het nieuwe reizigers oplevert. Hoe gaat de minister daarmee om? Ik noem station Nijverdal.

Tot slot de corridorbenadering. Ik stel in mijn initiatiefnota voor, corridors als geheel te benaderen en aan te pakken door meerdere haltes tegelijk te bouwen, waardoor het draagvlak voor een sprinter kan worden vergroot. Dat is natuurlijk niet altijd mogelijk, maar een analyse van de hele corridor bij het plannen van een nieuw station zou wel op zijn plaats zijn. Er kan dan ook gekeken worden naar het gehele mobiliteitssysteem en de ruimtelijke ordening. Om daar maar eens vorm aan te geven, heb ik als vingeroefening een spoorlijn uitgewerkt. Graag overhandig ik, via de voorzitter, de minister het eerste exemplaar van mijn notitie Bollensprinter, nieuwe impuls voor spoorvervoer in Noord-Holland.

Bijdrage Ernst Cramer algemeen overleg Loodsenwet en maritieme noodhulp

Wed, 16 Jun 2010 10:07:25 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Onder andere op basis van de informatie die de minister heeft doen toekomen, kunnen en moeten wij constateren dat het loodswezen een uitstekend product levert. Deze conclusie is belangrijk. Het loodswezen houdt namelijk ferm stand in de internationale benchmarks, zowel qua kwaliteit als qua prijs. Dat is een buitengewoon goede prestatie die wij niet lichtvaardig onder stoelen of banken moeten steken. Over goede kwaliteit tegen een gemiddeld tarief werd vroeger alleen gesproken met betrekking tot de markt. Daar was de gulden namelijk een daalder waard. De marktwerking spreekt de ChristenUnie echter veel minder aan. De minister schrijft in zijn brief onder het kopje "bevindingen, inzicht in toekomstig beleid" over de marktwerking. Kan het echter ooit wat worden met die marktwerking? Er zijn namelijk relatief weinig loodsen en als gevolg daarvan zal er dus concurrentie ontstaan om die mensen in dienst te krijgen. Net zoals eerder besproken, is het de vraag of je dus wel echt concurrentie krijgt. Kun je kiezen tussen de groene of de blauwe loodsboot of is er alleen concurrentie op het moment van de aanbesteding, omdat het daarna weer één aanbieder is? Nederland is mijns inziens namelijk te klein om verschillende aanbieders te hebben.

Verder ga ik in op de kruissubsidiëring. Er is bij een aanbesteding best een partij te vinden die de beloodsing in Amsterdam of Rotterdam wil doen, maar wil die partij dat ook in de Eemshaven doen? Ik vraag mij dit af. Ik denk dat wij niet moeten onderschatten dat marktwerking vaak druk oplevert in de vorm van "cherry picking", waarbij de lekkerste kers eruit gehaald wordt. Wij constateren nu dat de organisatie zichzelf bedruipt zonder overheidsgeld. Je moet je serieus afvragen wat daarmee mis is, ook al heet dat dan kruissubsidiëring. Ik heb geen enkel probleem daarmee. Overigens kunnen wij hiervoor ook een andere naam dan kruissubsidiëring vinden, zoals mevrouw Roefs voorstelde.

De heer Jansen (SP): Die woorden zijn mij uit het hart gegrepen. Waarom heeft de ChristenUnie in 2007 dan wel gestemd voor het wetsvoorstel dat de kostengeoriënteerde tarieven en de afbouw van de kruissubsidiëring regelde? Kortom, was de ChristenUnie in 2007 voorstander ervan, maar heeft zij in de praktijk geleerd dat het toch niet zo verstandig was?

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat is een heel mooie samenvatting.

De heer Jansen (SP): Dat vind ik heel erg te prijzen, want dat is erg eerlijk. Bijna de hele Kamer was voor dat wetsvoorstel, dus de ChristenUnie was niet de enige.

De heer Cramer (ChristenUnie): Alleen de SP was er niet voor, waarschijnlijk?

De heer Jansen (SP): Nee, ook de Partij voor de Dieren. Ik weet niet waarom die ertegen waren, maar ze waren in ieder geval tegen het wetsvoorstel.

De heer Cramer (ChristenUnie): Zij hielden moedig stand.

De heer Jansen (SP): Goed zo!

De heer Cramer (ChristenUnie): De opmerking van collega Jansen is terecht. De praktijk wijst inderdaad uit dat het goed loopt. Ik snap overigens wel de aarzeling van de minister in zijn brief, want het staat in die wet. Ik ben het dan ook volstrekt eens met de eerste drie alinea's onder het kopje conclusies van de minister, maar daarna mag hij stoppen. Laten wij nu de conclusie trekken dat het goed loopt en dat het niet verder hoeft. De minister beschrijft perfect hoe hij de dienstverlening ziet. Die kan dus op de huidige manier voortgezet worden. Als de marktwerking van de baan is, heeft dit als voordeel dat er voor het loodswezen ruimte ontstaat om op basis van de expertise en de financiële huishouding afspraken te maken over herinvesteringen voor nieuwe schepen en opleiding. Dat is belangrijk. Ik maak de aantekening dat de investeringsvraag alleen door het loodswezen opgepakt kan worden, als er zicht op is dat het dit kan blijven doen. Dit soort investeringen doet men niet als men maar een paar jaar zekerheid heeft. Geen enkele financiële instelling zal daarin tuinen, zelfs niet onder dwang. Dan ontstaat er dus ruimte voor het loodswezen om de modernisering door te voeren. Dat is belangrijk voor de continuïteit van het werk. Het is bovendien belangrijk dat er dan bedrijfseconomische ruimte ontstaat voor herinvesteringen. Ik vind het namelijk problematisch dat de overheid zegt: u schrijft niet echt af, maar als wij nieuwe schepen moeten hebben, moeten wij nieuw budget vinden. Het getuigt van normale bedrijfsvoering als je een herinvestering kan doen binnen de bedrijfsreserves. Dat is een normale huishouding. Dit heeft namelijk niets te maken met marktwerking, maar wel met het uitgaan van normale bedrijfseconomische principes binnen een overheidsdienst.

Ik heb nog een paar opmerkingen over andere onderwerpen die ook op de agenda staan, zoals de maritieme noodhulp en het hoofdstuk over Search and Rescue. Hierover valt veel te zeggen. Bij de berekening van de veiligheidsnormen valt ons op dat de toename voor de harde structuren op de Noordzee niet wordt genoemd in de risicoanalyse. Ik heb heel veel details over de paragrafen binnen het SAMSON-model waarover dit gaat. Ik vermoei de minister echter niet daarmee, want hij kan dit waarschijnlijk beter citeren dan ik. Overigens hoeft de minister dit niet allemaal te citeren; hij mag het kort en bondig houden.

Tot 2015 is er een toename van de zeescheepvaart van 14% tot 31%. Er komen steeds meer scheepsbewegingen, maar toch wordt er gesteld dat de huidige voorzieningen voldoende zijn tot 2015. Is er nu dus sprake van overcapaciteit of wordt die noodhulpvoorziening opgeschaald vanwege de toenemende druk en verkeersintensiteit? Wat is het effect van de SAR-operaties op de korte en middellange termijn? Is het te verwachten dat de huidige normen door de toenemende drukte, bijvoorbeeld de bouw van windparken, niet voldoen indien er sprake is van een rampenscenario? Welk perspectief is er voor de veiligheid op de Noordzee in dat kader?

Tot slot heb ik nog twee opmerkingen over de SAR. In de risicoanalyse wordt een conclusie getrokken, namelijk dat de beschikbare capaciteit in de praktijk voldoende is gebleken. Was dat geluk of is dat statistisch? De praktijk kan volgende week namelijk weer een stuk weerbarstiger zijn. Je moet daarop weliswaar niet je beleid afstemmen, maar je moet wel erop voorbereid zijn. Dus graag ontvang ik een nadere onderbouwing van de conclusie in de risicoanalyse.

In hoeverre wordt er gestreefd naar standaardisatie van de SAR-middelen? Die kan namelijk de veiligheid van de Nederlandse opvarenden overal ter wereld ten goede komen. Het is daarom ook belangrijk om helderheid te krijgen over de inzet van de NOGEPA-helikopter. Hoe wordt het gebruik van die helikopter voor SAR-doeleinden financieel afgewikkeld en dan met name tot 2013, wanneer de nieuwe helikopter beschikbaar komt?

Bijdrage Ernst Cramer algemeen overleg informele ecofin raad

Tue, 15 Jun 2010 16:57:19 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. De vergadering van de Ecofin-raad is belangrijk met het oog op de Europese stabiliteit. Het is goed dat wij hierover spreken. De aanleiding is natuurlijk de situatie in Griekenland. Er staat nog een aantal onderwerpen op de agenda, maar voor mijn fractie is Griekenland het belangrijkste onderdeel. Uit de stukken die wij ter voorbereiding hebben gekregen, blijkt de noodzaak van het nemen van stevige maatregelen in Europa, zodat Griekenland de hand kan worden gereikt. Er worden grote woorden gesproken over hoe Griekenland in deze situatie is beland. Het is triest dat het zo loopt, maar zoals ik zojuist al deelde met de heer Weekers, er zijn meer landen die al jarenlang boven de grens van het Stabiliteitspact hebben geleefd. In principe is dat ook een signaal naar kleinere broeders geweest. Zij dachten: Als de grote landen het niet doen, dan kan ik met mijn kleine economie hetzelfde flikken. Dan ontstaat deze situatie. Dat maakt de ChristenUnie buitengewoon bezorgd over de daadwerkelijke zin om het Stabiliteitspact aan te pakken en te hervormen, want de grote landen zullen dan ook naar zichzelf moeten kijken. Kijkend naar de reactie van Duitsland op dit akkoord, maak ik mij daar zorgen over.

De nauwe samenwerking met het IMF, waarover in de geannoteerde agenda wordt gesproken, sluit bij onze wensen aan. Wij hebben niet aan alle debatten hierover kunnen deelnemen, maar wij hebben bij de stemmingen laten blijken dat de lijn van denken van de Kamer ook onze lijn is. Het gaat wel zo werken. Wij gaan samen met het IMF aan de slag. Uit de afspraken blijkt dat de verhouding in de bijdragen tussen de EU en het IMF niet gelijk aan elkaar is. Dat kan misschien ook nog gebeuren, maar het is de vraag of de EU en het IMF gelijk op zullen trekken. Op enig moment zal er aanspraak op een en ander moeten worden gemaakt. Gaat het dan pondspondsgewijs op basis van de deelname, of gaat het in tranches? Hoe gaat dat eruitzien? Kan de minister aangeven welke afspraken op dat punt zijn gemaakt of nog moeten worden gemaakt? Hoe belangrijk is het dat wij niet uit de pas gaan lopen ten opzichte van elkaar?

De boodschap van de huidige regeling is duidelijk. Geld lenen van de eurozoneleden is niet gemakkelijk en is niet goedkoop, maar de vraag is of er geen signaal naar de andere eurolanden uitgaat dat Europa de landen binnen zijn zone niet zal laten vallen en dat er niet snel hard wordt ingegrepen in een ander land dat er ook belabberd voorstaat. Vindt de minister de hoogte van de te betalen rente en de bijbehorende terugbetalingsverplichting afschrikwekkend genoeg zodat andere leden binnen de Unie die niet als een als een gemakkelijke route zullen gaan beschouwen? De vraag die daarop volgt is: is deze regeling niet alleen maar mogelijk voor Griekenland? Het is volgens mij volstrekt onmogelijk om een nog grotere economie, bijvoorbeeld die van Spanje, de hand te reiken op deze manier. In welke situatie zitten wij eigenlijk? Kunnen wij dit wel zien als een echte Europese oplossing voor de eurozone en moet er niet veel strakker en harder worden gehamerd op het laten werken van het Stabiliteitspact?

De heer Weekers (VVD): Deelt de heer Cramer mijn zorg over het noodfonds waar Eurocommissaris Rehn over spreekt? Stel dat er na Griekenland nog andere landen komen, dan wil Rehn dat daarvoor een vergelijkbare oplossing wordt gevonden. Als je de eerste stap zet, dan wordt Griekenland geholpen. Wij weten van Griekenland op welke manier dat land in de problemen is gekomen. Het volgende land is misschien Portugal of Spanje, maar die landen zijn veel meer extern geraakt dan door interne malversaties. Kun je daar dan nee tegen zeggen? Hoe gaat de ChristenUnie met dat dilemma om?

De heer Cramer (ChristenUnie): Daar ben ik eerlijk in. Dat is een dilemma en ik heb er geen antwoord op. Een alternatief is er volgens mijn fractie niet echt. Griekenland laten vallen, zal een cascade-effect hebben, ook naar bijvoorbeeld de Duitse en Franse banken. Vervolgens hebben onze banken daar weer een probleem mee. In die zin wordt het misschien een leukere dominoday dan het spelletje dat jaarlijks in Groningen wordt gespeeld. Dat wordt echt een gevaarlijke situatie. Griekenland moet worden geholpen, want anders hebben wij een heel groot probleem, maar wij kunnen niet alle landen op deze manier helpen. In die zin is een noodfonds een bijna onhaalbare kaart. Alle landen kraken momenteel onder de huidige maatregelen vanwege de recessie. Ieder land zal op zijn tellen moeten passen. Ook de financiële wereld moet op zijn tellen passen, want straks komen er discussies over de kapitalisatie van banken. Je kunt dan niet zo maar eisen dat de banken of de landen het maar moeten oplossen. Het is een geweldig groot probleem. Het enige antwoord naar mijn overtuiging is een beheersing van de overheidsuitgaven en een beheersing van het financiële systeem in de eurozone.

De heer Vendrik (GroenLinks): Ik snap de vragen en zorgen van de heer Cramer, maar hij laat onbedoeld de suggestie ontstaan dat het lekker gemakkelijk is voor een land als Griekenland en misschien andere mediterrane landen om zijn problemen niet op tijd op te lossen en die te dumpen bij een ander. De schade voor Griekenland en het aanzien van dat land op de internationale kapitaalmarkt is echter gigantisch en dit wordt het land nog tientallen jaren nagedragen. Is de heer Cramer het met mij eens dat hierin een groot belang voor andere landen schuilt om het zover niet te laten komen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ja, daarom zei ik in reactie op de heer Weekers dat de andere eurolanden geen andere keus hebben dan om Griekenland te helpen. Vandaar dat ik ook vind dat het rentepercentage en de voorwaarden afschrikwekkend hoog moeten zijn. Griekenland zal er op enig moment aan moeten geloven, maar ik hoop inderdaad dat het een fors signaal naar andere landen is dat men niet in deze situatie moet willen geraken. Als je echter in deze situatie zit, dan zit je erin. De vraag is of de situatie in Spanje en Portugal op dit moment nog te keren is. Ook daar maak ik mij zorgen over, want ik heb daar onvoldoende zicht op. Ik vraag mij af of die landen nog tijdig maatregelen kunnen nemen. Ik hoop dat dit het geval is.

De heer Vendrik (GroenLinks): Mijn vraag ging niet zozeer over de consequentie van een steunpakket, namelijk dat je een hoge rente betaalt en dat je je financieel-economische soevereiniteit gewoon kwijt bent, omdat je die inlevert aan het IMF en in het voetspoor van het IMF aan de landen van de Eurogroep die jou komen helpen. Ook het aanzien van het desbetreffende land in de financiële markten is voor tientallen jaren geschaad. Ik denk dat de laatste reden al voldoende aanleiding is voor landen als Spanje en Portugal om die situatie te allen tijde te willen vermijden. Dat is dus een krachtige impuls om geen gebruik te maken van een steunpakket.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik had daar in mijn antwoord eigenlijk al ja op gezegd. Ik ben dat met de heer Vendrik eens, maar mijn formulering had dezelfde strekking. Die van de heer Vendrik was meer politiek geformuleerd.

Er is eerder in de Kamer gesproken over directe steun. Wij vragen ons af of de route van garantstelling voldoende wellicht voldoende had kunnen zijn om de geldmarkten in beweging te brengen.

Dan de benodigde unanimiteit om uiteindelijk tot een uitkering over te gaan. Wat als Nederland of een ander land besluit om er niet in mee te gaan, omdat de afspraken bijvoorbeeld niet goed genoeg zijn? Staat dan de hele deal ter discussie, of doet alleen Nederland dan niet mee aan het noodzakelijke bedrag van 30 mld.? Welke situatie ontstaan er dan binnen de EU?

Ik heb al gesproken over de trancheverdeling. Ik heb gevraagd hoe dit straks uitpakt en of bijdragen in hun geheel ter beschikking worden gesteld, of in parten. Hoe staat het in dat kader met de afspraken met de andere landen binnen de eurozone?

Belangrijk zijn ook de afspraken voor latere jaren. We kunnen nu wel voor de korte termijn een oplossing bedenken, maar we moeten misschien niet vandaag, maar dan morgen nadenken over wat er over pakweg drie, vier, vijf jaar moet gebeuren als de leningen zijn afbetaald. Wat gebeurt er dan? Is dan sprake van dezelfde strenge voorwaarden, met dezelfde afschrikwekkende werking?

Ik onderschrijf de vraag van de heer Irrgang over de preferente status van de betalingen van het IMF ten opzichte van Europa. Hoe wordt dat opgelost? Als de preferente positie van het IMF een rol speelt, hoe verhoudt zich een en ander op het moment dat Griekenland niet meer aan zijn betalingsverplichtingen kan voldoen? Hoe krijgt Nederland zijn geld dan terug? Ik benadruk het belang van het verstevigen van de afspraken in het kader van het Stabiliteitspact. Kan de minister aangeven hoe daarin de positie van Nederland is en hoe er wordt gekeken naar andere landen die een langere tijd ook niet helemaal aan de voorwaarden hebben voldaan. Worden wij echt zo streng voor onszelf om de problemen grondig aan te pakken?

Welke andere lidstaat volgt? Dat is een moeilijk te beantwoorden vraag, maar het is de vraag of deze deal een echte oplossing is die stand houdt, als andere, grotere landen met grotere economieën ook aanspraak maken op de regeling.

Bijdrage Ernst Cramer algemeen overleg Q-koorts

Tue, 15 Jun 2010 16:38:50 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Er ligt veel informatie op tafel. Er zijn veel brieven binnengekomen, bijvoorbeeld van het RIVM en de GGD. Je kunt daarover verschillend oordelen, maar ik denk dat het goed is dat wij hierover vanmiddag spreken.

Het is een trieste situatie. Voorgaande sprekers hebben daar ook al aan gerefereerd. Ruim 45.000 dieren zijn gedood en het is niet uit te sluiten dat er nog dieren bij komen. Het "voorland", om het zo maar te zeggen, is niet onverdeeld positief. In die zin heeft de ChristenUnie echt zorgen over hoe het nu verder moet. Er is een fokverbod voor de achtergebleven dieren, er is nog niet echt zicht op het afnemen van de humane besmettingen, er zijn blijvende risico's door de aanwezigheid van de bacterie en er is discussie over de effectiviteit van de vaccinaties. Collega Snijder refereerde daar ook al aan.

Het aantal humane besmettingen neemt toe, maar dat was eigenlijk wel te verwachten. De vorige keer hebben wij daar al met minister Klink over gesproken. Omdat mensen nu veel meer gealarmeerd zijn, zullen zij ook veel sneller aan Q-koorts denken. De huisartsen doen dat denk ik ook. Daar gelden protocollen voor. Het is logisch dat er nieuwe gevallen bij komen, maar ik vond het opmerkelijk om te lezen dat deze gevallen niet alleen uit 2010, maar ook uit voorgaande jaren komen. Dat geeft aan dat het inderdaad een soort inhaaleffect is. Dat maakt mij enigszins huiverig voor de manier waarop wij verder moeten; daar ben ik heel eerlijk in.

Wij hebben gezamenlijk gezegd dat er een duidelijke afname moet zijn van het aantal humane besmettingen, wil je volgende stappen kunnen zetten. Op zichzelf meen ik dat er een afgewogen voorstel van de ministers ligt, maar ik ben toch benieuwd hoe zij de afname van het aantal humane gevallen beoordelen. Collega Waalkens formuleert het iets strikter dan ik, maar ik deel zijn zorg wel: hoe moet je nu verdergaan, als daar onvoldoende zicht op is? Kun je die risico's uitsluiten? Nee, daarover hebben wij de vorige keer ook al gesproken. Wij moeten ook niet de suggestie wekken dat we dat wel kunnen. Wij moeten een eerlijke en heldere discussie voeren over de vraag hoe zich dat zal ontwikkelen en over de vraag of wij na 1 mei wel voldoende zicht hebben op het afnemen. De verwachting is dat het aantal dit jaar nog niet zal afnemen, zo schat ik in. Dat moeten wij ook tegen elkaar kunnen zeggen.

Het probleem is dat die bacterie in de natuur blijft en dus op alle mogelijke locaties kan voorkomen, ook bij kleinere bedrijven. Dat betekent dat er nog steeds kans is op besmetting van mensen. In die zin vond ik de brieven van de heer Coutinho van het RIVM onthullend. Hij reageert daarin op de vraag van GGD Midden-Nederland hoe de besmetting kan uitbreken op een locatie waar weinig besmette bedrijven zijn en schrijft dat de bacterie ook op kleinere bedrijven, met minder dan 50 dieren, kan voorkomen. Daarom stel ik de vraag: hoe wordt gedacht over het vaccineren van risicogroepen? Moeten wij daar niet meer druk op zetten om te kijken of dat kan bijdragen aan het voorkomen van gezondheidsschade?

In haar brief geeft minister Verburg aan dat volledige vaccinatie mogelijk is voor 1 juni. Ik wil een bevestiging dat dit een harde datum is, want er hangt veel van af. Ik vraag mij af -- dat mis ik in de stukken -- of er een blijvende vaccinatie is. In de brieven lees ik eigenlijk dat het na deze ronde klaar is. Dat is volgens mij absoluut onmogelijk; je zit aan vaccinatie vast. Dat leidt tot de volgende vragen. Als de uitslagen van de tankmelktesten door het vaccineren positief kunnen worden, zijn ze dan nog wel betrouwbaar? Waarom blijven wij nog tankmelktesten uitvoeren als alle dieren, inclusief de nieuwe, zijn gevaccineerd? Dat is toch de beschermende, primaire ring waarmee je de situatie onder controle moet hebben?

Er is al vaker gesproken over een protocol voor de wijze van testen van dieren. Er blijven veel dieren achter. Hoe wordt dat thema opgepakt? Over de bokken wordt wel gesproken, maar volgens mij zullen wij dat veel breder moeten doen. Ik heb er weinig vrede mee -- daar ben ik heel eerlijk in -- dat er zo veel bedrijven zijn waar grote aantallen dieren achterblijven waarvoor een levenslang fokverbod geldt. Daar hebben wij geen antwoord op. In haar brief schrijft de minister dat wordt gekeken naar een serologische test voor de bokken. Als ik goed geïnformeerd ben, is die test ook op een geit uit te voeren. Dan kan er dus wel degelijk individueel getest worden. In de brief houdt de minister een slag om haar arm, maar ik dring er sterk op aan om dat breed in te zetten. Zo kunnen geitenhouders die met een groot aantal dieren blijven zitten waarvoor een fokverbod geldt testen of deze dieren wel of niet besmet zijn. Ik vraag de minister of je niet een aparte tankmelktest moet doen voor een groep geiten waarvoor nu een fokverbod geldt, om te kijken of daar besmette dieren tussen zitten. Dan kun je uitsluiten dat ze besmet zijn en op die manier aangeven of de dieren uit het fokverbod kunnen worden gehaald. Daarover hebben wij eerder al gesproken, maar in alle drukte die er toen was, hebben wij gezegd: laten we nu eerst de maatregelen die er zijn, afmaken. Positieve bokken, bokken die besmet zijn met Q-koorts, krijgen een levenslang fokverbod. Ik vraag mij af of we dan niet ruimhartig moeten zeggen: dan worden de dieren geruimd en krijgen de bedrijven een slachtpremie.

Op de vragen over de tankmelktest ben ik al ingegaan. Collega Snijder stelde een indringende vraag over de ingeënte dieren: kan snel helderheid worden gegeven over de vraag of de besmetting nu komt door het inenten of door andere oorzaken? Deze onduidelijkheid levert inderdaad onrust op. Daar maak ik mij zorgen om, want dan ontstaat niet de rust die wij, ook voor de burgers, nodig hebben. Ik denk dat wij dat echt goed aan moeten pakken om dat af te maken.

Ik sluit af met een paar korte opmerkingen. De fractie van de ChristenUnie vindt het een goed besluit om voorlopig geen uitbreiding of nieuwbouw van stallen toe te staan. Wij denken dat wij dat even zo moeten houden.

Dan kom ik op de discussie over het vaccineren van de dieren van zorgboerderijen, kinderboerderijen en dergelijke. Wat moeten wij denken van kleine bedrijven met minder dan 50 dieren, of van de vleesschapen- en de vleesgeitenbedrijven? Vooral vanwege de opmerking van professor Coutinho in de brief aan GGD Midden-Nederland denk ik dat wij er niet aan ontkomen om alle, maar dan ook alle geiten en schapen in te enten. Dat lijkt mij bittere noodzaak, anders krijgen wij dit niet goed onder controle.

Bijdrage Ernst Cramer algemeen overleg Q-koorts

Mon, 26 Apr 2010 14:46:32 +0200

Bijdrage Ernst Cramer algemeen overleg mestbeleid

Mon, 26 Apr 2010 14:55:02 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik wil beginnen met de buitengewoon interessante bijdrage van de heer Koopmans aan dit debat. Ik ben heel blij met de opmerkingen van de CDA-fractie. Ik heb ongeveer een jaar geleden mijn nek uitgestoken voor het handhaven van de dierrechten. Dat debat heugt mij nog enigszins. Dit geluid van de

CDA-fractie is belangrijk voor de sector.

Er staan buitengewoon belangrijke onderwerpen op de agenda, die alle één ding gemeen hebben, namelijk de mest. Vorig jaar is door de fractie van de ChristenUnie gevraagd om een verhoging van de normen voor onder andere zaaiuien, zomertarwe en zomergerst, omdat uit onderzoek duidelijk de noodzaak van hogere normen voor kleigrond ter verlaging van milieurisico's is gebleken. Tot op heden is, voor zover wij kunnen nagaan, hieraan geen invulling gegeven. Wat is daarvan de reden? Het lijkt ons de moeite waard om hier toch werk van de maken.

De sector heeft het verzoek gedaan om, net als in de biologische landbouw, reparatiebemesting voor fosfaat op grasland en bouwland in te kunnen vullen met dierlijke mest of producten daaruit. Gezien het streven om kringlopen te sluiten en zoveel mogelijk dierlijke mest te gebruiken in plaats van in te zetten op kunstmest, lijkt me dat ook niet zo'n gekke vraag. Kan de minister aangeven hoe zij dit verzoek ziet?

Een tweede punt dat de sector naar voren brengt betreft de relatie Pw- en het PAL-getal en de fosfaatbeschikbaarheid voor de plant. Het blijkt dat er uit een aantal fosfaatfixerende gebieden met die hoge Pw- en PAL-getallen een lage fosfaatgebruiksnorm geldt. Maar gewassen op deze gronden komen vanwege de fosfaatfixerende werking niet aan hun behoeften. Is de minister bereid te onderzoeken of hogere normen mogelijk zijn, zonder extra milieurisico?

Ook over mestbewerking wil ik een specifiek punt naar voren brengen, namelijk de covergisting en de praktische problemen rondom de positieflijst. Het blijkt dat alleen vrachten die geheel bestaan uit één product van de positieflijst mogen worden aangeboden voor covergisting. Geen mengsels dus, omdat de AID dat niet zou kunnen controleren. Dat leidt ertoe dat het overgrote deel van de vrachten nu naar Duitsland en België gaat. Vrachten brengen vrachtkosten met zich en extra CO₂-uitstoot en dat is dan weer jammer. Het is dus heel lastig om een hele vracht met één restproduct samen te stellen. Dat lijkt mij een ongewenste ontwikkeling. Schieten we met die regel het doel niet te ver voorbij?

Er zijn steeds betere technieken beschikbaar om organische mest aan te wenden, ook in het groeiseizoen. Daarover is de afgelopen weken in de vakpers veel geschreven. Hierdoor kan meer organische mest worden afgezet en is een betere spreiding door de seizoenen heen mogelijk. Een nadeel van emissiearm aanwenden is dat het lastig is als er planten staan. De beschikbare technieken voldoen dan niet aan de eis die daaraan wordt gesteld. Omdat er veel voordelen aan zitten, lijkt het de fractie van de ChristenUnie goed als er een uitzondering kan komen op deze eis, zodat bijvoorbeeld in het groeiseizoen alternatieve technieken toegepast mogen worden. Graag een reactie van de minister op dat punt.

Over het Besluit huisvesting is vorig jaar uitvoerig gesproken. Toenmalig minister Cramer heeft tot 2013 uitstel verleend aan bedrijven die niet onder de IPPC-richtlijn vallen, op voorwaarde dat per 1 april de bedrijfsontwikkelplannen zouden zijn ingediend. Duidelijkheid over de details ontbrak lange tijd. De fractie van de ChristenUnie is daarom blij met de duidelijkheid die de minister van VROM heeft gegeven, niet alleen voor de ondernemer maar ook omdat de maatregelen en de uitzonderingen heel helder binnen het kader van het NEC-plafond worden gesteld. Ik waardeer overigens de keuze om extra lucht te geven aan stoppende ondernemers door hen tot 2020 de tijd te geven. Ook dat is een belangrijk signaal aan de sector. Het wat langer doorgaan van een activiteit wordt immers ruimschoots gecompenseerd door de impact van emissiereducerende technieken die op de vele vitale bedrijven dan wel kunnen worden toegepast. Ik ben wel benieuwd hoe dit praktisch vorm krijgt. Geven ondernemers zonder opvolger in hun bedrijfsontwikkelplan aan dat zij na 2020 stoppen?

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik hoorde de woordvoerder van de ChristenUnie zojuist zeggen dat hij het niet zo prettig vindt wanneer een oplossing in het kader van het mestprobleem meer vrachten betekent en dus CO₂-uitstoot, omdat de CO₂-uitstoot juist moet worden beperkt. Geldt eenzelfde redenering voor emissiebeperkende maatregelen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik snap de hele vraag niet. Als je mest gaat verwerken, heeft dat toch alles te maken met emissiebeperking? Of zie ik dat fout?

Mevrouw Ouwehand (PvdD): De eerdere opmerking ging over toegenomen CO₂-uitstoot in het kader van mestmaatregelen. Nu hebben we het over het Besluit huisvesting, over ammoniakemissies. Geldt voor de fractie van de ChristenUnie dan ook dat daar geen hogere CO₂-uitstoot tegenover zou moeten staan?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik snap niet wat mevrouw Ouwehand bedoelt. Het gaat erover dat wij de huisvestingseisen willen terugbrengen.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Het gaat over het terugdringen van de ammoniakemissies. Daar kunnen technische maatregelen voor worden opgevoerd en dat gebeurt ook volop. Het nadeel van bijvoorbeeld luchtwassers is dat het energieverslindende apparaten zijn. Ik vraag mij af of de heer Cramer ook van ammoniakbeperkende maatregelen vindt dat die geen hogere CO₂-uitstoot mogen veroorzaken.

De heer Cramer (ChristenUnie): Nu wordt de vraag duidelijker. Door nu tegen ondernemers te zeggen dat zij aan mestvergisting en covergisting mogen doen, terwijl dat niet goed wordt ingevuld, zullen er veel vrachtwagens moeten gaan rijden. Dat heeft een CO₂-opdrijvend effect. Daarom vind ik het goed als er actie wordt ondernomen, opdat men niet kiest voor eenzijdige productenstromen. Dan zijn we dat deel van CO₂-opdrijving kwijt. Dat is ten opzichte van de bestaande situatie een CO₂-reductie. Zo simpel is het.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dan wil ik ook weten hoe de ChristenUnie staat tegenover ammoniakemissiebeperkende maatregelen. Beperking van die emissie kan men bereiken door de veestapel te laten krimpen. Daar is mijn fractie heel erg voor. Men kan ook proberen met technische maatregelen, zoals luchtwassers, de ammoniakemissie terug te brengen. Die zorgen, gezien het enorme energieverbruik, voor extra CO₂-uitstoot. Accepteert de ChristenUnie dat?

De heer Cramer (ChristenUnie): Een deel van de energie die nodig is voor luchtwassers kan groen worden opgewekt. Dat kan CO₂-beperkend zijn. Veel belangrijker is nog dat er biologische luchtwassers zijn die nauwelijks energie verbruiken of in ieder geval veel minder energie verbruiken dan de mechanische. Dus er zijn meer mogelijkheden als we de discussie aan moeten gaan over CO₂-reductie versus ammoniakreductie. De ChristenUnie gaat de discussie aan over de omvang van de veestapel en over het ammoniakprobleem. Tegen die achtergrond is de notitie over de PAS een belangrijk discussiestuk. Aan die discussie zal de ChristenUnie gewoon een steentje bijdragen. Met luchtwassers kan de ammoniakuitstoot drastisch worden teruggebracht en dat heeft een veel groter effect op het milieu dan de CO₂-uitstoot in zijn algemeenheid direct. Dan lijkt het mij het beter om van twee kwaden de minste te kiezen. Ik ben daarvoor, maar ik vind ook dat de andere discussie niet moet stoppen. Daarover is de ChristenUnie altijd heel duidelijk geweest.

De voorzitter: Mijnheer Cramer vervolgt zijn betoog. Hij heeft nog drie minuten spreektijd.

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Maak er maar vier van als ik naar de heer Koopmans kijk.

Worden de beschikbare ammoniakrechten ingenomen als de bedrijven gaan stoppen ten gunste van een emissiebank voor bedrijven met groeipotentie in het kader van de PAS? Het is goed dat er ruimte komt voor plaatsing van proefstallen op de RAV-lijst. Dat blijft belangrijk voor de verduurzaming.

Wat de pluimvee betreft sluit ik mij aan bij mijn collega Koopmans. Dat scheelt mij dan weer tekst.

De minister is in haar brief erg helder over het Varkensbesluit. Hoewel het voor het dierenwelzijn goed zou zijn om de norm van 1 vierkante meter te hanteren, is het voor veel varkenshouders op dit moment onhaalbaar om naar die norm over te schakelen. De ChristenUnie steunt de minister in haar besluit. Daarbij is mijn fractie niet over een nacht ijs gegaan. Voor de ChristenUnie is doorslaggevend dat via het marktspoor alsnog ingezet wordt op een verhoging van de oppervlakte voor de dieren. Dat heb ik al een aantal keren in deze debatten bepleit. We moeten inzetten op de retail en op die manier de klant verleiden, bereid te zijn meer te betalen voor het product. In die zin zijn de afspraken die VION, Albert Heijn en de consument gemaakt hebben buitengewoon belangrijk. Er wordt nu niet achterover geleund, want er is volop kans dat de consument bereid is om meer te betalen via de lijn van het marktspoor. Dat zal ook de dierenwelzijnseisen ten goede komen. Ik heb er veel vertrouwen in dat het veranderingsproces juist via dit marktspoor veel sneller gaat dan met het eenzijdig opleggen van hogere normen.

De voorzitter: Mevrouw Ouwehand, voor de laatste keer.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Hoe denkt de fractie van de ChristenUnie de leefomstandigheden van de varkens te verbeteren die bestemd zijn voor de export?

De heer Cramer (ChristenUnie): Mag ik de rest van mijn tekst oplezen? Daarin staat het antwoord.

De voorzitter: En mevrouw Ouwehand luistert aandachtig.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik begin met: begrijp mij niet verkeerd. Dat staat gewoon in mijn tekst. Dat moet goed komen. Indien nodig moet de overheid hogere normen stellen. Wat de ChristenUnie betreft zorgt de overheid nu voor een ambitieuze basisnormering, maar die hebben we al. Nederland is nog steeds koploper in Europa. Zelfs als de eisen worden aangescherpt, zoals in Duitsland, gaat men ons nog niet voorbij. Dan ben ik wel zo reëel om de koppeling die de minister voorstelt, een verdere verhoging, ook als de normen Europabreed omhoog gaan, te volgen.

In dat licht wil ik nog een paar korte vragen stellen. Zou het niet goed zijn om de supermarkten te verbieden om te stunten met vlees? Dan schieten we dat doel voorbij. Het tussensegment moet gaan werken. Dat lukt echt niet als je stunt met prijzen. Ik vraag de minister of zij van zins is om een evaluatiemoment in te lassen om het effect van het marktspoor nader te bezien.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb een korte vervolgvraag. Wat bedoelt de heer Cramer met "indien nodig"? Het pleidooi van de fractie van de ChristenUnie is om via het marktspoor te werken. In de afspraken tussen Albert Heijn en VION zien wij een verbetering van het welzijn van varkens waar wij ons in kunnen vinden. Geldt voor de fractie van de ChristenUnie het "indien nodig" als die afspraken voor de andere varkens niet gelden?

De heer Cramer (ChristenUnie): Nee, we hebben voor alle varkenshouderijen al een behoorlijk ambitieuze norm. Dat lijkt mij goed voor de bedrijven. Het geeft ook zekerheid. Als dat marktspoor meer gaat betekenen voor de andere varkenshouderijen, zullen bedrijven om die reden omschakelen. Als dat gebeurt, hebben wij een grote slag geslagen.

De heer Koopmans (CDA): Ik ben onder de indruk van het evenwichtige standpunt van de ChristenUnie. Is de heer Cramer het met mij eens dat dit beleid kan voorkomen dat veel Nederlandse retailers buitenlandse producten naar Nederland halen voor heel weinig geld, wat de huidige praktijk is? Wij zullen dan in Nederland in de retail veel meer gaan werken met goede Nederlandse producten die aan de eisen voldoen. Dat lijkt mij een prachtig voordeel van het voorstel van de heer Cramer.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik raak ontroerd, want ik heb eerder in de Kamer bepleit, te onderzoeken of wij op de goede weg zitten met de wereldhandel. Ik kan mij de woorden herinneren die mijn collega Koopmans toen sprak. Dus er zijn vandaag op drie, bijna vier punten -- de kilometerbeprijzing is de enige die we nog moeten binnenhalen -- belangrijke slagen gemaakt met het CDA. Mijn geluk kan echt niet op. Ik deel de conclusie van mijn collega Koopmans volledig.

De voorzitter: Voordat er een discussie ontstaat en collega's elkaar verkeerd gaan begrijpen, geef ik het woord aan de heer Polderman.

Bijdrage Ernst Cramer inbr wijziging spoorwegwet, wet personenvervoer en wet op economische delicten

Mon, 26 Apr 2010 13:33:42 +0200

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van genoemd wetsvoorstel.

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de Liberaliseringsrichtlijn en de vertaling daarvan in dit wetsvoorstel concreet betekenen voor grensoverschrijdende spoordiensten die slechts een kort traject hebben in Nederland, dan wel in onze buurlanden. Wat betekent het wetsvoorstel bijvoorbeeld voor de plannen voor het doortrekken van de intercity Eindhoven-Heerlen naar Aken, waarbij meerdere stations op het traject in Duitsland liggen en er dus ook sprake kan zijn van cabotagevervoer? Ook vragen de leden van de ChristenUnie-fractie wat het wetsvoorstel betekent voor het koppelen van diensten voor de grensoverschrijdende spoorverbindingen vanaf Enschede naar Gronau, als de regio deze wil door laten rijden naar Hengelo of wil koppelen aan de bestaande binnenlandse dienst naar Zwolle. Het merendeel van de reizigers zou in dit geval immers binnenlands zijn, maar daarnaast heeft het doorkoppelen positieve effecten op het grensoverschrijdende spoorvervoer. Is er ook verschil tussen de situatie van een regionale spoorvervoerder die op een gedecentraliseerde spoorlijn rijdt, en de situatie van een onderdeel van het hoofdrailnet van NS, zo vragen deze leden? Deze leden vragen om een nadere onderbouwing van de voorgestelde regels vanuit het perspectief van de reiziger.

Kamerbijdrage Ernst Cramer Algemeen Overleg Natura 2000

Mon, 08 Mar 2010 10:53:58 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Mag ik beginnen met het goede nieuws? In Drenthe wordt de populatie van de gevlekte witsnuitlibel opgeplust omdat er een goede mate van instandhouding is en het gebied het ook verdraagt. Het slechte nieuws komt ook uit Drenthe, want daar wordt de geelgerande waterhoofdkever niet toegevoegd, omdat hij niet op een lijst staat. Dat geeft de weerbarstigheid aan van alle discussies die wij hebben. Het geeft ook het probleem aan waarbij wij vandaag goed moeten stilstaan, namelijk hoe wij omgaan met de beheerplannen. Steeds weer blijkt dat het Natura 2000-proces niet eenvoudig is. Er wordt hartstikke hard aan gewerkt door zowel boeren, burgers als buitenlui. Ook de natuurorganisaties dragen hun steentje eraan bij. Dat is geweldig belangrijk. Dat je dan tegen hobbels aanloopt, is misschien niet zo raar, want het zijn buitengewoon complexe processen. Het vraagt wel actieve sturing en ondersteuning.

Wat de fractie van de ChristenUnie betreft, is er dan ook niet echt nieuws voortgekomen uit de briefwisseling tussen de minister-president en de heer Barroso over de hoofdlijnen. De doelen staan nog steeds centraal, maar daarbinnen is ruimte om te zoeken naar een zo logisch mogelijke realisatie. Daar gaat het de ChristenUnie-fractie om. Wij proeven in de stukken een bepaalde taaiheid als het gaat om de beoordeling. De ene keer wordt die gewoon van tafel geveegd -- ik zal er zo meteen een paar langslopen -- en wordt er gezegd dat wij dat eerder anders hebben besloten; een andere keer lijken er wel mogelijkheden te zijn om aanpassingen te doen. Wat ik belangrijk vond en wat een van de grootste redenen voor mijn fractie was om zich achter de aangepaste lijn te scharen om eerst de beheerplannen te doen en dan de definitieve aanwijzing, was dat je dan veel inhoudelijker kunt beoordelen of je met een goed plan bezig bent. Als er dan toch een behoorlijk deel gedeeltelijk of niet wordt aangenomen, vind ik dat eigenlijk wel jammer van alle energie die daarin gestoken is. Als ik dan zie waarom het niet is overgenomen, heb ik daar een aantal vragen bij.

Ik dank de minister voor haar uitgebreide brief naar aanleiding van mijn motie. Ik ben er wat positiever over dan collega Koopmans, maar die was ook getergd. Wij hebben echter wel twee grote problemen. Ten eerste zijn de sociaal-economische aspecten niet of onvoldoende meegenomen. De minister concludeert dat in haar brief. Ik ben daar echt verbijsterd over; laat ik dat grote woord dan toch maar gebruiken. Ik heb mijn oude bijdrage nog even opgezocht. Wij hebben in 2008 gepraat over het belang daarvan. Wij hebben dat keer op keer met de minister gefileerd. Wij hebben geconcludeerd dat dit een cruciaal onderdeel was dat in de beheerplannen naar voren moest komen, omdat de provincies daarmee zouden beginnen. Nu constateren we dat het er onvoldoende in zit. Ik vraag de minister hoe de regie op dit punt is geweest. Het is mooi dat het Regiebureau Natura 2000 hier nu onderzoek naar doet, maar is dat niet rijkelijk laat? Ten tweede is de PAS er nog niet en gaat dat volgens de minister nog wel tot het einde van het jaar duren. Dat kan volgens mij echt niet. Wij zullen daar echt sneller werk van moeten maken. Hoe wij dat moeten doen, weet ik niet. Dat hoor ik graag van de minister. Ik kan mij er echter niet zo maar bij neerleggen dat dit nog een jaar gaat duren. Dan gaat alles uit de pas lopen. Wij kunnen dat niet hebben, noch voor de natuurorganisaties, noch voor de ondernemers die hun investeringsplaatje op een gegeven moment hieraan moeten koppelen.

De fractie van de ChristenUnie ondersteunt de visie van de minister op het terugbrengen van de depositie. Wij willen daar een stevig plan voor hebben. Het zal ook gewoon pijn doen op een aantal punten; dat moeten wij hardop tegen elkaar durven zeggen. Wij moeten en kunnen er echter niet omheen als wij serieus werk willen maken van het behalen van de natuurdoelen. Dit alles overziend, is de fractie van de ChristenUnie toch wel wat teleurgesteld over de resultaten tot nu toe, zoals opgesomd in de brief van de minister waarom ik bij motie heb gevraagd. Er ontbreekt voor mij een heel belangrijk onderdeel in de brief: de optelsom. Halen we wel of niet de doelen die de minister landelijk voor haar kiezen heeft gekregen? Zo ja, hoe dan? Zo nee, waar zit dan het gat en wie krijgt daarvoor een aanvullende oplossing in zijn mik geschoven? Ik denk dat er inderdaad een nieuw herbezinningsmoment komt, linksom of rechtsom, want zowel de sociaal-economische doelen als de PAS zullen mogelijk tot een heroverweging of tot een herbegrenzing leiden. Dat betekent dat wij opnieuw moeten heroverwegen waar het dan wel een stukje beter kan. Ik hoor overigens uit lokale gebieden dat het bevoegd gezag het vergunningsproces stil heeft liggen omdat men het niet weet. Er zijn verschillende voorbeelden, maar het Braakliggend veld is toch wel een van de meest pregnante voorbeelden die de Dienst Landelijk Gebied naar voren heeft gebracht, omdat er nog echt gebrek aan kennis is bij de provincies.

Dan nog een opmerking over "haalbaar en betaalbaar", dat ook nu weer rondwaart in dit commissiedebat. De minister kent mijn stelling daarover: ik ben er geen fan van. Ik denk dat dit de doodsteek is geweest van alle discussies. Het is niet betaalbaar, dus is het niet haalbaar. Als wij als wetgevende macht, als overheid, zeggen dat wij iets haalbaar achten of haalbaar willen maken, vind ik dat wij het betaalbaar moeten maken. Dat is de volgorde en niet omgekeerd. Ik blijf er dus voor strijden dat wij eerlijk tegen elkaar zeggen wat wij willen realiseren en dan ook de middelen daarvoor inzetten. Als het dan een tandje langzamer moet, maar wel gedegen gehaald wordt, is mij dat liever dan omgekeerd, dus dat wij wat doen maar vervolgens het onderhoud niet kunnen regelen.

De heer Van der Vlies (SGP): Het zou interessant zijn als de heer Cramer dat nog wat uitwerkte, want daar zit natuurlijk een punt. Hij zegt dat het eerst haalbaar moet zijn en dat wij daarna wel kijken hoe wij het betaalbaar maken. Als dat laatste nu bezwaarlijk is in verband met de tijd, wat is dan de consequentie? Is dat dan het uitsmeren in de tijd of het kritisch bezien van het ambitieniveau? Hoe gaat dat precies in zijn werk? Ik denk dat dit een cruciale opmerking is van de heer Cramer; ik wil die wel wat toegelicht en uitgewerkt zien.

De heer Cramer (ChristenUnie): Het is geen nieuwe opmerking van mijn kant.

De heer Van der Vlies (SGP): Dat weet ik.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb al een aantal keer concrete voorbeelden genoemd. Ik denk dat er binnen de gelden van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, in ieder geval na 2013 maar ook tot die tijd, mogelijkheden zijn en ruimte is om actief in te zetten op bijvoorbeeld agrarisch natuurbeheer of op gebieden die een bepaalde gebruiksbeperking kennen door vernatting. Mijn stelling is bekend. De groenblauwe diensten zijn geen vergoeding voor geleden schade, maar moeten worden gezien als een product dat geleverd wordt. Het is dan ook geen overheidssteun. Daarnaast kent de heer Van der Vlies mijn pleidooi om de meeropbrengsten van de ozb van de gemeenten die vlakbij groene zones liggen, waardoor de woningen meer waard zijn, in te zetten voor het betalen van het groen om ons heen. Hij kent mijn eindeloze pleidooi dat gemeenten, net zoals zij investeren in scholen, wijken, straten en rotondes, ook moeten investeren in een groene infrastructuur om de gemeenten heen. Ik vind dat een plicht. We kunnen niet roepen dat het landschap ons aan het hart gaat terwijl wij er vervolgens geen fluit voor over hebben. Dat gaat niet samen. We zullen dat moeten betalen.

Mijn tijd is op, terwijl ik nog een aantal voorbeelden heb waarmee ik worstel als het gaat om de lijsten. Andere sprekers hebben daar ook slechts aan geraakt. Misschien moeten wij concluderen dat het nodig is om na dit algemene deel nog eens meer inhoudelijk met elkaar te praten. Ik hoor graag de beantwoording van de minister in eerste termijn over het totaalschema, want dat is cruciaal voor de vraag hoe wij verdergaan in dit dossier.

De voorzitter: Ik kan mij die opmerking heel goed voorstellen. Ik denk dat het goed is om dit punt mee te nemen naar de eerstvolgende procedurevergadering, zodat wij er wat inhoudelijker en diepgaander over kunnen spreken.

De heer Koopmans (CDA): Ik heb een punt van orde. Wij kunnen vandaag echt te weinig interrumperen. Wij hebben tijd zat, dus ik zou naar vier interrupties willen.

Mevrouw Jacobi (PvdA): Dat is typerend voor wat er steeds gebeurt bij Natura 2000: halverwege de rit de spelregels veranderen.

De voorzitter: Ik houd het nu bij twee interrupties. Dat hebben wij van tevoren afgesproken en daar blijf ik bij. Zo meteen komt de beantwoording van de minister.

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter, ik heb twee interrupties in de aanbieding. Wie biedt?

De voorzitter: Nee, geen koehandel. Wij hebben deze afspraak gemaakt en daar houd ik aan vast.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb de heer Cramer goed beluisterd. Wat de fractie van de ChristenUnie betreft, staan de natuurdoelen voorop. Dat zegt iedereen wel, maar ik denk dat het bij de ChristenUnie misschien wat gemeender is dan bij een aantal andere collega's. De heer Cramer zegt dat wij eerlijk moeten zijn en moeten kijken wat haalbaar is. Ik vraag mij dan af of het voor de ChristenUnie-fractie bespreekbaar is om, ook in het kader van Natura 2000 en niet alleen in het kader van de nitraatrichtlijn en het mestbeleid, te bekijken hoeveel dieren wij in een bepaald gebied kunnen hebben en of wij het instrument van de omvang van de veestapel in een bepaald gebied serieus moeten opnemen in het beleid. Hoe hard je vervolgens aan zo'n knop draait, staat dan nog ter discussie, maar is dit voor de fractie van de ChristenUnie een instrument om de natuurdoelen te halen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Volgens mij heb ik er nooit onduidelijkheid over laten bestaan dat de ChristenUnie-fractie dat bespreekbaar acht. Wij hebben al eerder in deze commissie gesproken over dierrechten. Wij hebben gezegd dat wij daarover toch moeten gaan nadenken. In relatie tot de programmatische aanpak van stikstof komen wij linksom of rechtsom ook bij die discussie uit. De ChristenUnie-fractie zal haar verantwoordelijkheid in die discussie niet ontlopen. Daarom zei ik ook luid en duidelijk dat er volgens mij niet aan te ontkomen is; als wij het dossier serieus nemen, kan het wel eens pijn gaan doen. Dat moeten wij tegen elkaar durven zeggen.

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De heer Cramer begon heel fundamenteel over een aantal doelen en met het noemen van voorbeelden; de vraag is of die noodzakelijk zijn. Aan het einde van zijn betoog sprak hij over haalbaar en betaalbaar. Realiseert hij zich dat het, als wij veel doelen toevoegen of doelen niet goed formuleren, dan heel moeilijk wordt om aan haalbaar en betaalbaar vast te houden? Daarmee zet je jezelf klem. Ik ga ervan uit dat de heer Cramer via die aanvliegroute zijn fundamentele verhaal over de doelen begon.

De heer Cramer (ChristenUnie): De aanvliegroute van de grauwe gans, zullen wij maar zeggen. Ook op dit punt ben ik duidelijk geweest in het verleden. De ChristenUnie-fractie geeft bij de doelen prioriteit aan het inrichten van de habitat. Wij kunnen een habitat inrichten en God geeft de wasdom. Ik meen dat oprecht. Ik had daar ten aanzien van de voorbeelden ook bij willen stilstaan. De minister geeft daarbij aan: de populatie kwam niet, maar wij willen die graag terug hebben. Ik vind dat een loffelijk streven. Wij kunnen de habitat ervoor inrichten, maar het gaat mij wat ver om plannen af te rekenen op het aantal vogels. Er is het voorbeeld gegeven van die grauwe ganzen die in veel broedparen voorkomen en die in een specifiek gebied moeten zitten. Persoonlijk geloof ik daar niet in. Wij kennen de discussie: bij een halve graad opwarming van de aarde komt die gevlekte witsnuit misschien wel helemaal niet voor. Ik weet het niet hoor, want ik ben geen bioloog, maar ik probeer mij wel te informeren. Ik ben een voorstander van een stevige, robuuste habitat. Ik vind het goed om te streven naar de aanwezigheid van bepaalde soorten omdat daaruit blijkt dat de habitat gezond is. Het inrichten van het beleid daarop gaat mij echter wat ver. Die discussie kan ook gevoerd worden in relatie tot "betaalbaar". Wij kunnen en moeten robuuste natuur in Nederland hebben. De diversiteit daarvan moet groot zijn om ook de dierdiversiteit terug te brengen. Een belangrijk deel daarvan kan door de ondernemers worden ingevuld. Wij moeten echter weg bij millimeteren over een bepaalde soort, als ik het even zo mag zeggen. Ik maak mij daar zorgen over. Ik proef dat ook in een aantal discussies. Ik kom daarmee bij de voorbeelden uit en ik wandel daar met plezier nog een keer doorheen, maar dat is mijn zorg. Die doelen staan bij mij in elk geval bovenaan.

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Juist dat millimeteren is volgens mij de essentie. U geeft ook zelf het antwoord. U zegt dat wij doelen moeten nastreven, maar dat moeten wel de doelen zijn die er nu zijn. U moet onderkennen dat wij, als in een gebied een bepaalde soort niet voorkomt, een en ander millimeteren als wij die wel in Brussel aanmelden. Dan zetten wij onszelf voor een geweldig blok. Dan lukt haalbaar en betaalbaar namelijk nooit.

De heer Cramer (ChristenUnie): Die conclusie van "de doelen die er zijn, kunnen wij beschermen en de rest niet" kan niet op basis van mijn betoog getrokken worden. Een van de doelen van Natura 2000 is het terugbrengen van soorten die verloren zijn gegaan. Wij hebben instandhoudings- en hersteldoelen. Laat ik dit dan terugleggen bij de collega's: dat vind ik dan ook gemillimeter in deze discussie. Wij moeten een stap terug kunnen zetten om verrijking van de biodiversiteit te bereiken, waaraan de minister steeds iets wil doen. In dat kader moeten wij accepteren dat wij teruggaan. Ik geef een voorbeeld, namelijk dat van de venen in Brabant. Voor een belangrijk deel was dat weg, maar dat komt weer terug, dankzij een actieve inzet die daarop gericht is. De landbouw zet er actief op in door zich daar voor een deel terug te trekken. Dat komt dus terug en dat is een geweldige winst aan biodiversiteit. Ik was onder de indruk van wat er dan mogelijk is, overigens naast alle landbouwactiviteiten die er nog steeds zijn. Naar mijn mening moeten wij dat voor ogen houden: kan het snel, dan doen wij het snel, en gaat het langzamer, dan gaat het langzamer. Laten wij elkaar op dat punt niet de maat nemen. Het moet echter wel gebeuren.

Bijdrage Ernst Cramer inbreng doorverkoop toegangskaarten

Fri, 26 Feb 2010 11:06:59 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik vervang mijn collega Anker, die de behandeling van dit wetsvoorstel had voorbereid, maar die nu ziek op bed ligt. Ik begin met een woord van dank voor de initiatiefnemers. Het is altijd te prijzen als Kamerleden gebruikmaken van hun recht van initiatief. Dat levert ook weleens verrassende combinaties op. Vandaag wordt een voorstel van de SP-fractie en de CDA-fractie behandeld. Het is goed om te zien dat ook de CDA-fractie blijkbaar tot het inzicht is gekomen dat marktwerking niet altijd zaligmakend is, al had die conclusie volgens mijn fractie op andere dossiers meer voor de hand gelegen. Toch is het goed dat er aandacht is voor dit onderwerp. Als je als consument een kaartje krijgt thuisgestuurd waarvoor je €100 hebt betaald, terwijl op dat kaartje de originele prijs van €40 staat vermeld, dan voel je je gepakt. Zo voel je je al helemaal als je je van het prijsverschil bij de aankoop niet bewust was. Tegelijkertijd blijft overeind staan dat je als consument toch €100 voor het kaartje over hebt gehad. Het is daarbij soms maar wat een gek ervoor geeft. Om de ticketmarkt goed te laten werken, is in ieder geval transparantie van belang. Daarin wordt met dit wetsvoorstel voorzien. Ook heeft dit initiatief de tussenhandelaren ertoe gebracht, een gedragscode op te stellen. Dat is in ieder geval al één vrucht van het vele werk dat met dit initiatiefwetsvoorstel is gemoeid. Het wetvoorstel gaat echter verder dan het bevorderen van transparantie op de ticketmarkten. Dat roept bij de fractie van de ChristenUnie de nodige vragen op. Om in te grijpen in een markt, moet je goede redenen hebben. Het overheidsbeleid is erop gericht om culturele evenementen en sportevenementen voor grote groepen toegankelijk te houden. Dat is een streven dat ook de ChristenUnie onderschrijft. De initiatiefnemers hebben echter nog onvoldoende aannemelijk gemaakt dat die toegankelijkheid zodanig in gevaar is, dat het noodzakelijk en proportioneel is om met wetgeving in te grijpen. In de nota naar aanleiding van het verslag leek de motivering meer te berusten op het tegengaan van de woekerwinsten dan op het waarborgen van de toegankelijkheid van evenementen. Ik moet dan ook zeggen dat de fractie van de ChristenUnie teleurgesteld was in de beantwoording van de vragen die wij daarover in de schriftelijke inbreng hebben gesteld. Daarom geef ik de initiatiefnemers graag de gelegenheid om mijn fractie alsnog van de noodzaak van dit wetsvoorstel te overtuigen. In dat kader stel ik ook de volgende vragen. De schattingen van het percentage toegangskaarten dat wordt doorverkocht, lopen uiteen. Het is dus onduidelijk hoe groot het probleem is en of de toegankelijkheid van evenementen in het algemeen wel echt in gevaar is. De indieners sluiten niet uit dat van alle kaarten die in Nederland worden verkocht, slechts 3,7% wordt doorverkocht. Daarbij zijn er wel uitschieters bij bepaalde evenementen. Het is nogal wat om in zo'n situatie met wetgeving in te grijpen. Kunnen de initiatiefnemers zeggen hoe groot het probleem daadwerkelijk is? Waarvoor bieden zij met dit wetsvoorstel een oplossing? Bij hoeveel evenementen is de toegankelijkheid daadwerkelijk in gevaar geweest? Bij evenementen waarbij het aanbod kaarten ruim is, zou de doorverkoop van kaarten lucratief zijn doordat wederverkopers misleidende informatie verstrekken, waardoor de consumenten zich niet bewust zijn van het feit dat zij te veel betalen. Dit laat echter onverlet dat, gezien het ruime aanbod, het gros van de kaarten tegen officiële prijzen te koop is. De toegankelijkheid is dan toch niet in gevaar? Bovendien levert de regeling voor oneerlijke handelspraktijken al een bijdrage aan het tegengaan van suggestieve websites en onvolledige informatieverstrekking. Ik hoor daarom graag waarom het noodzakelijk en evenredig is om een verbod op doorverkoop van toegangskaarten tegen een hogere prijs in te stellen. Bij grote evenementen waarvoor het aanbod aan toegangskaarten gering is, lijkt het probleem zich meer voor te doen. Echter, de organisatie van dit soort concerten is in handen van een beperkt aantal organisatoren en er is geen sprake van een gering aantal toegangskaarten en officiële verkooppunten, zo stellen de initiatiefnemers in de memorie van toelichting. Juist deze categorie evenementen lijkt zich te lenen voor verkoop van kaarten op naam. De initiatiefnemers komen zelf met het voorbeeld van het Engelse Glastonburyfestival. Zij stellen dat dit festival erg populair is en dat het dus ieder jaar is uitverkocht, waardoor de investering gemakkelijk kon worden terugverdiend door de evenementenorganisator. Ik krijg graag nader toegelicht waarom het voor deze categorie noodzakelijk en evenredig is om een verbod in te stellen op doorverkoop van toegangskaarten tegen een hogere prijs. Het antwoord op onze vragen in de schriftelijke ronde was kort: er worden woekerwinsten behaald en dat is onacceptabel. Dat is toch iets anders dan dat de toegankelijkheid in het geding is. Laat er geen misverstand over bestaan: ook de fractie van de ChristenUnie vindt de situatie waarbij woekerwinsten worden gemaakt onwenselijk. Tegelijk moeten we wel constateren dat bij dit soort evenementen consumenten blijkbaar nog altijd bereid zijn om op de markt van vraag en aanbod deze hoeveelheid geld neer te leggen voor de tickets. Zoals ik al zei, het is soms net wat de gek ervoor geeft. Ik vind wetgeving om deze excessen tegen te gaan wel heel ver gaan, te meer daar er ook vraagtekens te stellen zijn bij de handhaafbaarheid van dit voorstel. Welke alternatieven hebben de initiatiefnemers overwogen? Is het verplicht stellen van een gedragscode niet een beter weg zijn om transparantie te garanderen en excessen tegen te gaan? Kunnen de initiatiefnemers aangeven waarom de overheid moet ingrijpen en voorbij moet gaan aan de eigen verantwoordelijkheid van de consumenten en de markt? Ik heb een aantal opmerkingen over de handhaafbaarheid. De voorgestelde regeling is in beginsel alleen geldig in de Nederlandse context. Als in Nederland gevestigde tussenhandelaren de grens oversteken, kan de Consumentenautoriteit niet meer handhaven, zo geeft zij zelf aan. Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat buitenlandse bedrijven de dienstverlening zullen overnemen. En ja, de consument kan bij de Nederlandse rechter een vordering instellen tot terugbetaling van het te veel betaalde bedrag, maar de gang naar de rechter vormt een forse drempel. Daarnaast geeft de Consumentenautoriteit aan dat er een aantal ontsnappingsroutes is voor tussenhandelaren, zoals combinatieverkoop. Ik krijg hier graag een reactie op van de initiatiefnemers. Hoe groot is de kans dat de consument daadwerkelijk zijn gelijk kan halen en daadwerkelijk bescherming kan ontlenen aan deze regeling? Ik hoor hier ook graag de regeringsvisie op. De initiatiefnemers stellen dat een eventuele belemmering van het intracommunautaire dienstenverkeer kan worden gerechtvaardigd op basis van dwingende redenen van algemeen belang. Ik wil daar graag een toelichting op. De omvang van het probleem is namelijk nog niet duidelijk. De initiatiefnemers spreken in de nota naar aanleiding van het verslag vooral over het tegengaan van woekerwinsten, terwijl in de memorie van toelichting de toegankelijkheid leidend is. De ChristenUnie vraagt zich af of dit daadwerkelijk voldoende grond is om te spreken van dwingende redenen van algemeen belang. Ook hierop hoor ik graag een toelichting van de indieners. Ook ben ik benieuwd naar de mening van de minister op dit punt. Ik rond af. Ik begrijp de wens van de initiatiefnemers om een aantal ongewenste excessen te bestrijden. De ChristenUnie waardeert de poging die de initiatiefnemers hiertoe doen. Tegelijkertijd zijn er nog heel veel losse eindjes, bijvoorbeeld de vraag hoe groot het probleem is. Dit is voor de proportionaliteit van de voorgestelde regeling en de houdbaarheid met betrekking tot Europese regelgeving wel degelijk van belang. Ook de handhaafbaarheid in het digitale tijdperk waarin wij leven stelt ons voor deze vragen. Ik hoop dat de initiatiefnemers in hun beantwoording deze twijfels bij mijn fractie kunnen wegnemen.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik zeg eerlijk dat ik dit een heel erg moeilijke vraag vind. De toegankelijkheid is in het geding wanneer je kunt constateren dat iets niet meer toegankelijk is voor een brede doelgroep. Dat is niet aangetoond. Ik vraag de indieners dus om dat aan te tonen. Ik durf niet te zeggen om welk percentage het gaat. Wij hebben vanmiddag in de fractie wat zitten te filosoferen. Voor bijvoorbeeld een concert van René Froger heb je misschien wel een heel andere doelgroep en is de toegankelijkheid misschien eerder in het geding dan bij een groot galaconcert van onze grote walskoning, André Rieu. Daar gaat een ander soort publiek heen. Kunnen wij dat met ons allen vangen in een regeling? Dat is de vraag van de ChristenUnie. Wij zijn daar niet uit. Wij hebben daarover kritische vragen gesteld en ik vraag aan de indieners die vragen te beantwoorden.

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat percentage wordt te hoog als de toegankelijkheid in het geding komt. Dat is met dit wetsvoorstel niet aangetoond. De toegankelijkheid is in het geding als van een brede doelgroep, van de verschillende typen mensen die naar zo'n concert willen gaan, geconcludeerd wordt dat de helft daar niet kon komen. Dat staat nog even los van de natuurlijke beperktheid van het aantal stoelen bij een concert, toneelvoorstelling of wat dan ook. Er zit altijd een natuurlijke begrenzing aan. Als groepen worden uitgezonderd van deelneming, dan denk ik dat wij met elkaar een discussie hebben. Dat is echter niet aangetoond in het onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. Als bij grote evenementen 20% van de kaarten via de zwarte markt verkocht is, dan zijn er kennelijk mensen die er een hoge prijs voor willen betalen. Door de natuurlijke beperktheid die dat soort concerten heeft, moeten wij dat misschien met ons allen maar accepteren.

De heer Cramer (ChristenUnie): Nu worden allerlei dingen aan elkaar geknoopt. Laat ik het kort samenvatten: overtuig de fractie van de ChristenUnie van de noodzaak van overheidsingrijpen omdat er echt een marktverstoring is. Dan zal mevrouw Gesthuizen ons aan haar zijde hebben.

De heer Cramer (ChristenUnie): Wat is de vraag van mevrouw Aasted-Madsen-van Stiphout?

De heer Cramer (ChristenUnie): Onze beleidsmedewerker die dit onderwerp heeft voorbereid, is zelf een jongere. Binnen onze fractie zijn een heleboel jongeren. Zij zeggen dat er best wel eens beperkingen zijn, maar dan moet je ook vragen wat er voor zo'n kaartje betaald moest worden. Is de toegankelijkheid, of überhaupt de beschikbaarheid, een discussiepunt? Is een website die niet goed werkt een discussiepunt? Dat heeft mevrouw Aasted-Madsen-van Stiphout mij niet verteld met dit voorbeeld. Ik weet nog helemaal niets van de daadwerkelijke blokkering door de wederverkoop of over de vraag of dat concert wel of niet goed bezocht is. Dat heeft zij daarmee niet aangetoond. Er zullen best obstructies zijn. Dat horen wij allemaal wel eens. Feit is echter dat overheidsingrijpen alleen maar gerechtvaardigd is bij een ernstige marktverstoring. De ChristenUnie-fractie vraagt zich af of dat kan worden aangetoond. Op basis van onze vragen over de nota naar aanleiding het verslag is dat niet gebeurd.

De heer Cramer (ChristenUnie): Collega Vos neemt collega Van der Burg de maat als het gaat over de kansen. Vervolgens vraagt zij of de indieners het ermee eens zijn dat, als de kans zich voordoet, er toch een horizonbepaling in het wetsvoorstel moet worden opgenomen. Dat vind ik wat merkwaardig. Mijn vraag gaat om het volgende. Er moet sprake zijn van een zware verstoring van de markt, een ernstige situatie, voordat overheidsingrijpen gerechtvaardigd is. Ook in Europees verband. Dat geldt dus niet alleen voor de Nederlandse regelgeving, maar ook voor de Europese regelgeving. Daarover heb ik mevrouw Vos eigenlijk niet gehoord. Wat is haar mening daarover?

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat is echt een heel fout voorbeeld, want inbreken is gewoon het stelen van iets wat van een ander is. In dit geval betaal je een prijs, waarvan je misschien zegt dat het de gek is die dat geeft en dat hij dat zelf moet weten. Het gaat erom dat overheidsingrijpen gerechtvaardigd moet zijn en dan praat je over een ernstige marktverstoring. Ik ben eerlijk geweest en heb gezegd dat ik het niet weet, ook niet op basis van de antwoorden van de indieners. Mevrouw Vos suggereert echter dat zij het wel weet.

De heer Cramer (ChristenUnie): Mevrouw Vos, op grond van welke reden acht u overheidsingrijpen dan gerechtvaardigd?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik vraag het nog een keer. Op basis waarvan concludeert mevrouw Vos dat de markt niks toevoegt of er niks aan afdoet? Wij voeren een iets andere discussie over de woekerwinsten. De aanleiding voor dit wetsvoorstel was echter een verstoring van de marktorde, maar die is niet aangetoond.

De heer Cramer (ChristenUnie): Zou ik van de collega van het CDA mogen horen hoe zij het sluiten van die sites voor zich ziet, als je die overal in de wereld kunt openen met een Nederlandse tekst en welk handhavingsinstituut daarvoor verantwoordelijk gaat worden met hoeveel mensen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik vraag mij echt af of dit een reële bijdrage is van mevrouw Aasted-Madsen, wetend hoeveel liederlijkheid op het internet wordt aangeboden die vrij beschikbaar is. Als je erachteraan gaat jagen, gaan zij ergens anders heen en blijft het beschikbaar. Zij moet zich toch wel realiseren dat het bijna een onhaalbare kaart is. Als mensen dat willen, is het via allerlei omwegen en verstoptechnieken gewoon aan te bieden. Ik herhaal mijn vraag: hoe wil zij dat dan handhaven en wie wil zij daarvoor meenemen?

kamerbijdrage Ernst Cramer algemeen overleg spoor

Mon, 08 Mar 2010 10:34:29 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Het is altijd fijn om over het spoor te spreken, maar vooral over de resultaten. De proef met iedere tien minuten een trein is succesvol, maar op andere punten is de voortgang jammer genoeg wat minder voortvarend, neem maar het eerste punt van de agenda, de 160 km/u. Wij hebben van de minister een brief gekregen waarin staat dat het onderzoek daarnaar is uitgesteld. Wat is daarvan de reden? Voor zover mij bekend, is het onderzoek van de TU Delft zelfs al klaar. Waarom dan wachten tot 1 juni? We spreken daar nu al jaren in de Kamer over. Ik heb begrepen dat er een onderzoek plaatsvindt naar de gevolgen voor de slijtage -- van het spoor neem ik aan -- en het energieverbruik. Klopt dat? Ik breng de minister graag in herinnering dat staatssecretaris Schultz al in het najaar 2006 aan de Kamer heeft gemeld dat onderzoek naar slijtage en energieverbruik zou plaatsvinden. Hoe is het dan mogelijk dat het nu pas gebeurt?

Eerder is de Kamer akkoord gegaan met opnieuw uitstel van de kosten-batenanalyse voor de ERTMS (European Rail Traffic Management System). Gezien de samenhang van het dossier ERTMS met het dossier 160 km/u uur vraag ik de minister niet langer te dralen en beide onderzoeken met zijn standpunt daarover uiterlijk begin april naar de Kamer te sturen. Langer wachten kan ook niet, want tijdige besluitvorming is nodig voor het proefbedrijf en de start van de Hanzelijn in december 2012. Als dat geen doorgang zou vinden, heeft dat weer verstrekkende gevolgen voor het nieuwe dienstregelingsmodel en de beoogde reistijdverkorting voor het Noorden.

Ik ga verder met de seinopstelling geel-geel-rood. Laat ik het mij vandaag gemakkelijk maken, want ik weet wat de heer Roemer daarover zal inbrengen en daar ben ik het helemaal mee eens. Waarschijnlijk ben ik het ook wel eens met de interrupties die hij daarna overweegt te plaatsen en zelfs wellicht ook nog wel met de moties die hij daarover eventueel zal indienen.

Voorzitter. De proef met zes intercity's en zes Sprinters tussen Eindhoven en Amsterdam is geslaagd. De punctualiteit was zelfs beter dan normaal. Welke lessen trekt de minister hieruit voor de gewone dienstregeling? 80% van de goederenbanen blijkt niet te worden benut. Zo blijft veel spoorcapaciteit over. Wordt er in het kader van het programma hoogfrequent spoor onderzocht of goederentreinen op sommige corridors in de spits kunnen worden geweerd?

Als er meer treinen rijden, zijn spoorwegovergangen vaker dicht. Welke sluitingstijden zijn volgens de minister nog acceptabel en wordt het geen tijd om een norm af te spreken waarboven de aanpak van spoorovergangen noodzakelijk wordt?

In het buitenland verbaas ik mij altijd over het grote aantal perrons op de stations. Het beperkte aantal in Nederland wordt volgens de ChristenUnie steeds meer het belangrijkste knelpunt van ons spoorwegnet. In een bijzin in het rapport over die capaciteit van zes plus zes lees ik iets over de zorgen over de perroncapaciteit van Amsterdam en Utrecht. De opmerkingen hierover zijn rijkelijk vaag. Wat is hier aan de hand? Klopt het dat voorlopig zes plus zes treinen op die corridor onmogelijk zijn omdat beide stations jarenlang op de schop gaan? Zo ja, ziet de minister mogelijkheden om toch snel meer treinen te laten rijden op de corridor, bijvoorbeeld door het versnellen van de uitvoering van de geplande maatregelen op deze stations? Ziet hij mogelijkheden om op Utrecht Centraal versneld een extra perron te bouwen, zodat er meer reservecapaciteit komt.

De uitkomsten van het onderzoek van de inspectie naar het ongeval bij Zwolle zijn schokkend. Zij stelt dat de huidige procedures voor veilige berijdbaarheid niet in alle gevallen voldoende garanties bieden dat een spoor ook echt veilig is. De procedures zijn "onvolledig, onoverzichtelijk en onduidelijk". Toch stelt ProRail dat de procedures goed zijn, maar dat het schort aan de uitvoering. Echter, een van de twee kan toch maar waar zijn? Kunnen er gelet op de ernst van de gemaakte fouten nog boetes worden uitgedeeld en, zo ja, gebeurt dat dan ook?

Tot slot nog een opmerking over het grensoverschrijdend spoor. De gemeente Eindhoven meldt dat er voor een snelle verbinding met Düsseldorf niet alleen obstakels qua infrastructuur in Duitsland zijn, maar dat dit ook de vervoersconcessie van NS en de Europese liberaliseringsrichtlijn raakt. Dat kan bepalend zijn voor het rendabel exploiteren van de gewenste snelle verbinding. In de initiatiefnota die ik met de heer Koopmans heb geschreven, is dit punt ook aangestipt. Is de minister hierover al in overleg met onze Duitse buren?

Bijdrage Ernst Cramer algemeen overleg Q-koorts

Wed, 03 Feb 2010 15:22:07 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Het waren een paar heftige weken voor de geitenhouders, vooral voor de geitenhouders en hun gezinnen wier dieren daadwerkelijk geruimd zijn. De dieren waarmee zij gewerkt hebben, zijn weg. De geitenhouders blijven achter met vragen over de toekomst van hun bedrijf. Zoals ik al zei, waren en zijn het ook voor de andere geitenhouders spannende weken. Zij vroegen en vragen zich af of hun bedrijf besmet wordt verklaard, of zij al dan niet door kunnen gaan en hoe de beperkende maatregelen uitpakken die onder andere wij hebben gewild. Ik vrees dat daarover in dit algemeen overleg nog geen duidelijkheid kan worden gegeven, omdat het een complex probleem is. Bovendien moeten we wat meer zicht hebben op de resultaten van het ruimen.

Voor het reces hebben wij uitvoerig met elkaar over dit onderwerp gesproken. Voor de ChristenUnie-fractie blijft centraal staan dat, met de volksgezondheid als uitgangspunt, zo veel mogelijk dieren gespaard moeten worden. Er is dan ook een motie van mijn hand aangenomen met de intentie om herhaald individueel te testen. Het doel daarvan is, onderscheid te maken tussen gezonde en besmette dieren en daarmee zo veel mogelijk dieren te sparen. Dat geldt ook voor de drachtige dieren. De minister heeft aangegeven dat herhaald testen niet mogelijk is, omdat dit te veel risico met zich mee zou brengen en er te veel onduidelijkheid zou blijven bestaan. Ik blijf daar echter op aandringen, zeker voor bedrijven waar de dieren pas over ruimere tijd gaan aflammeren.

Wij hebben toen ook gesproken over een nieuwe test. Ik vraag de minister hoe het daarmee staat. Volgens mij heb ik indertijd ook gevraagd naar de mogelijkheid om bloed te testen. Ik ben dan ook blij dat de heer Ormel dat aanhaalde. Hij sprak van serologisch testen. Volgens mij is dat hetzelfde. Mijnheer Ormel, u bent daar beter in dan ik, maar laat mij op dit punt even mijn feestje vieren.

De heer Ormel (CDA): U vraagt het mij.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ja, dat is waar. Ik had die vraag niet aan collega Ormel moeten stellen, maar hij weet het vast en zeker beter dan ik. Als dat kan, vind ik dat wel van belang.

Ik maak nu een bruggetje naar het advies, met name het gedeelte daarvan dat betrekking heeft op de kleinere bedrijven en de kinderboerderijen. Ik kan mij voorstellen dat je daar niet een tankmelktest kunt doen die omvangrijk genoeg is, omdat de populatie te klein is. Volgens mij hebben wij daarover de vorige keer gesproken. De beesten worden daarvoor niet eens gemolken. Ik kan mij echter wel voorstellen dat wij die zekerheid krijgen als wij het bloed testen. Ik dring aan op het doen van die test om duidelijkheid te verkrijgen. Naar mijn oordeel is het namelijk merkwaardig dat er voor de grote bedrijven een nultolerantie geldt en dat daarvan geen sprake is voor de kleine bedrijven, met name omdat de interactie tussen de bevolking en de dieren op een kinderboerderij -- ik doel op het directe contact -- veel groter is dan die op een grote boerderij. Daarover moet helderheid komen. Op dit moment ben ik er geen voorstander van om niet meer uit te gaan van die nultolerantie, omdat wij ook helderheid moeten krijgen over de gevolgen van de maatregelen. Ik ben dan ook heel voorzichtig en pleit nu niet voor verlichting van de maatregelen. Ik verwijs nogmaals naar de aangenomen motie over het niet uitbreiden zolang er geen vaccinatie is met een landelijke dekking. Volgens mij was de inhoud van die motie klip en klaar. Ik vind dit van groot belang. De ondernemers zitten daar misschien niet zo zeer op te wachten, maar het is wel een vorm van het geven van helderheid.

Heeft de minister opdracht gegeven voor het ontwikkelen van een betrouwbaar protocol? Zo ja, wanneer kan dat gereed zijn? Dat is niet alleen voor dit moment van belang, maar ook voor de toekomst van de bedrijven. Gespaarde dieren kunnen immers ook dragers van de Q-koorts zijn. In aansluiting hierop vraag ik de minister wat de mogelijkheden zijn voor het groepsgewijs testen van geïsoleerde dieren. Geitenhouders weten vaak welke dieren risico lopen en welke niet. Waarschijnlijk zijn de gezonde dieren apart gezet. Ik ben op werkbezoek geweest en daar bleek dat men juist was doorgegaan met het fokken met de ingeënte geiten. Ik vond het dus heel wrang om daar te zien dat de geënte drachtige geiten geruimd werden en dat de niet-geënte geiten in een hoek bleven staan. Daarmee hebben ze immers niet verder gefokt. Bij mij liepen toen ook de rillingen over de rug. Naar de letter snap ik het, maar ik begrijp het niet als ik het zie. Dat klinkt misschien cryptisch, maar dat was de emotie van dat moment.

Ik kan mij dus voorstellen dat je een aparte tankmelktest doet van de geiten waarvan de ondernemer zegt dat hij daarmee verder heeft gefokt omdat die waarschijnlijk niet besmet zijn. Ik maak een bruggetje naar de discussie van vorige week met een bedrijf in Drenthe. De ene locatie was niet besmet en de andere wel. Bij mij ging toen het licht uit. Ik begrijp wel dat de rechter dat formeel beslist, maar ik snap niet dat een bedrijfslocatie die niet besmet is, toch geruimd wordt met als argument dat er in het geval dat een bedrijf meerdere locaties heeft, sprake is van een administratieve eenheid. Ik kan dat niet rond krijgen en zeg nogmaals dat wij voor dit probleem echt een oplossing moeten vinden. De minister heeft de vorige keer gezegd dat zij haar stinkende best zal doen om te voorkomen wat voorkomen dient te worden. Die toezegging sprak mij aan en ik roep haar dus op om die na te komen.

Ik begrijp dat, als bedrijven op het punt van aflammeren staan, het nodig is om op een bepaald moment een besluit te nemen. Dat is terecht, want er moet duidelijkheid zijn. Wij moeten echter wel de ruimte nemen om testen te doen op die bedrijven waar het aflammeren nog even op zich laat wachten.

Vanaf 2008 zijn er al geiten gevaccineerd, maar een deel van dat aantal wordt geruimd. Het onderzoek met het testen is indertijd door het ministerie van LNV ingezet. Is de tekstgroep nog groot genoeg om daarover straks een goed oordeel te vellen? Als wij die beesten ruimen, weten wij dan wat het effect is geweest van het vaccineren? Ik maak mij daarover zorgen. Als dat niet het geval is, kan ik concluderen dat er veel energie is verspild.

Bijdrage Ernst Cramer debat Q-koorts

Fri, 29 Jan 2010 16:33:59 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik aarzel even om te beginnen na het verhaal van mijn buurvrouw. De meeste mensen weten dat ik niet van kaas houd. Na haar verhaal over de Franse geitenkaas is mijn behoefte om kaas te eten nog verder afgenomen.

Vorige week hebben wij uitgebreid gesproken over de maatregelen tegen de Q-koorts ter bescherming van de volksgezondheid. Ook wij wilden zo min mogelijk dieren laten doden. Het aantal dieren dat gedood moet worden, blijkt echter een stuk hoger te liggen dan wij vorige week verwachtten. Het ene monster dat wordt genomen, blijkt niet betrouwbaar genoeg om onderscheid te maken tussen besmette en niet-besmette dieren. Er wordt dus geen onderscheid gemaakt tussen drachtige dieren. Alle drachtige dieren op besmette bedrijven zullen worden geruimd. Dat gaat ver, heel ver. Dat is zeer ingrijpend voor de sector en dat gaat mij aan het hart. Het is vooral hard, gelet op wat vorige week gezegd is, toen overigens met alle mitsen en maren werd gewezen op het aanvullende onderzoek. Vorige week hebben wij geconcludeerd dat wij met de rug tegen de muur staan. Ik denk dat er inmiddels mensen zijn die zeggen dat zij door de grond zijn gezakt.

Met het oog op de maximale bescherming van de volksgezondheid is het logisch dat nu gekozen wordt voor zekerheid. Toch heb ik nog wat vragen over de rigoureuze keuzen, zeker omdat de verwachting is dat er nog wel een aantal besmette bedrijven bij zullen komen. Ik snap dat er bedrijven zijn waar nu al geruimd moet worden, helemaal op de bedrijven die in januari gaan lammeren. Ik heb daar wel een vraag over die de heer Van der Vlies ook al heeft gesteld. Het ruimen gebeurt vlak voor de kerst. Zijn er mogelijkheden om dat net na de kerst te doen? Kan er met veel empathie naar een oplossing worden gezocht?

De test is nu niet betrouwbaar. Kan een tweede test meer zekerheid bieden? Als dat niet het geval is, dan is de vraag of wij dan wel de goede test hebben. Moet er geen andere test komen? Ik ben geen dierdeskundige, maar een techneut. Bij mensen kun je veel te weten komen met een uitvoerige bloedproef. Dat kan echter lang duren. Ik kan mij dan ook voorstellen dat die tijd er niet is voor alle bedrijven. Maar als het enigszins mogelijk is om dat op enig moment te doen, dan zou het mij een lief ding waard zijn. Wij hechten wel veel waarde aan duidelijkheid over die tests.

Wij moeten ook zorgvuldig kijken naar het vervolg. Wat is de functie en de volgordelijkheid geweest van de vaccinaties tot nu toe? Dieren op bedrijven die in de vorige ronde gevaccineerd zijn, zouden nu ook besmet kunnen zijn. Dat moeten wij onder ogen zien.

Ook ik vraag aandacht voor het ruimen van de bokken en de rammen op de besmette bedrijven. Collega Ormel had het al over het behoud van bloedlijnen, zeker omdat er niet zo heel veel lijnen zijn in de geitenhouderij. Hoe ontwikkelt dit zich verder?

In aansluiting hierop heb ik ook nog een vraag over de nieuwe maatregelen. Er gaat een levenslang dekverbod gelden voor dieren die nu niet geruimd worden, met als reden dat deze dieren mogelijk toch nog besmet zijn. Hoe kan een bedrijf dan opereren in de komende jaren? Er is een mogelijk blijvende bron van besmetting op het bedrijf, met grote risico's voor de bedrijfsvoering. Dat wordt een dubbele last. Op korte termijn wordt het dier waardeloos, want het kan niet meer gemolken worden. Dat is in de schapenhouderij nog stringenter dan in de geitenhouderij. Bovendien blijft het dier de komende jaren een risico voor het bedrijf.

Ik maak nog een aantal afrondende opmerkingen en ik stel nog enkele vragen. Wat is de reden om de grens bij vijftig dieren, melkgeiten en/of schapen, te leggen? Is er niet ook een risico voor verspreiding bij de kleinere bedrijven in de buurt van de bedrijven waar de Q-koorts heerst? Ik krijg vanuit de sector het verzoek om aandacht te vragen voor interpretatieverschillen binnen de sector over de vervoersverboden en het fokverbod. Afrondend wijs ik opnieuw op de grote noodzaak van een goede nazorg. Daar is de minister vorige week al op ingegaan, maar ik leg daar nogmaals de nadruk op. Het is buitengewoon ingrijpend voor de mensen die dit meemaken.

De heer Dibi (GroenLinks): Stel dat na het onderzoek van het kabinet naar de relatie tussen de intensieve veehouderij en de volksgezondheid blijkt dat er nog vragen open staan. Is de heer Cramer dan bereid om daar met een open blik naar te kijken en eventueel vervolgstappen te overwegen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Jazeker.

De voorzitter: Ik constateer dat wij aan het eind van de eerste termijn van de Kamer zijn. Er zijn veel vragen gesteld. Beide bewindslieden kunnen over vijf minuten overgaan tot beantwoording. Ik stel dus voor dat wij een kort moment schorsen.

Bijdrage Ernst Cramer debat Nederlandse visie op nieuwe Europese visserijbeleid

Fri, 29 Jan 2010 16:30:14 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. We voeren vanmorgen een belangrijke discussie. Er is al vaker in de commissie over gesproken, maar nu ligt dan toch de visie van de minister voor. Ik begin met het geven van een compliment voor die visie. Is dat het eind van de discussie? Nee, schat ik in, maar het is in ieder geval een belangrijke stap in de ontwikkelingen. De ChristenUnie vindt het een ambitieuze visie, zowel van de Europese Commissie als van het Nederlandse kabinet. Het is een visie die kan helpen om de visserij weer een goede toekomst te geven. Dat vinden we belangrijk. Ik wil waarschuwen voor één begrip uit de nota, namelijk "duurzaamheid". We moeten oppassen dat dit begrip niet te veel een containerbegrip wordt en een panacee voor alles: als we dat maar noemen, is het opgelost. Zo is het niet. We moeten echt invulling aan het begrip geven. Ik zie daarvan kiemen in deze nota en misschien wel meer dan kiemen. Ik vind het echter nodig om dit in ieder geval opgemerkt te hebben. Ik bouw mijn verhaal op langs de drie speerpunten van de minister, gevolgd door een uitsmijter. Dat moet kunnen in zes minuten.

De minister geeft aan dat we praten over meer duurzaam gebruik van het ecologische kapitaal. Dat is het eerste speerpunt. De minister is het eens met de conclusie in het groenboek dat de visbestanden onder druk staan. Dat is een belangrijke stap voorwaarts. Collega Polderman sprak daar ook al over. De EU wijst hiermee naar zichzelf. Het beleid dat tot nu toe is gevoerd, heeft op dit punt onvoldoende gewerkt. Een voorbeeld daarvan is het feit dat de discards er nog steeds zijn. Daarvan zullen we dus echt werk moeten maken. Het is ambitieus om ze helemaal uit te bannen, want er is altijd een strijd: als ik een net gebruik, dus niet alleen een haakje waarmee ik één vis vang, kan er altijd iets anders in dat net zitten. De vraag is of je niet moet praten over bepaalde rechten op een visvangst in aantallen tonnages, inclusief bijvangst. Die zal gebaseerd moeten zijn op de maximaal duurzame hoeveelheid vis die je over het geheel kunt vangen. Een visser bekijkt dan niet meer welke vis hij wel of niet mag vangen met zijn net; hij bekijkt of hij een totale duurzame hoeveelheid vis kan opvissen. Het is daarbij belangrijk dat we gaan nadenken over het aanpassen van de omvang van de vloten voor de visbestanden waarop wel gevist mag worden. Ik hoor graag de visie van de minister daarop. Dit is nu namelijk ook een behoorlijk probleem. Als wij eisen opleggen aan de sector met betrekking tot verduurzaming, zullen we daarnaast de sector de kans moeten geven om dat terug te verdienen. Het is een belangrijk goed dat dit kan werken, als we de sector mee willen hebben. Vorig jaar heb ik het voorstel gedaan om eens na te denken over zee-uren in plaats van zeedagen. Dan kan het schip verder van de kust af zonder dat het gelijk aan de rechten tegemoet komt. Ik heb niet helder hoe het staat met de uitwerking van die motie. Ik zou daarover graag meer willen horen.

Het tweede speerpunt van de minister is de grotere rol van de markt. Collega Polderman sprak daar ook over en ik wil daarbij aansluiten; dat scheelt mij tijd. Wat betreft de eigen verantwoordelijkheid wil ik de vergelijking maken met de financiële wereld. Er is geen markt zonder heldere sturing en heldere kaders. We zullen het dus niet aan de volledige vrijheid over kunnen laten. De intentie die de minister beschrijft, deel ik, maar er zijn altijd freeriders of mensen die zich er niet aan houden. Dan zegt men op een gegeven moment: er is geen gelijk speelveld en dus moeten wij ook wel. Ik vraag daarvoor de aandacht van de minister. Ik geloof niet dat dit zal gaan werken. Ik denk dat er een grotere sturing nodig is.

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Vindt de heer Cramer ook dat we naast het GVB zouden moeten kijken naar wat er in de rest van de wereld gebeurt? We kunnen hier natuurlijk prachtige afspraken maken, maar …

De heer Cramer (ChristenUnie): Absoluut. Daar wilde ik mijn volgende vraag over stellen. Ik vind dat je ook eisen moet stellen aan de import. Wij stellen eisen aan onze duurzaamheid; dat kunnen we verantwoorden en dat vinden we noodzakelijk met het oog op de schitterende tuin die de zee is en weer meer moet worden. We zullen ook eisen moeten stellen aan wat we importeren. Dat geldt voor de wild gevangen vis, maar ook voor de kweekvis. Mevrouw Snijder knikt nu gelukkig; toen ik het plenair aan haar vroeg, was zij het er nog niet mee eens. Ik vind dat we echt eisen moeten stellen. Dan kunnen we als Europa ook zeggen: wij hebben het goed geregeld en wij stellen die eisen; daarmee hebben wij onze verantwoordelijkheid hier genomen.

Ik ga naar het derde speerpunt van de minister, namelijk andere besluitvorming en regionalisering. Er wordt gesproken over het geven van meer bevoegdheden aan de RAC's. Op zichzelf vind ik dat een goede gedachte, maar luisterend naar de geluiden uit de visserijwereld vraag ik me af of dit al helemaal goed functioneert. Er wordt gesproken over praten van de visserman met de professional. Dat moet echt heel goed zijn, wil dat op vertrouwen gaan berusten. Ik ben het dus eens met de visie, maar de praktijk is misschien op sommige momenten weerbarstiger. Bij regionalisering kan het helpen dat de visserman een vorm van rechten heeft: dat mag hij vissen. Je kunt er zelfs over denken om de rechten te doen toenemen als hij het duurzaam doet. Dan moet je wel kunnen schakelen binnen het geheel van wat er duurzaam opgevist mag worden.

Ik hoor dat ik nog 45 seconden heb, dus ik ga naar mijn uitsmijter. We hebben in voorbereiding op dit AO gesproken met een aantal mensen uit de sector. We stuitten daarbij op een buitengewoon rigoureus idee dat bij de vissermensen leeft. Ik vond het althans heel rigoureus toen ik het hoorde. Waarom zou je niet overwegen om de hele vloot in één keer te verduurzamen? We kunnen wel blijven proberen om deze schepen om te bouwen en hier te schakelen, maar dan zit je altijd met een vorm van vernietiging en terugverdientijd en dan duurt het jaren voordat je klaar bent. Waarom niet een heel rigoureuze stap? Ik begrijp dat het serieuze plannen zijn en dat er nagedacht wordt, ook in het Innovatieplatform, over deze mogelijkheid. Als we deze stap willen zetten en we echt inhoud willen geven aan duurzaamheid, zou het dan niet een geweldige sprong voorwaarts kunnen zijn als de hele sector met de helpende hand van de overheid bereid is om de handschoen op te pakken en commercieel aan de slag te gaan op een duurzame wijze?

De heer Van der Vlies (SGP): Op zichzelf is dit natuurlijk een inspirerende benadering, die iets prikkelends in zich heeft. Bij mij komt dan echter altijd meteen voor de geest: wie zal dat betalen? In de sector zit er momenteel weinig vlees op het bot en de overheid moet 35 mld. bezuinigen. Het perspectief lijkt dus niet zo erg kansrijk. Maar goed, misschien heeft de heer Cramer hier een uitwerking bij die mij helpt.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ja, ik heb een complete begroting! Nee, daar zal ik eerlijk in zijn. Het begint met een idee. Daarbij is door de sector gezegd dat het goed zou zijn om een haalbaarheidsonderzoek te doen. Nederland kan dat niet alleen doen; we zullen het breed moeten bekijken. Als we, met de visie van de minister en de visie in het groenboek, een echt duurzame stap willen zetten maar aan het eind van de rit niet bereid zijn om het geld te maken, dan zijn al onze principes niets waard. Ja, we hebben een klem, maar we hoeven het ook niet vandaag te realiseren. We hoeven het ook niet per se morgen te realiseren, maar we moeten wel bekijken op welke termijn het dan wél kan. Daar zou ik aan willen werken. Het leven staat bol van het maken van keuzes en dit kan er een zijn. We kunnen echter niet zeggen dat we wel bereid zijn om een duurzaamheidseis op te leggen, maar niet om daar als maatschappij de kosten voor te dragen. Dat gaat voor mij niet samen.

De heer Polderman (SP): Ik vind dit een prima gedachte, maar ik snap iets niet. De heer Cramer zet aan het begin van zijn betoog een vraagteken bij het begrip "duurzaamheid". Dat mag geen containerbegrip worden. Dat ben ik met hem eens, want je moet het specificeren. Nu komt de heer Cramer echter met het idee om de hele vloot te verduurzamen. Wat verstaat hij daar dan precies onder? Dat staat nog los van de vraag van de heer Van der Vlies: wie gaat dat betalen? Kan de heer Cramer iets concreter zijn? Anders vind ik dit wel een beetje een schot voor de boeg.

De heer Cramer (ChristenUnie): Een deel van de verduurzaming kan zitten in modernere vistechnieken. De boomkorvisserij kost bijvoorbeeld heel veel brandstof. Daar zijn andere oplossingen voor denkbaar, maar het is een moeizaam traject om het binnen de huidige financiële structuur goed doorgevoerd te krijgen. Er zijn goede initiatieven met nieuwe visserijtechnieken, zoals de sumwing. Als we willen schakelen tussen visbestanden, zouden we ook een meer multifunctioneel schip moeten hebben. Ik ben niet helemaal thuis in de visserijwereld. Ik krijg dit aangereikt door de mensen die erin zitten. Zij zien mogelijkheden, maar dan moet er wel een rigoureuze stap worden gezet.

De heer Polderman (SP): Ik denk dat dit wel kern van de zaak is. Is de heer Cramer het met mij eens dat je verduurzaming in de visserij eigenlijk moet zien in de driehoek people, planet, profit en dat die driehoek in evenwicht moet zijn? Nu wordt de profit veel te sterk benadrukt; daar hebben planet en people, het milieu en de visserman dus, onder te lijden. Is de heer Cramer het met mij eens dat je verduurzaming alleen kunt benaderen als je uitgaat van balans in de driehoek? Met dat uitgangspunt kunnen we een stap verder zijn.

De heer Cramer (ChristenUnie): Juist vanuit de gedachte dat we de stap moeten maken dat we de drie aspecten in balans moeten brengen, is dit een weliswaar rigoureus maar goed idee. Het is een belangrijke stap om dat te bereiken.

Bijdrage Ernst Cramer debat over de Najaarsnota 2009

Fri, 29 Jan 2010 15:54:49 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. De verwachtingen …

De heer Tang (PvdA): Zijn hoog.

De heer Cramer (ChristenUnie): … die er waren bij de behandeling van de Voorjaarsnota, zijn weer aan bijstelling toe. Op zich is dat niet vreemd. Wij zijn tenslotte een halfjaar verder. Maar het is wel spannend wat er gebeurt in ons land en daarbuiten. Het is spannend hoe de financiële markten zich een weg omhoog banen na de geweldige neergang van de afgelopen twee jaar. Het is spannend om te zien of en hoe het momentum gebruikt wordt door zowel de overheden als de financiële instellingen wereldwijd om toe werken naar een stabieler financieel systeem. Ook is het spannend hoe onze overheidsfinanciën zich ontwikkelen. Ik wil in mijn bijdrage graag bij deze punten stilstaan.

Eerst maar het slechte nieuws. Het EMU-saldo verslechtert, de EMU-schuld neemt toe, de inkomsten verslechteren als gevolg van verminderde belastingopbrengsten, met name door de tegenvallende vennootschapsbelasting. Dat was al wel voorzien in de Miljoenennota 2010, maar bij de vennootschapsbelasting komt nu nog eens 1,6 mld. bij. Ik vraag de minister hoe deze geweldige achteruitgang bij de Vpb in zo'n korte tijd te verklaren is.

Er is ook minder slecht nieuws. De groei kan volgend jaar volgens voorzichtige schattingen uitkomen op 1,5% van het bbp. Dat blijkt uit de jongste cijfers van het CPB. De werkloosheid is wat minder ver teruggezakt dan eerder werd verwacht. Het is een fragiel beeld, een fragiel herstel van onze economie. Maar het herstel lijkt, hoe je het ook wendt of keert, wat beter te gaan dan eerder werd verwacht. Daar is de fractie van de ChristenUnie blij mee. Het legt wel een heel grote verantwoordelijkheid op de schouders van zowel de regering als van deze Kamer. Het aanvullend beleidsakkoord voorziet in werken aan verbetering van die financiën in 2011 bij een groei van meer dan 0,5% van het bbp. Die grens wordt met de laatste cijfers van het CPB gepasseerd. Dus komen de beoogde bezuinigingen, zoals die zijn vermeld in het aanvullend beleidsakkoord, in beeld, onder de premisse dat wij de groei niet zullen frustreren. Ik neem aan dat wij daar bij de behandeling van de Voorjaarsnota nog zeer indringend met elkaar over zullen spreken.

Opnieuw waren er wijzigingen als gevolg van de interventies in de financiële markt. De minister heeft aangegeven, bijvoorbeeld in het geval van ABN AMRO, dat het met de laatste bijdrage maar eens klaar moet zijn. Ik zeg dat overigens even in mijn woorden.

Mevrouw Sap (GroenLinks): Ik wachtte even af of de heer Cramer klaar was met het vorige punt. Dat is hij kennelijk.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ja.

Mevrouw Sap (GroenLinks): De heer Cramer heeft mij deze week verrast. Dat doet hij niet heel vaak, maar deze week wel. Hij heeft in het Financieele Dagblad de uitspraak gedaan dat wat de ChristenUnie betreft, het kabinet volgend jaar al kan gaan bezuinigen, omdat het herstel voldoende zou zijn. Staat de heer Cramer daar nog steeds achter?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb niet gezegd dat wij volgend jaar al gaan bezuinigen. Ik heb gezegd -- en dan citeer ik maar mijn eigen, achteraf gezien misschien briljante tekst -- dat de economie iets sneller lijkt aan te trekken dan het CPB eerder voorspelde. Inmiddels is dat met de nieuwste cijfers van het CPB ook alweer hersteld. Dan moeten we serieus kijken om daar waar het kan, ook meteen aan de overheidsfinanciën te werken. Daarmee zeg ik niet dat er moet worden bezuinigd, maar dit betekent dat wij als wij die 0,5% gepasseerd zijn, serieus moeten kijken welke maatregelen wij zullen treffen om de overheidsfinanciën gezond te maken. Dat is afgesproken in het aanvullend beleidsakkoord.

Bijdrage Ernst Cramer debat Elektrisch rijden

Fri, 29 Jan 2010 14:48:13 +0100

De heer Cramer (CristenUnie): Voorzitter. Ook de ChristenUnie is buitengewoon positief over het plan van het kabinet. Wij hebben er lang over gesproken, maar nu zit er forse "schwung" in. In het kabinetsvoorstel wordt gesproken over de ambitie van Nederland als gidsland, de positie als internationale proeftuin en het "launching customership". Dat kan op bijval van mijn fractie rekenen, die zich al eerder sterk heeft gemaakt voor het stimuleren van elektrische auto's, zoals zoveel fracties in deze Kamer. Ik kijk dan ook met enig genoegen terug op de behandeling van het laatste Belastingplan, waarbij wij het fiscale bijtellingstarief voor leaseauto's nog weer eens hebben verlengd, zodat het op nul blijft staan, want wij denken dat het elektrisch rijden in de desbetreffende periode een grote vlucht zal kunnen gaan nemen, mede daardoor. Wij zijn dus blij met de aandacht die er nu voor is. Samen met collega Samsom deel ik dus niet het gevoel dat je misschien langzame haast moet maken.

Ik denk dat elektrisch rijden een geweldige "schwung" kan krijgen door het "launching customership". Als de overheid echt haar doelstellingen wil waarmaken, kan ik mij voorstellen dat juist het aanschaffingsbeleid van de overheid een belangrijk onderdeel is. Ik kijk echter ook naar wat de minister van Verkeer en Waterstaat heeft aangegeven als het gaat om de kilometerbeprijzing: een deal maken met leasemaatschappijen en een deal maken met grote verhuurbedrijven, om te bezien of zij mee willen. Daar ligt een grote kans. Fiscaal wordt het gestimuleerd en als wij met hen afspraken kunnen maken, denk ik dat je, eerder dan mijn collega Samsom zegt, grote aantallen auto's kunt hebben. Want wat is nu het wonderlijke als het gaat om deze wereld? Er werd lacherig gedaan toen wij het hadden over auto's met een CO₂-uitstoot onder de 100 gram per kilometer en hoe snel dat kon. Toen de staatssecretaris dat in de Kamer sprak, deden sommige partijen daar honend over. Er waren drie modellen. Dat waren inderdaad niet de grootste modellen. Wat was de grap? Binnen een half jaar waren er bijna tien modellen, ook van een middenklasser die ook gewoon zakelijk gereden kan worden. Ik denk dat, als de overheid dit positief stimuleert, er grote kansen zijn en dat de omkering veel sneller gaat. Ik heb vrij recentelijk nog gesproken met Toyota, dat aangeeft dat er echt een doorbraak staat te wachten op het gebied van de accutechnologie. Dan zou het weleens helemaal snel kunnen gaan.

Dan kom ik nu op de infrastructuur van de oplaadpunten. Het is goed dat de aanpassing van de elektriciteitsnetten zal worden uitgevoerd. De oplaadpunten in de buurt van publieke voorzieningen zijn belangrijk, maar ik vraag ook aandacht voor aansluitingen in de woningen. Auto's staan immers thuis ook redelijk lang geparkeerd. Ik denk dat wij ervoor moeten zorgen dat men daar kan opladen. Ik sluit aan bij de discussie over de techniek: het moet inderdaad een uniforme aansluiting zijn. Daarover mag er geen ruzie zijn. Wat de uniformiteit betreft kan ik mij ook voorstellen dat wij vanuit de gidsrol die wij willen vervullen, de discussie aangaan over de accu's. Dat zou volgens mij ook een oplossing kunnen zijn: snel laden bij een benzinestation -- in dit geval een prikstation: je wisselt gewoon de accu uit. Robert Das had indertijd al dat visionaire beeld.

Technische ontwikkelingen kunnen snel gaan. Het is zonde om de slag te verliezen doordat de ambities op dit gebied laag zijn. Een nieuwe ontwikkeling is bijvoorbeeld die van de inductiepunten op wegen, die het mogelijk maken om accu's te laden tijdens het rijden. Dat zou een grote stap voorwaarts betekenen in de inzetbaarheid van de elektrische auto. Wordt deze techniek meegenomen in het nieuw te vormen Formule E-team? De overheid heeft dit Formule E-team opgericht en heeft daarbij de regie, ook voor de afstemming met de taskforce Smart Grid. De kans bestaat dat het project stugger verloopt dan gehoopt. Ook collega Samsom sprak daar al over. Ik zou de ministers willen vragen: zijn er voldoende mogelijkheden om binnen het Formule E-team en binnen de taskforce de regierol daadwerkelijk op te pakken en ervoor te zorgen dat het snel gaat? Met name wat betreft het grid denk ik dat wij er veel sneller mee bezig moeten zijn dan wij nu doen. Als die aantallen auto's er gaan komen, zal het netwerk ervoor geschikt moeten zijn. Dan zal er gepraat moeten kunnen worden, op het moment dat ik mijn auto aan een laadpunt hang, over de vraag wie daar dan aan het net staat te lurken. Dat zal snel beschikbaar moeten zijn. Je kunt het niet hebben dat wij een instortend net hebben, omdat er ineens allemaal auto's worden geparkeerd. Is er binnen het programma binnen het vastgestelde budget van het Rijk ruimte voor het realiseren van de oplaadpunten en het smart grid, ook thuis?

Het is ook van belang dat er gekeken wordt naar de accu's en naar de restwaardegarantie daarvan. Het vullen van de accu's is ook een heel punt. Ik praat maar even over de groene stroom, want volgens mij vergat collega Samsom dat zojuist in reactie op de heer Vendrik. die groene stroom is belangrijk. Groene stroom, zoals windenergie, wordt vaak 's nachts opgewekt. Het zou prachtig zijn als die buffer op dat moment kon worden gebruikt, maar ook dan is er een smart grid nodig om dit op een goede manier te regelen. Het is dus cruciaal om het smart grid te hebben, maar het is ook cruciaal om te bezien of wij groene energie bijvoorbeeld als nachtstroom extra aantrekkelijk kunnen maken om de auto's te laden.

Bijdrage Ernst Cramer debat Erfpacht Staatsbosbeheer

Fri, 29 Jan 2010 14:37:44 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik begin met antwoord geven aan mevrouw Jacobi, die nog geen vraag heeft gesteld: dat weet ik nog niet.

We hebben hier een ingewikkelde discussie. Er is al een aantal keren over gesproken en het document "Groene erfpacht in balans" is verschenen, specifiek gericht op de Waddeneilanden. Hoe je het ook wendt of keert, de overtuiging van de ChristenUnie-fractie is dat de Wadden speciale aandacht verdienen. Daarbij denk ik ook aan wat de minister van BZK heeft aangegeven: zij wil met een actieplan komen om na te gaan of de eilanden specifieke regelgeving nodig hebben. Er wordt dus, ook in het kader van bestuur, nagedacht over de noodzaak om, zogezegd, door de oogharen naar de eilanden te gluren. Ik bedoel in dit geval natuurlijk gluren in positieve zin.

Wij hebben met elkaar afgesproken dat Staatsbosbeheer eigen inkomsten moet genereren en marktconforme prijzen moet hanteren. Daarom zitten we vanavond weer hier aan tafel. Voor een deel kan de ChristenUnie er wel in meegaan dat de pachtprijzen omhoog kunnen. Wij denken dat deze erg lang op een laag niveau gebleven zijn. Staatsbosbeheer onderneemt veel activiteiten, zoals het onderhoud van de eilanden, en er zijn inkomsten nodig om, zoals de minister schrijft, hun maatschappelijke taken waar te maken. Toch kan ik mij niet geheel aan de indruk onttrekken dat dit voor een belangrijk deel gewoon dekking van een financieringsbehoefte is. Ik vraag mij af of je dat op deze manier, door marktconform werken, bij een bestuursorgaan moet neerleggen. De vraag is dus of marktconformiteit wel mogelijk is, met name op de eilanden. Ik vraag dat omdat de positie van Staatsbosbeheer zo groot is. Het heeft zoveel macht inzake privaatrechtelijke mogelijkheden, dat het daarmee welhaast democratische besluitvorming doorkruist. Ik snap dat als het gaat om de besteding van de natuurlijke ruimte. Ik snap het wat minder als het de bedrijfsmatig ingerichte terreinen betreft, alsook de openbare ruimte in de zin van gemeentegronden. Daarin zit voor mij een groot spanningsveld.

Dan is er de commissie-De Jong, die door de minister aan het werk gezet is. Die heeft interessante adviezen opgeleverd, en wij delen het gevoelen van die commissie. Wij denken dat er wel iets zit in de depreciatie van de grondwaarden etc. Maar voor mij is op dit moment de geweldige stijging, die we zouden gaan doormaken als de plannen onverkort doorgezet worden, belangrijker. Staatsbosbeheer geeft aan dat de verhoging om en nabij de 540% zou liggen, de commissie-De Jong spreekt over 315%. Dat zijn toch behoorlijke stijgingen, en het gaat daarbij niet over een verhoging van bijvoorbeeld €10 naar €30. De prijzen liggen wel anders.

Wat zijn precies de taken en is de rol van Staatsbosbeheer in dit dossier, als het gaat om de eilanden, inzake het overleg tussen de gemeenten en Staatsbosbeheer? Eigenlijk zijn ze tot elkaar veroordeeld, als je kijkt naar grondbezit en democratische verantwoordelijkheid. Gezien van een afstandje is dat een wat rare situatie: een bos- en natuurorganisatie die samen met gemeenten bijna een sociaaleconomische agenda moet gaan opstellen: hoe houden we de eilanden leefbaar? Daar kijken wij met zorg naar en wij zijn er nog niet mee klaar dat dit onverkort kan doorgaan. Wij hebben met elkaar afgesproken, nogmaals, dat er wel degelijk iets zal gebeuren aan de pachtprijzen. Ik denk dat iedereen op de eilanden zich dat wel realiseert, maar de vraag is hoe we de eilanden leefbaar en betaalbaar houden. Er moet dus iets gebeuren. Ik vraag de minister of er, ondanks haar eerdere afwijzing van de voorstellen van de commissie-De Jong -- dat stel ik misschien wat boud, maar er worden slechts enkele punten uit overgenomen en de belangrijkste onderdelen niet -- in de geest van de resultaten in dat rapport mogelijkheden zijn om te bekijken of we de leefbare situatie op de eilanden kunnen vasthouden.

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Steunt de ChristenUnie nog steeds de motie-Snijder-Hazelhoff c.s. uit 2008? Ik hoor de heer Cramer twijfelen inzake de inzet om eventueel gronden van een aantal gemeenschappelijke zaken en ook huisjes over te dragen.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb in mijn bijdrage gezegd dat ik vind dat bekeken moet worden waarom de publieke gronden onder Staatsbosbeheer blijven vallen. Dat sluit aan bij onze steun voor de motie.

Bijdrage Ernst Cramer Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Mon, 25 Jan 2010 10:16:35 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Het afgelopen jaar bracht de ontmaskering van het geloof in de markt. Duidelijk werd dat wij niet alles aan de markt kunnen overlaten, maar dat een corrigerende overheid noodzakelijk is. In de landbouwsector is echter nog een rotsvast geloof in die markt en de overheid trekt zich daar steeds verder terug. Men lijkt blind te zijn voor alle signalen, zoals de toename van de honger, de moeite om een goede prijs voor melk, aardappels of uien te krijgen, de afhankelijkheid van veevoer uit andere delen van de wereld, afname van biodiversiteit, en klimaatverandering. Voedsel is een eerste levensbehoefte, en wat de ChristenUnie betreft, wordt dat niet alleen aan de markt overgelaten. Marktwerking mag, maar dan wel met een betrokken overheid. De marktordeningsvoorstellen van de ChristenUnie pakken overigens ook nog eens gunstig uit voor de portemonnee van de belastingbetaler.

In lijn met het geloof in de markt wordt door velen gepleit voor afschaffing van het melkquotum, maar waarin biedt die wereldmarkt dan zo veel kansen? Liberalisering van de zuivelsector betekent volgens de ChristenUnie een veel minder rooskleurige situatie voor de Nederlandse melkveehouders. Zij krijgen te maken met grote prijsschommelingen, met lage prijzen door toenemende productie, die weer nodig is om de kosten te dekken, met minder ruimte voor gezinsbedrijven, met minder tijd voor weidegang, natuurbeheer of andere nevenactiviteiten. Wat is daar dan toch zo aanlokkelijk aan? Wat de ChristenUnie betreft, blijft dit systeem van melkquotering bestaan.

In ons land wordt veel gevraagd van onze ondernemers qua duurzaamheid, maar echt duurzame productie kan op dit moment niet zonder de beschermende hand van de overheid. Ik noem een sprekend voorbeeld: de kweekvis. In Nederland is een aantal duurzame kwekerijen opgezet met oog voor dierenwelzijn, milieu en plantaardig voer. De helft van de bedrijven is reeds gestopt, omdat ze niet kunnen concurreren tegen de kweekvissen uit bijvoorbeeld Azië. Die vis is goedkoop, omdat aandacht voor milieu en dierenwelzijn vaak ontbreekt en dus ook niet in de prijs is verwerkt. Ik vraag de minister daarom, samen met de Europese partners de WTO te bewerken, opdat wij eisen kunnen stellen aan productieomstandigheden. Wat de ChristenUnie betreft, wordt een zaak uitgelokt, opdat via jurisprudentie echt duidelijk wordt wat wel en niet kan. Staatssecretaris Heemskerk gaat al voort met zijn pleidooi voor lagere tarieven voor duurzame producten. Zo heeft duurzame vis een kans.

In relatie daarmee vraag ik opnieuw aandacht voor de combinatiekip. Juist deze kip past in de gewenste omslag in de veehouderij. Er zijn dus mogelijkheden voor deze kip; de foklijnen zijn er. Ik heb daarom een amendement ingediend voor het verder onderzoeken van de foklijnen voor de combinatiekip en de vermeerdering daarvan.

Het consumentenplatform van LNV zou graag een actiever beleid van de overheid zien voor duurzaam voedsel. Ik vraag de minister hoe zij dat gaat oppakken.

Dan de glastuinbouw. De glastuinbouw heeft zich ontwikkeld tot een concurrerende landbouwsector met mooie producten en is zeer energiezuinig. Daarvoor is de sector te prijzen. Steun vanuit de overheid is echter wel nodig.

Mevrouw Thieme (PvdD): Ik heb nog een vraag over het Consumentenplatform voor duurzame voeding. Ik wil graag van de heer Cramer weten wat in zijn optiek duurzaam voedsel is. Waarop moeten wij inzetten? Ik vraag dit mede omdat wij de voedselcrisis willen aanpakken en de klimaatcrisis willen bestrijden.

De heer Cramer (ChristenUnie): Duurzaamheid is een beeld in ontwikkeling. Misschien willen wij morgen nog een stap verder bij wat wij nu duurzaam vinden, kijk naar de discussie over dierenwelzijn. Ik vind het belangrijk dat het platform aangeeft dat LNV zich actiever moet opstellen in het ontwikkelen van het beleid, te beginnen met duurzaam voedsel, om vanaf daar door te ontwikkelen.

Mevrouw Thieme (PvdD): Belangrijke instituten zoals het Worldwatch Institute en het Planbureau voor de Leefomgeving, maar ook Nobelprijswinnaars als Pachauri en Gore hebben nu al aangegeven waar het naartoe moet. Zij hebben de visie neergelegd dat wij moeten minderen met dierlijke eiwitten. Het is van belang dat wij nu al aangeven waar het naartoe moet. Ik ben het eens met de ChristenUnie dat duurzaamheid zich nog verder zal ontwikkelen, maar ik verwacht dat de heer Cramer nu al aangeeft of hij zich achter de oproep van deze belangrijke instituten kan scharen om minder vlees en zuivel te nuttigen.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik vind het een goed voorstel om te kijken hoe wij naar een ander voedselpatroon kunnen gaan in deze wereld.

Ik ben midden in mijn verhaal onderbroken en weet niet meer precies waar ik was gebleven. De glastuinbouw heeft zich ontwikkeld tot een concurrerende landbouwsector met mooie producten en is zeer energiezuinig. Daarvoor is de sector te prijzen. Steun vanuit de overheid is echter wel nodig, bijvoorbeeld om de glastuinbouwsector uit te laten groeien tot een groene energieproducent. Het is van belang dat tuinders investeringszekerheid voor de toekomst hebben en dat er voldoende wordt geïnvesteerd in regionale netten. Het zou de ChristenUnie deugd doen wanneer de minister zich onverkort achter de kleine kwekers en veredelaars schaart en deze bevoordeelt ten opzichte van de grote multinationals. Daarover is in de Kamer al vaker gesproken.

Dan het landschap- en natuurbeheer; dat wordt ten onrechte gezien als een schadepost in de landbouw. Het is een mooi product dat aan de samenleving wordt geleverd en daarvoor moet dus betaald worden. Daar ligt echt een taak voor deze minister. Naast de discussie in Brussel, waarover wij recent nog hebben gesproken, is het nodig om in eigen land de benodigde financiële structuren in te richten. Ik vraag de minister dan ook om een van de pilots in het kader van het GRB-onderzoek naar maatschappelijke diensten te gebruiken om het natuur- en landschapsonderhoud te betalen voor wat het waard is. Overigens is het van groot belang dat dit geld toegankelijk en snel inzetbaar is. Ik hoor hierover nog te veel klachten en vraag de minister of dat kan worden verbeterd.

Er is al veel gezegd over de perceelregistratie. Ik voeg daar nog een ding kort aan toe. Als blijkt dat mooie landschapselementen zoals rijen bomen niet meer als bruikbare grond worden aangemerkt, dan hebben wij een probleem met het behoud van ons cultuurlandschap. Dat is daarvan immers een integraal onderdeel. Als het de boer ook nog eens een aantal hectaren kost en hij het nodige onderhoud niet kan betalen, snijdt dat mes aan twee kanten verkeerd.

Over de Regeling draagvlak natuur sluit ik aan bij collega Jacobi, die daarover uitgebreid heeft gesproken.

De laatste twee weken is in het kader van de Crisis- en herstelwet veel gesproken over Natura 2000. Een van de grote onderliggende problemen is echter blijven liggen: kennis over Natura 2000. Wat zijn nu echt de problemen rondom Natura 2000? Het zou mij veel waard zijn wanneer het Planbureau voor de Leefomgeving onderzoek zou doen naar de werkelijke problemen rondom Natura 2000, zodat wij als Kamer het proces actief verder kunnen helpen. Ik zie daarop graag een reactie van mijn collega's in de tweede termijn, maar in eerste termijn natuurlijk van de minister.

Dan de biologische landbouw.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Terwijl ik hier sta, bedenk ik dat de heer Cramer wellicht bedoelt om te kijken naar de instandhoudingsdoelen, omdat hij het PBL noemt als organisatie die dit moet uitzoeken. Wij weten allemaal dat met de uitvoeringspraktijk van de Habitatrichtlijnen behoorlijk veel gedoe is geweest met de Nederlandse regering. Ik heb de minister al een paar keer gevraagd om de Kamer daarin inzicht te verschaffen.De minister wil dat niet doen. Het verbaast mij eerlijk gezegd ook dat er in de Kamer geen meerderheid voor is om deze informatie gewoon eens even klip-en-klaar van het kabinet te krijgen, zodat we kunnen kijken welke fouten er zijn gemaakt.

De voorzitter: Mevrouw Ouwehand, wat is uw vraag?

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik wil dit even goed neerzetten en dan beloof ik te zullen afronden.

De voorzitter: Mevrouw Ouwehand, we hebben afgesproken dat er zo kort mogelijk wordt geïnterrumpeerd en bovendien heeft de Partij voor de Dieren nogal wat geïnterrumpeerd tijdens inbreng van de andere partijen. Ik wil dat ook een beetje in evenwicht houden. Wilt u zo kort mogelijk formuleren?

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter, ik begrijp uw punt. Als de Kamer echter vraagt om informatie die de minister weigert te geven, dan wil ik daarover graag de mening van een collega-Kamerlid horen. Ik vind het belangrijk om Natura 2000 te bekijken in het licht van de instandhoudingsdoelen en de problemen die daarbij met het herstel spelen. Ik vraag mij echter ook het volgende af: hoe heeft de Nederlandse regering, het bevoegd gezag, de afgelopen jaren de verplichtingen opgepakt? Ik vind dat we daarvan moeten leren om niet opnieuw de boel als een kaartenhuis in elkaar te zien storten. Kan de heer Cramer dat verzoek steunen namens de fractie van de ChristenUnie?

De heer Cramer (ChristenUnie): Nee.

De voorzitter: Mevrouw Ouwehand voor de laatste maal.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Mijn vervolgvraag is heel kort en luidt als volgt: waarom niet?

De heer Cramer (ChristenUnie): Daarover hebben we in commissieverband gesproken. In die zin is de vraag van mevrouw Ouwehand niet bijzonder, want het is een litanie die we vaker in de Kamer horen. Ik heb daar niet zo veel aan toe te voegen, want het debat is geweest. Ik heb er herhaaldelijk op gewezen dat de overheid te weinig weet van de natuur zelf. Mijn herhaalde vraag aan de minister en de overheden in het algemeen, is dat we moeten weten waar de discussie bij Natura 2000 over gaat en welke waarden we beschermen. Dat moeten wij goed inzichtelijk maken en die problemen wil ik helder krijgen. Vandaar mijn verzoek om het Planbureau voor de Leefomgeving te vragen om daarbij te helpen. Het is de vraag of de minister dat moet regelen of dat de Kamer daartoe zelf moet besluiten.

De voorzitter: De heer Cramer vervolgt zijn betoog.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik ga verder met de biologische landbouw. Meer waardering voor geleverde maatschappelijke diensten, ook in geld, is een mooie kans voor de biologische sector. Die sector levert de maatschappij jaarlijks 10 mln. aan vermeden kosten op, bijvoorbeeld door waterzuivering. Dat past goed binnen het herziene GLB en het betalen voor maatschappelijke diensten. Wat de fractie van de ChristenUnie betreft wordt er bijvoorbeeld een pilot van vier jaar opgezet voor ongeveer honderd bedrijven, om op die manier ervaring te kunnen opdoen met het financieren van geleverde natuur- en landschapsinspanningen conform het GLB.

Dan nog een aanvullende opmerking over mijn voorgaande punt. De minister bezoekt jaarlijks de Grüne Woche met een door haar uitgenodigde Kamerdelegatie. Zou het echter niet een mooi gebaar zijn voor de biologische sector als de minister samen met een Kamerdelegatie de BioVak bezoekt in januari?

Dan nog twee korte opmerkingen. De komende tijd zal in de debatten nog veel gesproken worden over de hervorming van het Europees visserijbeleid. Ik heb samen met andere collega's een amendement ingediend over de verduurzaming van de vloot en de ondersteuning van de certificering. Ook daarbij geldt: verduurzaming zal pas goed gaan, als eisen en ondersteuning hand in hand gaan.

Mijn laatste opmerking gaat over Staatsbosbeheer. Staatsbosbeheer heeft een belangrijke taak in de publieksvoorlichting en heeft een aantal centra. De verzoeken van gemeenten voor ondersteuning blijven maar toenemen, terwijl de financiële ruimte van Staatsbosbeheer niet toeneemt. Er wordt dus gemorreld aan de grenzen van wat Staatsbosbeheer nog kan. Die noodkreet is mij gestuurd en ik vraag de minister om daar op te reageren en te kijken of daar iets aan te doen is.

Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik heb tot slot nog even een vraag. De heer Cramer is een Flevolander, maar ik heb hem niet uitgebreid gehoord over de kwestie van de aansluiting van het OostvaardersWold bij de Veluwe. Er is de afgelopen jaren heel veel geïnvesteerd in Flevoland en ik ben daar afgelopen zomer ook op bezoek geweest. Ik weet dat er ook heel veel geïnvesteerd is in al de boeren die moesten meewerken aan het uitbreiden van de structuur voor die aansluiting. Ik heb mails ontvangen van mensen die zich daar heel erg zorgen over maken en die zich afvragen of dat nu abrupt moet stoppen. Hoe ziet de heer Cramer het amendement-Koopmans in dezen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat heeft de fractie van de ChristenUnie verrast. Trouwens, het is volgens mij een motie en geen amendement, maar dat terzijde. Het heeft de fractie van de ChristenUnie dus verrast. We hebben als overheid in samenspraak met de provincie nadrukkelijk positie gekozen voor de robuuste verbindingszone. Ik denk dat veel ondernemers zich er grote zorgen over maken hoe dat verder moet. Er is heel lang over "gedimdamd".

Daarover zal nog wel strijd blijven bestaan. Daarover is het laatste woord nog niet gezegd. Maar een meerderheid heeft nu toch gezegd: wij verkopen. Ik kreeg vandaag nog een mailtje van een bewoner in dat gebied. Ik zal het kort voorlezen. Er is inmiddels een nota van €55.000 gestuurd voor de onteigeningsdiscussie. Er is wel veel aandacht voor de natuur en de kinderen van de scholen in Almere, maar niet voor de ondernemers die ermee te maken hebben. Nu is uiteindelijk die keuze gemaakt en nu worden wij op deze manier door de politiek in de kou gezet. Waar is het CDA mee bezig? Dat is de strekking van het mailtje. Ik heb het wat samengevat. Ik maak mij daarover grote zorgen en ik ben er ook wel verbaasd over.

De voorzitter: Mevrouw Jacobi, laatste maal.

Mevrouw Jacobi (PvdA): Het klopt inderdaad dat het een motie is, maar het is een amenderende motie, waarin wordt gezegd dat het vele geld dat voor deze omslag nodig is, wel anders kan worden besteed. In feite is het een blanco cheque.

De voorzitter: Helder, maar dit was geen vraag, maar een constaterende opmerking.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik hoorde haar zeggen: bent u dat met mij eens.

De voorzitter: Ik hoorde dat niet. Ik geef het woord aan de heer Polderman. Wellicht dat u dit in het antwoord aan hem kunt verwerken.

Mevrouw Jacobi (PvdA): Het was een opmerking.

Minister Verburg: Voorzitter, zou ik de heer Cramer mogen vragen om, uiteraard in alle vertrouwelijkheid, dus met het weghalen van de gegevens, dat e-mailtje te krijgen waarover hij sprak?

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat mag u.

De voorzitter: Dan is dat als zodanig vastgesteld.

De heer Polderman (SP): Ik wil graag weten wat de positie van ChristenUnie-fractie is betreffende het gemeenschappelijk landbouwbeleid, met name de geldstromen daarvan. Daarover vond net een interessant debat plaats tussen de heer Atsma en mevrouw Snijder. Ik ben benieuwd wat de coalitiepartij, de C…, de ChristenUnie hiervan vindt. Vindt de heer Cramer dat wij dit moeten laten blijven rondgaan of vindt hij dat wij dit moeten renationaliseren?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik ben blij dat de heer Polderman de afkorting niet gebruikte voor de partijnaam. Ik heb niet helemaal scherp wat dit renationaliseren precies voor effect zou hebben. Als je kijkt naar de marktordening die de ChristenUnie-fractie voorstelt, denk ik dat er per saldo misschien wel minder geld uit Brussel naar de sector hoeft te gaan dan nu het geval is. Wanneer de boeren een eerlijke prijs, dus een normale prijs, krijgen voor hun product, denk ik dat er minder subsidie heen hoeft, dat de jacht naar de schaalvergroting veel kleiner wordt en dat dit uiteindelijk oplevert dat er een gezonder en beter product ontstaat, dat er een eerlijke prijs voor wordt betaald en dat er dus minder steun uit Brussel heen hoeft. Dan is het een oorzaak-en-gevolgdiscussie. Op dit moment is het heel belangrijk dat de ondernemers de risico's willen dragen als ook uit de sector zelf wordt gevraagd om de markt zijn werk te laten doen. Dat hoort bij die marktwerking. In Nederland bevinden zich echter heel veel bedrijven in zo'n maatschappelijk aantrekkelijke omgeving, de "less favoured areas", maar met die term ben ik ook niet zo gelukkig. Ik ben ervoor dat wij hun een ondersteuning geven voor het product dat zij leveren. Dan ontstaat er een heel ander beeld van financiering in die landbouw.

De heer Atsma (CDA): Om het even heel simpel te zeggen: renationalisatie betekent per definitie een ongelijk speelveld tussen alle Europese lidstaten. De heer Cramer kan toch niet met droge ogen beweren dat er voordelen zitten aan renationalisatie? Dat kan toch niet? Dat kan hij toch niet menen? Kijk wat er op een aantal terreinen…

De heer Cramer (ChristenUnie): De heer Atsma kan het nog veel langer maken.

De voorzitter: Voor mij is uw vraag helder.

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat wilde ik nu net zeggen. Dan krijgen wij weer een eindeloze litanie van de heer Atsma. Dat heb ik volgens mij ook niet gezegd.

De voorzitter: Beperkt u zich tot uw antwoord. Wat is uw antwoord?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik was al klaar met mijn antwoord, maar u praatte er doorheen.

De voorzitter: Ik hoorde iets anders.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb dat niet gezegd.

De voorzitter: Oké. Mijnheer Atsma.

De heer Atsma (CDA): De heer Cramer is met de CDA-fractie van mening dat alles op alles moet worden gezet om het speelveld in Europa hetzelfde te houden voor elke ondernemer, ook die ondernemer die hem een mailtje heeft gestuurd en die mij overigens hetzelfde mailtje heeft gestuurd?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik hoop dat ieder Kamerlid dat mailtje heeft ontvangen. De absoluutheid waarmee de heer Atsma nu weer de ChristenUnie-fractie in het CDA-kamp trekt, is hem wel gewoon, maar dat gaat mij iets te gemakkelijk. Zo absoluut als hij het zegt, wil ik het niet stellen, maar zo absoluut als de heer Polderman het stelde, wil ik het ook niet stellen. Dus het is eigenlijk wel een typisch ChristenUnie-standpunt.

Bijdrage Ernst Cramer begroting Verkeer en Waterstaat

Thu, 21 Jan 2010 15:13:18 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Na alle plannen van de afgelopen jaren worden de resultaten van het kabinetsbeleid zichtbaar. De Wet kilometerprijs is bij de Kamer ingediend. Dat is een peilpaal in de verduurzaming van het autoverkeer. Ruim 1 mld. wordt nog deze kabinetsperiode in de spoedprojecten regionaal openbaar vervoer gepompt. Er komt een visie op het regionaal openbaar vervoer. In het spoor wordt 4,5 mld. geïnvesteerd. De besluitvorming rond projecten is versneld door wetgeving en een nieuwe aanpak via Randstad urgent.De deltacommissaris is benoemd. Binnenkort komt de deltawet en het deltafonds waarmee de financiering van de langetermijndoelen voor waterveiligheid worden geregeld. Met betrekking tot dit laatste punt heb ik een vraag aan de staatssecretaris. Kan zij al zeggen wanneer het eerste deltaprogramma verschijnt?

Natuurlijk blijven er ook wensen. Maar de realiteit gebiedt ook mijn fractie om eerst te spreken over de heroverwegingen. Een makkelijke manier om dat te doen, is het uitstellen van projecten. We moeten echter meer fundamenteel bekijken hoe wij omgaan met de inframiljarden. Wat kan er anders? Wat kan er beter?

De fractie van de ChristenUnie hanteert bij zijn overwegingen de volgende uitgangspunten.

Als eerste punt: niet beknibbelen. Wij moeten infrastructuur toekomstgericht aanleggen. En wij moeten durven te gaan voor kwaliteit. Liever één goed ingepaste weg dan twee slecht ingepaste wegen. Misschien kan het echter wel goedkoper wanneer wordt gekozen voor een andere aanpak. Wat dat betreft sluit ik mij aan bij collega De Rouwe. Hij sprak over de pps-constructies.

Het tweede punt: pak de echte knelpunten aan. Dus: eerst benutten en dan pas bouwen. Niet denken in modaliteiten, maar gebiedsgericht. En los mobiliteitsproblemen integraal op.

Een derde punt: maak het MIRT-projectenboek de helft dunner door meer integraal en gebiedsgericht te werken en door het stellen van prioriteiten. Laat projecten met elkaar concurreren in plaats van de sinterklaaslijstjes bij het MIRT-debat. Het is nodig dat er financiële ruimte komt om vooruit te kijken, maar laten wij de tijd ook gebruiken om te optimaliseren. Dat betekent: meer verkenningen doen en accepteren dat er ook wel eens een voorkeursbesluit uit kan rollen dat er geen project komt.

Het vierde punt: onderhoud gaat boven aanleg. Het opknappen van versleten autobruggen, spoorbruggen en sluizen kost de komende jaren miljoenen. Asfalt gaat minder lang mee dan wij dachten. Wij gaan het niet redden met alleen risicomanagement en trucs.

Een vijfde punt. Doe lokaal wat lokaal kan. Ik vraag om een reactie op het voorstel van Fryslân om kleine projecten te realiseren via de Wro, in plaats van via de Tracéwet, om zo tijd te winnen.

Een zesde punt. We moeten kritisch kijken naar kleinere budgetten. Ik zie regelmatig grote advertenties in de krant staan over de werkzaamheden aan wegen. Dit soort advertenties staat niet in verhouding tot de advertenties over werkzaamheden in het ov. Ook daarvan heb ik een advertentie opgesnord. Dit laat zien wat de verhoudingen zijn in de communicatie. Aan het spoor geeft ProRail volgend jaar 1 mln. uit, terwijl Rijkswaterstaat 8 mln. spendeert. Dat van die wegen kan wel minder, en wellicht ook multimodaal.

Of het nu gaat om de aanleg van wegen of om een trein, we horen niet graag dat er vertraging is. De ChristenUnie-fractie heeft zich het afgelopen jaar eraan geërgerd dat het woord "vertraging" heel vaak gebruikt wordt als dat misschien niet eens terecht is. De spoorlijn Utrecht-Breda zou de aanleg van de A27 vertragen. Maar de financiering voor de weg is nog niet rond, laat staan de planning. OV SAAL, de verdubbeling van het spoor naar Almere, is twee jaar vertraagd. Versnelling zou niet mogelijk zijn. Ik was dan ook verbaasd toen ik las dat er ineens sprake is van een planningsbuffer van een jaar. Cobouw vermeldt zelfs dat gedacht wordt aan een versnelling van drie jaar. Dat wordt onderzocht. Hoe moet ik dat rijmen? Er moet volgens de ChristenUnie één lijn komen in het spreken over vertraging en vooral in het sturen op en communiceren over risico's.

Ik kom te spreken over het spoor. Deze week demonstreerden honderden spoorwerkers in Utrecht. Inmiddels zijn 800 van hen ontslagen. Daarover heb ik al een aantal keer schriftelijke vragen gesteld en in een debat met de minister gesproken. Komen de spoorambities van het kabinet niet in gevaar? Er dreigt een concurrentieslag om prijs, waarbij het de vraag is of de kwaliteit van het spoor gewaarborgd is. Ik begrijp van spooraannemers dat het mandaat van de voorzitter van de taakgroep vitaliteit spoorsector, die er dankzij mijn motie is gekomen, nog steeds mager is. De minister heeft ProRail hierop aangesproken. Graag krijg ik vandaag de toezegging van de minister dat ProRail hieraan gehoor geeft en dat de Kamer binnen een halfjaar een eindrapport krijgt.

Er is nog 35 mln. in het actieplan Spoor. De ChristenUnie stelt voor, een deel hiervan in te zetten voor de uitbreiding van de treindienst tussen Zwolle en Leeuwarden/Groningen en voor verbreding van de perrontunnel in Zwolle, waarover ik eerder al een motie heb ingediend. Ik heb met de heer Koopmans een amendement ingediend voor het grensoverschrijdend spoor Sittard-Heerlen-Aken, zodat we de beschikbare 20 mln. zo efficiënt mogelijk kunnen inzetten.

De heer Roemer (SP): Ik was maandag bij de spoorwerkers. Ik heb de vragen en de antwoorden daarop gelezen. De heer Cramer kan volgens mij niet tevreden zijn met deze antwoorden. Er moet volgens mij meer gebeuren, om te voorkomen dat de spoorwerkers allemaal heel snel op straat komen te staan. Heeft de heer Cramer nog suggesties hoe we dat samen kunnen voorkomen? Onder andere door de marktwerking op het spoor liggen de bedragen zo laag dat bedrijven alleen al daardoor mensen eruit moeten gooien.

De heer Cramer (ChristenUnie): Een belangrijke oorzaak voor de ontslagen was dat er überhaupt geen projecten op de markt kwamen. Daar hebben we de minister op aangesproken. Hij heeft gezegd dat hij dat gaat versnellen. Wij hebben gezegd dat er geld op de plank blijft liggen en dat dit geld extra besteed zou moeten worden. Nu blijkt dat een deel van de marktwerking op de verkeerde manier zijn werk doet. ProRail brengt nu versneld projecten op de markt, waardoor er een overvloed is en de prijs zakt, omdat ze het allemaal niet aankunnen. Ik ben het met collega Roemer eens dat er meer moet gebeuren. Vandaar ook de vragen in mijn tekst.

De heer Roemer (SP): Als ik de heer Cramer goed begrepen heb, zijn wij het met elkaar eens. Wij dagen de minister uit om morgen in de beantwoording aan te geven hoe hij wil voorkomen dat die mensen ontslagen worden.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik aarzel even over een antwoord. Volgens mij kunnen wij namelijk nooit van de minister verlangen dat hij voorkomt dat mensen ontslagen worden. Er zijn meer actoren die daarbij een rol spelen. Maar ik snap de vraag van de heer Roemer wel. Daarom vraag ik of de spoorambities van het kabinet niet in gevaar komen, als de overheid er niet voor zorgt dat er geregeld projecten op de markt komen, zowel voor onderhoud als voor nieuwbouw of aanpassingen, die ervoor zorgen dat de markt optimaal kan functioneren.

De heer Roemer (SP): Volgens mij is de boodschap aan de minister helder.

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat dacht ik al.

Vorig jaar is mijn motie aangenomen, waarin ik vroeg om de verbinding Den Haag-Eindhoven via de HSL-Zuid te onderzoeken. Het onderzoek volgt pas als deze hogesnelheidslijn volledig in gebruik is. Dat is echt onvoldoende. In mijn motie vroeg ik HSL Brabant mee te nemen in de lopende planstudie. De minister schrijft hier nu niets over.

Onderzoek naar financiële consequenties, juridische mogelijkheden en capaciteit had allang kunnen plaatsvinden. Volgend jaar wordt een nieuw contract gesloten met NS voor het hoofdrailnet. Voor die tijd moeten de mogelijkheden voor het traject Den Haag-Eindhoven duidelijk zijn, want anders wordt het juridisch nog lastiger.

Het kabinet zet 65 mln. in voor elektrisch rijden om Nederland gidsland te maken. Prachtig. Wat gaat de minister doen om ook een transitie te bereiken in het vrachtvervoer? Is de minister bereid om in samenwerking met de sector een praktijkproef voor dieselelektrische distributievrachtauto's te ondersteunen?

In de huidige crisis is het belangrijk dat de binnenvaartsector ondersteund wordt. De staatssecretaris heeft dit ook toegezegd. Mijn fractie vindt het opmerkelijk dat de subsidies voor de voorlichtingsbureaus shortsea, binnenvaart en spoor worden afgebouwd. Ik heb daarom een amendement ingediend, op stuk nr. 14, om dit te repareren. De ChristenUnie is een groot voorstander van het bereiken van een model shift van land naar water. Ziet de staatssecretaris extra mogelijkheden om dit te stimuleren?

Voor de grote wateropgaven van de toekomst is samenwerking tussen kabinet, medeoverheden en waterschappen cruciaal. Het aanbod dat de waterschappen daarover eerder deze maand hebben neergelegd, is betekenisvol. Hiermee bewijzen de waterschappen dat zij oog hebben voor het brede maatschappelijk belang.

Ik rond af met het regionaal ov. Het IPO heeft deze week een notitie overhandigd over de successen in het provinciaal openbaar vervoer. Het is een prachtig boekwerk waarin prachtige resultaten staan beschreven. Ik hoop dat de provincies ook elkaars successen overnemen. In dat verband heb ik een vraag. De provincie Groningen heeft de website ontdekhetov.nl en drie andere provincies hebben ervaarhetov.nl. Zou het niet efficiënter zijn als er een landelijke promotiewebsite komt voor het ov? De ChristenUnie ziet met belangstelling uit naar de langetemijnvisie van de staatssecretaris over het regionale ov-net, die komend jaar zal worden gepresenteerd. Misschien kan zij dan ook wat zeggen over een dergelijke website.

Bijdrage Ernst Cramer debat Belastingplan 2010

Wed, 06 Jan 2010 11:23:31 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. De afgelopen dagen kreeg ik opeens een sentimenteel gevoel. Ik vroeg mij namelijk af of dit nu de laatste keer zou zijn dat wij een belastingplan behandelen dat betrekking heeft op dit belastingstelsel. Het kabinet is bezig met een grote heroverwegingsoperatie, waarbij ook de IB 2001 wordt meegenomen. Stel dat wij de hele boel gaan omgooien, dan hebben wij het straks wellicht niet meer over box 1 en box 3 en breken wij ons hoofd niet meer over de toeslagen. Tijdens deze overdenking begon ik echter ook te mijmeren over de contouren van zo'n nieuw stelsel. Want hoe moeilijk is het om afscheid te nemen -- u merkt, ik moet even slikken -- als zo'n nieuwe start ook kansen biedt? Ik werd opeens helemaal enthousiast bij het idee van een stelsel, waarin het draagkrachtbeginsel centraal staat, waarin niet alleen vergroening, maar ook maatschappelijk verantwoord ondernemen fiscaal gestimuleerd wordt, waarin niet schulden, maar sparen gefacilieerd wordt. Maar genoeg vergezichten. Voor het zover is, moet het nodige werk verzet worden voor het komend jaar. Het Belastingplan 2010 ligt voor en daar is nog genoeg over op te merken. Terug dus naar de realiteit van dit moment, al zal ik af en toe nog wel eens mijmeren.

Ik wil eerst terugkomen op een punt dat vorig jaar speelde: de youngtimers. Ik heb daarover destijds een amendement ingediend. In de loop van het jaar is er veel contact geweest met de club van de youngtimers van de heer Van den Ende over de berekeningen die ten grondslag lagen aan mijn amendement. Ze hebben naar mijn overtuiging aangetoond dat er op de berekening van de inkomsten nog wat af te dingen is. Daarom is het amendement opnieuw ingediend, met een gewijzigde dekking. Het amendement heeft stuk nr. 13. Het amendement houdt op hoofdlijnen in dat voor alle zakelijk gereden auto's ouder dan vijftien jaar, de bijtelling op basis van dagwaarde gaat stijgen van 25 naar 35%. Het resterend deel van het amendement dat minder geld opbrengt als het vorige, wordt dan gedekt uit de kosten van het uitfaseren van de oldtimers vanaf 2012.

Als wij het dan toch over auto's hebben, de ChristenUnie heeft al vaker aangegeven het buitengewoon belangrijk te vinden om een impuls te geven aan de elektrische auto. Dat kan een forse bijdrage leveren aan de realisatie van onze CO₂-doelstellingen. Het kabinet onderkent dit ook en heeft maatregelen getroffen, maar die mogen wat ons betreft nog wel een tikje verder gaan. Het is goed dat de elektrische auto's ook onder de VAMIL en de KIA komen te vallen. Dank voor die opmerking van de staatssecretaris. Hij studeert nog over de mogelijkheid van de MIA. Graag hoor ik van hem wanneer daarover meer duidelijk komt en of dat nog in 2010 toegepast kan worden.

Wij waarderen het dat de staatssecretaris na de discussie in het voorjaar heeft besloten om de bijtelling voor de elektrische auto's tot en met 2011 op 0% te zetten. De elektrische auto's zullen echter een langere aanlooptijd nodig hebben om populair te worden. Juist die fase moet naar onze overtuiging gestimuleerd worden. Vandaar mijn amendement op stuk nr. 21 om de 0%-bijtelling voor elektrische auto's tot en met 2014 te handhaven.
Verder wil ik ingaan op de afvalstoffenbelasting. Daarover is al heel veel discussie geweest. Oude stortplaatsen worden nu al nauwelijks afgegraven. De ChristenUnie heeft daarover het rapport "Ruim op, die stort" uitgegeven. Vanuit velerlei oogpunt, zoals het milieu en de leefbaarheid, is afgraven echt gewenst. Als het lage tarief voor storten verhoogd wordt, weet je naar onze overtuiging zeker dat er niets meer afgegraven wordt, terwijl dit wel het doel is van het kabinet. Dat werd tijdens het wetgevingsoverleg ook wel duidelijk. De ChristenUnie vindt dit een dubbel signaal. Na de wetgevingsoverleggen hebben de VNG en de afvalbedrijven opnieuw aangegeven dat zij graag een wijziging van het voorstel van de staatssecretaris zouden willen zien. Ik heb daarom een amendement in voorbereiding. Vanwege alle drukte is dat nog niet helemaal klaar. Ik heb wel een vraag aan de staatssecretaris. Het amendement gaat ervan dat het lage tarief op €15,09 gehandhaafd kan blijven. Daar zou dan tegenover staan dat het hoge tarief verder omhoog moet om de door de staatssecretaris aangegeven derving aan inkomsten te kunnen dekken. Dat tarief zou dan €118,50 moeten worden. Ik wil de staatssecretaris vragen of hij, zo mogelijk, in zijn beantwoording kan aangeven of dit juist is. Dan zal ik het amendement op dat punt ook meteen spic en span maken en indienen. Ik ontvang graag een reactie van de staatssecretaris hierop.

Over mijn vragen en voorstellen met betrekking tot de financiering van het landschap en over wat de taskforce van de heer Rinnooy Kan daarover heeft gezegd, hebben wij inmiddels indringend met elkaar van gedachten gewisseld. Ik dank de staatssecretaris voor de geboden duidelijkheid dat landschapsorganisaties als ANBI aangemerkt kunnen worden. Ik kan echter op de een of andere manier bij zowel deze staatssecretaris als de minister van LNV maar niet de gevoelige snaar bereiken met betrekking tot de drang achter mijn vragen. Naar mijn overtuiging is de belangrijkste conclusie van Rinnooy Kan dat er niet een unieke oplossing is voor de financiering. Wij hebben een heel palet van maatregelen nodig om het gewenste doel te bereiken. Nog belangrijker is dat fiscale maatregelen daarvan een onderdeel zullen moeten vormen. Ik spreek de staatssecretaris daar nu nogmaals op aan. Ik snap zijn verweer. Denkend aan een vereenvoudiging van het belastingstelsel -- u herkent vast de mijmeringen van het begin van mijn verhaal -- lijkt het misschien onlogisch om weer specifieke oplossingen te introduceren. Toch is dat wel het advies van de taskforce. Daarom vraag ik de staatssecretaris of hij dan op z'n minst bereid is om dit aspect, dat specifiek gericht is op het zo immens belangrijke dossier van instandhouding van ons landschap, mee te nemen in de herziening van dat stelsel met deze achtergrond. Ik krijg op dat punt graag een toezegging.

Ik ga nu in op de werkkostenregeling. Als er een wedstrijd voor het meest controversiële voorstel in het Belastingplan zou bestaan, had deze regeling die wedstrijd dit jaar vast gewonnen. Vorig jaar waren wij het erover eens dat de prijs toen naar het voorstel over de youngtimers zou zijn gegaan, nietwaar collega Remkes? Er is veel gediscussieerd over de werkkostenregeling en er is veel over te doen geweest. Het is goed dat bedrijven nu eerst de mogelijkheid krijgen om zelf de keuze te maken of ze de werkkostenregeling willen toepassen en de regeling daarna te evalueren. Dat haalt al enige kou uit de lucht. Ook is het goed dat het zogenoemde cafetariamodel betrokken kan worden bij de werkkostenregeling. Wij hadden daarom gevraagd en danken voor die toezegging. Dit kan extra armslag geven voor een goede invulling van de regeling op bedrijfsniveau. Toch vraag ik mij af waarom de staatssecretaris afhoudend is bij het vooruithalen van vergoedingen van enig jaar. Je kunt op die manier een werknemer toch tegemoet komen in bijvoorbeeld de aanschaf van een fiets? De vergoeding voor het lopende jaar en de twee komende jaren wordt dan tezamen genomen. Zo is de huidige regeling eigenlijk. Ook dat zou een aanvullende flexibilisering van de werkkostenregeling kunnen inhouden die naar mijn overtuiging niets afdoet aan het maximale budgettaire beslag. Ik krijg graag de toezegging dat de staatssecretaris die mogelijkheid alsnog wil bezien.

Het is bekend dat mijn fractie een fan is van de vergroening van het belastingstelsel. Mijn hart maakte dan ook sprongetje toen we in de vergroeningsbrief lazen dat het kabinet het plan had opgevat voor een budgetneutrale verschuiving van directe belastingen naar de energiebelasting op aardgas. Helaas sneuvelde dit voornemen in het Belastingplan. Wij hebben daar in het WGO uitgebreid over gediscussieerd. Een deel van de redenering van de staatssecretaris over zijn oorspronkelijke voorstel snap ik wel, maar een deel ook niet. Vandaar dat ik de motie van collega Tang op dit punt van harte ondersteun.

Om de jeugdwerkloosheid het hoofd te bieden, is de staatssecretaris gekomen met het kleinebanenvoorstel. Tijdens het wetgevingsoverleg is al gebleken dat er diverse bezwaren bestaan tegen het voorstel zoals het er nu ligt. De ChristenUnie vindt het van groot belang om de jeugdwerkloosheid tegen te gaan.

Daarom steunen wij de lijn die de staatssecretaris nu heeft gekozen om, in het kader van de crisis, werkgevers tijdelijk lastenverlichting te bieden bij het aannemen van jongeren. Wij willen wel graag in die evaluatie nadrukkelijk aandacht vragen voor de mogelijke verdringingseffecten. Graag een toezegging van de staatssecretaris op dat punt.

Ik ga afronden, maar niet zonder een compliment te geven aan de staatssecretaris. Er is overeenstemming bereikt over de btw-vrijstelling voor paramedische beroepen, inclusief goede afspraken over een goede en erkende opleiding als kwaliteitseis. Het heeft even geduurd, maar dan heb je ook wat. Ik kan me zo voorstellen dat de staatssecretaris echt slapeloze nachten heeft gehad van dit dossier. Daarom wens ik hem vanaf nu ook op dit punt alle rust toe.

De heer Remkes (VVD): Ik heb één vraag aan collega Cramer over de stortplaatsen. Hij schetst een alternatief: de lage tarieven blijven laag en de hoge tarieven gaan iets omhoog. Mijn eerste vraag is: hoe pakt dat budgettair uit? Mijn tweede vraag: kan hij mij het mechanisme van de effectiviteit uit de doeken doen? Mij is dat nog niet geheel en al duidelijk. Ik realiseer me dat ik de tekst van het amendement nog niet ken, dus ik ben een beetje gehandicapt, maar we moeten het debat toch nu afronden.

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat doe ik graag. Mijn vraag aan de staatssecretaris over de tarieven ziet op die budgettaire neutraliteit. De tarieven moeten op elkaar worden afgestemd, dus het is niet mijn bedoeling dat er nog een gat valt waarvoor alternatieve dekking nodig is.

Dan de tweede vraag van de heer Remkes. Het grootste bezwaar van zowel de VNG als de afvalbedrijven is dat bij het storten van het afval in die lagere categorie, de drempel zodanig hoog wordt dat er alsnog niet zal worden gestort, ondanks alle voornemens. Dat heeft mij ertoe gebracht om nu dit voorstel te doen, zodat de derving van 20 mln. niet wordt gehaald uit een verhoging van het laagste tarief en dit wordt verschoven naar het hoogste tarief. Het herstorten van afval in het lage tarief kan dan plaatsvinden tegen een lager tarief.

Bijdrage Ernst Cramer AO Voortgangsraportage ILG en EHS over 2008

Wed, 06 Jan 2010 10:28:23 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik bedank eerst de rapporteurs. In mijn ogen is de rapportage niet mild over de gekregen en de geboden extra helderheid ten opzichte van de voorgaande rapportage. Voor dit moment beperk ik mij ertoe om expliciet aan de minister te vragen of die extra duidelijkheid, meer inzicht, ook kan worden verkregen als de midterm review heeft plaatsgevonden en of dan een soort tussenstap wordt gemaakt, waarna wij het hele proces misschien beter kunnen inrichten. Hierop richtte zich ook de kritiek van de Algemene Rekenkamer. Ik kom op de inhoud van de stukken die wij hebben ontvangen. Ook mevrouw Snijder sprak al over het inrichten versus de aankoop. Bij de behandeling van het aanvullend beleidsakkoord hebben wij daarover ook al iets gezegd. Als ik dit zo lees en op mij laat inwerken dan denk ik dat de gemaakte keuze om eerst aandacht aan de inrichting te geven en niet meteen aan de aankoop, een goede is. Maar dan moet de inrichting wel gaan plaatsvinden. Daarover maakt de fractie van de ChristenUnie zich toch heel veel zorgen. Wij denken dat dit sterk achterblijft. Als je ook aan de burgers wilt laten zien wat de EHS uiteindelijk betekent, welke meerwaarde die voor onze natuur gaat opleveren, dan is het absoluut noodzakelijk dat die er niet bij blijft liggen, maar ook echt ingericht gaat worden. Ik ben het er niet mee eens dat wij maar minder moeten gaan inrichten als het geld op is, omdat misschien het geld voor het onderhoud op is. Dat proefde ik een beetje bij mevrouw Snijder. Ik denk dat wij het aan onze stand verplicht zijn om ook de budgetten voor het onderhoud en het beheer vrij te maken als wij veel waarde hechten aan de natuur. Dat zal heel wat van ons allen vragen.

De voorzitter: Mevrouw Snijder vraagt het woord. Ik weet niet of dit uitlokking was.

De heer Cramer (ChristenUnie): Nou, het was...

De voorzitter: U hoeft niet te reageren.

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Nee, het was niet echt uitlokking, maar ik wil een vraag stellen. De heer Cramer deelt, neem ik aan, wel de mening dat je keuzen moet maken als je een bepaald budget hebt? Natuurlijk moet je ook beheren wat je hebt ingericht, maar je moet wel keuzen maken.

De heer Cramer (ChristenUnie): Mevrouw Snijder heeft volstrekt gelijk, maar mij gaat het erom dat wij niet veel geld moeten spenderen aan inrichting om er over tien jaar achter te komen dat de boel er verslonst bij ligt en dat wij nieuwe keuzen moeten maken omdat wij geen geld hadden voor het beheer. Ik vind dat wij het aan onszelf verplicht zijn om ook de middelen voor het beheer vrij te spelen als wij gaan inrichten. In die zin zitten wij volgens mij op dezelfde lijn. Ik zocht wel bewust een beetje de confrontatie op, voorzitter, alhoewel het niet mijn bedoeling was om uit te lokken. In dat licht kom ik op de heroverweging. De fractie van de ChristenUnie heeft zich altijd volledig achter de EHS gesteld en doet dat nog. Toch vraag ik mij af of wij langzamerhand niet ook, gaande naar die midterm review, onze knopen moeten tellen en vragen of alles helemaal goed gaat. De minister kent mijn kritiek op het gebruik van heel veel kleine gebiedjes. Mijn mooiste voorbeeld blijft het Gorzenveld in Flevoland van 1,5 ha, waarop drie koningspaarden en twee reigers zitten en vermoedelijk een kamsalamander. Het is wel een gebiedje dat van nergens naar nergens gaat. Het moet een stepping stone zijn naar het Horsterwold, maar het Horsterwold moet ook nog zijn meerwaarde krijgen. Het is er trouwens al buitengewoon mooi, al weet bijna niemand in Nederland dat. Het gaat mij erom dat je naar robuuste natuur moet, naar zones die aansluiten. Dan hebben wij een veel beter gebied dan al die kleine gebiedjes, ook gezien de EHS-kaart en de vlekken die over heel Nederland liggen. Ik denk dat wij er verstandig aan doen om niet zozeer minder natuur te realiseren, als wel om te overwegen dit anders en beter op elkaar aansluitend te doen.

De heer Van der Ham (D66): Wat zegt de heer Cramer nu eigenlijk? Hij zegt: ik ben helemaal voor de EHS, maar misschien is toch het hele concept van de EHS niet zo goed. Dat al die plekken zich nog moeten bewijzen en dat het nog moet groeien, mag duidelijk zijn. Dat zal niet van de ene op de andere dag gerealiseerd zijn. Maar wat vraagt hij nu precies aan de minister? Ik begrijp het niet helemaal.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb dit al vaker in deze commissie aan de orde gesteld. Mijn grootste kritiek op heel veel van die kleine natuurgebieden is dat ze heel kwetsbaar zijn, dat er heel veel zorg voor nodig is om een goede habitat ingericht te krijgen en dat het dus de vraag is of dit blijft lukken, met alle druk van de omgeving. Dat is een voortdurende strijd. Wij spreken ook over het aaneensluiten van grotere gebieden, waardoor de robuustheid toeneemt en waardoor ook recreatie kan plaatsvinden. In die zin denk ik dat je moet kijken naar logische oplossingen in de natuur in plaats van willens en wetens alle vlekken die er nog liggen en die nog moeten worden aangeschaft maar te kopen en je af te vragen of met de inrichting een goede habitat gaat ontstaan.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Als de fractie van de ChristenUnie daar een bezwaar ziet, en ik kan dat bezwaar wel invoelen, zouden wij juist aan de minister moeten vragen om hard aan de slag te gaan met robuuste verbindingszones. Als natuurgebiedjes op zichzelf waardevolle elementen bevatten, maar onder druk staan van de omgeving, waarbij – het moet mij even van het hart – de ChristenUnie-fractie ook niet hard haar best doet om die druk van de omgeving te verlichten, kun je toch niet met het argument komen dat het postzegeltjes zijn waaraan je in het grote geheel niet veel hebt? Dat is wel een erg nadelige uitkomst voor de natuur.

De heer Cramer (ChristenUnie): Integendeel, ik denk dat het juist meer kansen biedt voor de natuur als je ervoor zorgt dat postzegels inderdaad goed verbonden zijn, maar je moet kijken waar dit op de meest logische plekken kan gebeuren. Dat is mijn oproep. Ik denk dat wij daar goed naar moeten kijken. Ik heb niet de kaart opnieuw ingetekend of zo, mocht mevrouw Ouwehand dat gevoel hebben, maar ik denk dat wij hierover op zijn minst de discussie moeten voeren, zodat wij ook tegemoet kunnen komen aan zorgen in de samenleving over wat dit ons gaat opleveren en of het allemaal wel gaat lukken. Dat vind ik ook een belangrijke voorwaarde voor draagkracht uit de samenleving voor diezelfde natuur. Ik maak een opmerking over de ontschotting. Uit de provincies horen wij dat het vooral bij het ILG nogal lastig kan gaan omdat bij bepaalde noodzakelijke gebiedsoplossingen schotten binnen de financieringsstructuur het onmogelijk maken om geld te schuiven als men dat zou willen. Ik heb geen exact voorbeeld, voor het geval de minister daarnaar zou vragen, maar in ieder geval hebben wij van verschillende provincies de oproep gehoord om daar nog eens naar te kijken. Als de minister daarop geen antwoord kan geven, zal ik zorgen dat ik daarop bij de begrotingsbehandeling wat meer gedetailleerd kan ingaan. Nu is het een hartenkreet. Tot slot over de subsidies voor agrarisch natuurbeheer. Wij kregen gisteren een geweldig mooi boek. Ik moest denken aan die reclame van Mona: ik werd er wel een beetje blij van. Dit is precies in lijn met wat ik hier al heel vaak heb gezegd over een echte financieringsstructuur voor de ondernemers. De compassie waarmee ook LTO hieraan heeft meegewerkt en de interviews in het tweede deel sluiten aan bij de discussie die wij in de Kamer al vaker hebben gevoerd. Dat is ook het beeld dat de minister heeft geschetst, maar waarvoor het moeilijk was om de handen op elkaar te krijgen. Ik was er echt van onder de indruk. Ik wil zowel het ministerie als LTO een groot compliment geven, maar ik denk dat alle partijen in het veld dit compliment verdienen voor de manier van denken. Belangrijk is daarbij wel hoe die financieringsstructuur er nu uitziet. Ik heb mij daarin ook wat verdiept. Het blijkt dat de herziening, ook in de vorm van het nieuwe SNL, nog niet meteen een nieuwe of een betere financieringsstructuur is, maar het is wat gereshuffled. Volgens mij maken wij met elkaar een geweldige denkfout over de financiering van het landschap door het agrarisch natuurbeheer. Die zit in het volgende. Terwijl het landschap door de terreinbeherende organisaties als een product, een activiteit wordt gezien, praten wij over de financiering van het agrarisch natuurbeheer als een tegemoetkoming voor de geleden schade, voor omzetderving. Wij moeten nadenken over natuur als nieuw product. Dan hebben wij het ook niet over staatssteun als wij daarvoor betalen. Het is cruciaal dat wij een heel andere manier van denken krijgen. Wij hebben het niet over een tegemoetkoming, wij hebben het niet over een schadeloosstelling, maar wij moeten het erover hebben dat er een geweldig goed product wordt geleverd. Dan hoort daarbij ook een betalingsstructuur. Daarin kun je op een gegeven moment ook een uitdaging leggen, want als de kwaliteit beter is, wordt er ook meer voor betaald. Dat lijkt mij juist meerwaarde voor de kwaliteit.

Bijdrage Ernst Cramer AO Verkeersveiligheid landbouwverkeer

Fri, 04 Dec 2009 15:56:35 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. We praten al jaren over het landbouwverkeer. Er leek een patstelling te zijn ontstaan door de motie van de collega Atsma over de administratieve lasten van het kenteken. Maar met het advies van de commissie-Peijs, dat wordt gedragen door onder andere LTO en Veilig Verkeer Nederland, leek een doorbraak bereikt. Een trekkerrijbewijs zou kunnen worden ingevoerd, de maximumsnelheid zou omhoog kunnen gaan, onder de voorwaarde dat deze trekkers zijn voorzien van een kenteken, maar wel op vrijwillige basis. Het heeft even geduurd, maar de minister is nu ook aan het bewegen met zijn laatste brief. Het gaat dan niet over het trekkerrijbewijs maar over het rijbewijs BE. Bestuurders die het rijbewijs BE hebben, mogen als ze daarvoor een apart bordje op hun trekker hebben, sneller rijden. Deze keuze ziet de ChristenUnie als een stap in de goede richting, maar het roept nog een paar vragen op. Wat zijn nu precies de bezwaren van de minister tegen het advies van de commissie-Peijs? Er zijn een aantal voorstellen in de brief van de minister die ik even langs zou willen gaan. Er is onderzoek gedaan naar kentekening en regelingen in het buitenland. Uit dit onderzoek blijkt dat in alle onderzochte landen kentekenplicht aanwezig is. De commissie-Peijs stelt voor dit in te voeren, zij het dan vrijwillig. Toch stelt de minister dit niet voor en ik zou willen vragen waarom niet. Het zouden de administratieve lasten kunnen zijn, maar dat is niet echt een reëel argument. Het kenteken kost ongeveer €35, blijkt ook uit de gegevens van de RDW. Voor de beoordeling van de administratieve lasten wordt daar nog een uur voor de ondernemer bijgeteld, dat hij kwijt is omdat hij het kenteken moet ophalen. Dat zou €60 zijn; er zijn veel boeren die €60 per uur zouden willen verdienen. Het is dus handje contantje €35, dat valt dus mee. De minister stelt voor een bordje "45 km/u" op de tractor te schroeven, dat gaat ook geld kosten, dat moet namelijk geadministreerd worden. Als je dat met kentekenen oplost, dan is dat gelijk ook voorbij, dan hoeven die aparte kosten niet gemaakt te worden. Er moet vastgelegd worden wie 45 km/u mag, want anders gaat iedereen dat bordje erop schroeven. Misschien wordt het wel een bordje "40 km/u" maar daar kom ik zo op terug. Ik zou graag de reactie van de minister hierop willen hebben. Tevens wil ik de ontheffing die trekkers nu moeten hebben voor de breedte meenemen. De breedteontheffing kost nu ook geld, daar moet een tractoreigenaar ook voor bij de gemeente zijn. Als de minister tot kentekening zou overgaan, dan zou dat allemaal onder één noemer vallen, dan is het zelfs een beperking van de administratieve lasten.

Wat betreft de maximumsnelheid wil ik me aansluiten bij de PvdA en het CDA. Ik kan me voorstellen dat gedachte achter de 45 km/u is dat het aansluit bij de brommobielen waar ook een bordje "45 km/u" op zit. Een trekker en een brommobiel, daar zit nog wel wat maatverschil tussen. Misschien is het goed om in te gaan op het probleem dat mogelijkerwijs voortkomt uit de Europese regelgeving.

Het gebruik van rijbewijs BE vindt de ChristenUnie creatief, maar het is nog niet echt een oplossing voor de problematiek rond zestien- en zeventienjarigen, in die zin sluit ik aan bij de argumenten van de heer De Rouwe en mevrouw Roefs. Ik wil alleen niet de woorden "onbenullig certificaat" van de heer De Rouwe in mijn mond nemen. Ik durf de stelling aan dat als we een wedstrijdje achteruitrijden houden een zestienjarige in een trekker met aanhanger dat sneller presteert dan ik met mijn Agila.

Het gaat mij om de rijvaardigheid en het verkeersinzicht. Nu lijkt het erop dat de bevoegdheid voor het rijden met een zware combinatie gaat gelden vanaf achttien jaar. Ik zou ervoor willen pleiten dat ook zestien- en zeventienjarigen op de combinatie mogen rijden maar wat mij betreft wel met een rijbewijs BE. Daar zit wel een probleem, als ze een rijbewijs BE hebben dan mogen ze ook in de auto van pa rijden. Ik stel voor dat een zestien- of zeventienjarige zijn rijbewijs mag halen, maar omdat hij nog geen achttien is krijgt hij een "T" op zijn rijbewijs. We sluiten hiermee aan bij de bestaande systematiek; er hoeft niets nieuws uit de kast te worden gehaald. Daarmee heb je de duidelijkheid dat zestien- en zeventienjarigen deze combinatie mogen rijden, dat ze het verkeersinzicht hebben en dat ze op volwaardige wijze aan het verkeer kunnen deelnemen. Hij wordt getraind op zijn ervaring en ik denk dat de grootste winst zit in het toenemen van de verkeersveiligheid.

Bijdrage Ernst Cramer AO Anders betalen voor mobiliteit

Fri, 04 Dec 2009 15:46:05 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. We kunnen op verschillende manieren naar de voortgangsrapportage kijken. We kunnen stellen dat er sprake is van zes maanden vertraging. Daarvoor is gekozen, opdat later in de ontwikkeling van de kilometerprijs minder risico tot vertraging zou zijn. We kunnen ook stellen dat er twee jaar winst is geboekt, omdat de uitrol in drie jaar in plaats van in vijf jaar kan plaatsvinden. Dat lijkt goed nieuws, maar bij nadere bestudering blijkt dat de buffer van twee jaar er al lang was. Deze is er alleen uitgehaald, omdat de minister op een andere manier met de risico’s wil omgaan door deze apart te benoemen.

Het gaat allemaal dus om twee manieren van plannen. Tot mijn spijt moet ik een beetje technisch worden. Een theoretische planning gaat uit van het idee dat alles goed gaat. Gaat er echter iets mis, dan is er dus vertraging. De waarschijnlijkheidsplanning calculeert risico’s in en geeft aan hoe groot de kans is dat we voor een bepaalde datum klaar zijn. In deze laatste planning zien we bijvoorbeeld dat de start bij vrachtwagens zes maanden vertraagd is, terwijl de start bij gewone auto’s slechts drie maanden vertraagd is ten opzichte van voorgaande keer. We kunnen dus op allerlei manieren de rapportages interpreteren. De ChristenUnie wil dat de kilometerprijs zo snel mogelijk wordt ingevoerd. Voor haar is derhalve van belang hoe de minister op de risico’s stuurt en of dat aansluit bij de manier van presenteren aan de hand van deze planning.

Uit het accountantsrapport blijkt dat aanmerkelijke verbeterpunten zijn doorgevoerd bij het beheersen van de risico’s. Maar er zijn ook nog verbeterpunten die juist in deze fase cruciaal zijn. Graag ontvang ik een reactie van de minister op de constatering dat in de organisatie duidelijke procesafspraken ontbreken over de afhandeling van issues. Tevens zou de werking van de besluitvormingsprocedures ontoereikend zijn voor de fase waarin het project zich bevindt. Bovendien is er nog geen configuratiemanagementplan, dat van groot belang is voor de consultatiefase die nu loopt. Zorgelijk is ook de conclusie dat het plannings- en voortgangsbewakingsproces nog niet voldoet. Dat zijn toch zaken waar de minister zelf iets aan kan doen. Ik zie alle risico’s en soms ook de daaraan gekoppelde acties. Ik mis echter nog een inschatting van de mogelijke impact van deze risico’s en kan op basis van de informatie ook moeilijk bepalen of die risico’s voldoende worden aangepakt. Ik zie daar een progressie in ten opzichte van de vorige rapportage, maar het is nog wel een lastige zaak. Natuurlijk is dat een taak van de minister en niet van de Kamer. Alles ligt echter op een grote hoop in die P-waarde, die waarschijnlijkheidswaarde, inclusief de extra buffers. Hoe kan de Kamer deze black box monitoren? Wordt het zoveel beter als we gaan werken met de waarschijnlijkheidsplanning, oftewel de probabilistische planning? Want wat zegt die planning? Bij P85 weten we dat er 85% kans is dat we op een datum in de toekomst klaar zullen zijn. Dat kan dan ook drie jaar eerder zijn. Er is dan ook nog een kans dat we niet klaar zijn: het betreft immers slechts 85%. Als we enkel die planning hanteren, dan zit de minister eigenlijk altijd goed. Dat lijkt mij niet de bedoeling, want dan kan de Kamer dat niet controleren. Ik ben derhalve niet zo blij met deze nieuwe manier van plannen. Hij is realistischer, maar het inzicht in de voortgang van het proces wordt er voor de Kamer niet door vergroot. Stel dat de risico’s niet optreden, wat natuurlijk goed nieuws zou zijn, maar dat tegelijkertijd wel een vertraging optreedt die niet was ingecalculeerd: krijgen wij dat als Kamer dan te zien? Krijgen we inzicht in hoeverre de minister dit had kunnen voorkomen of wordt een en ander tegen elkaar weggestreept?

Vol verwachting wacht de ChristenUnie-fractie op de wet kilometerprijs: is er al witte rook? Het definitief uitvoeringsbesluit komt in juni. Ik wil de minister verzoeken dit besluit zo vroeg mogelijk in juni te presenteren, zodat we daar voor de zomervakantie nog over kunnen debatteren in de Kamer. De minister wil nu nog niet werken met de waarschijnlijkheidsplanning, omdat hij over een half jaar toch alle planningen opnieuw moet bekijken. Dat is op zich logisch, maar in relatie tot de afspraken voor Schoon en Zuinig vindt de ChristenUnie dat wel erg lastig. De kilometerprijs is belangrijk voor het halen van de doelen met betrekking tot de uitstoot van broeikasgassen. Het kan niet zo zijn dat we dit voorjaar Schoon en Zuinig evalueren en dat de minister pas daarna met zijn nieuwe planning komt. Op die manier kunnen de effecten daarvan voor Schoon en Zuinig niet meer worden meegenomen. De ChristenUnie vraagt de minister daarom om de effecten van de vertraging van de probabilistische planning ten opzichte van de huidige deterministische planning uiterlijk bekend te maken bij de evaluatie van Schoon en Zuinig. Dit geldt eveneens voor de maatregelen die nodig zijn om de vertraging te compenseren. Dat het definitief uitvoeringsbesluit van de kilometerprijs pas een paar weken later komt, mag dat niet belemmeren. De minister kan op dat moment naar mijn overtuiging een voldoende betrouwbare inschatting maken en daarnaar handelen.

Ik heb nog twee opmerkingen. Vlak voordat alle auto’s aan het kilometerprijssysteem deelnemen, wil de minister de spitslocaties vastleggen in een AMvB, zodat een en ander aangepast is aan het filebeeld van dat moment. Is het echter niet verstandig om te kiezen voor een flexibel systeem dat zich aanpast aan de drukte? Ik kan mij voorstellen dat als er strandfiles staan, enkel een spitsheffing geldt voor dagen waarop de temperatuur boven de 25°C uitkomt. Dan maak je iets flexibel en kun je het ook sturen. Als het gaat over het wel of niet invoeren van locaties waar spitsheffing wordt toegepast, sluit ik mij aan bij mevrouw Roefs.

De heer De Mos (PVV): De heer Cramer sprak in zijn betoog het woord "progressie" uit. Hoe kan hij dat rijmen met het feit dat er nog geen duidelijkheid is over de tarieven? Er is bovendien nog geen wetsvoorstel en geen draagkracht onder de bevolking.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb het woord "progressie" niet gebruikt in mijn tekst. Ik constateer dat er voortgang was tussen de tweede en derde voortgangsrapportage wat betreft de inzichtelijkheid van de risico’s.

De heer Van der Ham (D66): De heer Cramer zegt dat de minister een dusdanige planning heeft, dat het eigenlijk altijd wel goed komt. Dat is wat betreft de ChristenUnie niet voldoende. De heer Cramer is, zeker als coalitiepartner, de eerst aangewezene om deze minister eens stevig het vuur aan de schenen te leggen. Zou hij kunnen aangeven, juist in de hoedanigheid van coalitiepartner die net als D66 zo hecht aan de kilometerheffing, wat de planning van de minister zou moeten zijn?

De heer Cramer (ChristenUnie): Als het gaat over wat de planning zou moeten zijn, dan wil ik even terug naar de start van deze regering. Er is toen gezegd dat we een spannend planningsproces aangingen, te weten de deterministische planning. De voorwaarde van de ChristenUnie is altijd geweest dat er actief gestuurd wordt op de risico’s. Daarna ontspint zich een heel interessante discussie over de vraag in hoeverre die risico’s zich vertalen in de uiteindelijke opleverdatum. Dat is de discussie geworden tussen de probabilistische en de deterministische planning. Ik zal eerlijk bekennen dat ik in ieder geval bij de vorige voortgangsrapportage de probabilistische planning altijd heb vergeleken met de manier waarop ik gewend was in grote projecten te werken. We hebben namelijk een theoretische planning waarin risico’s zitten. Die risico’s worden voorzien van een waarschijnlijkheid, maar dan hebben we wel een opleverdatum. De probabilistische planning werkt echt fundamenteel anders. Ik ken vanuit het projectmanagement een realistische planning. Een probabilistische planning legt een datum in de toekomst en bepaalt dan de kans of we die gaan halen. Als we die datum ver genoeg leggen, is de kans groot dat we het wel gaan halen. Dat zegt echter niets over de eigenlijke opleverdatum: dat is mij bij de derde voortgangsrapportage steeds duidelijker geworden. Vandaar dat ik inderdaad kritisch ben. Ik vind dat de kilometerbeprijzing zo snel mogelijk moet worden ingevoerd. We hebben afspraken gemaakt over de zorgvuldigheid en het draagvlak. Ik die zin sluit ik mij aan bij de heer Koopmans. We zullen een en ander wel zo snel mogelijk moeten doen: de spanning zit erin. Ik zal de laatste zijn om een minister te kapittelen als er vertraging is bijvoorbeeld vanwege een procedure. Als Kamerlid wil ik echter wel helder hebben of er actiever gestuurd had kunnen worden. Hoe kan de Kamer grip krijgen op de black box met risico’s die tezamen in die P-waarde van 85% zitten? Hoe kan de Kamer zien hoe zich dat ontwikkelt?

De heer Van der Ham (D66): Het punt is natuurlijk dat de heer Cramer een afspraak heeft gemaakt met zijn coalitiepartner, de minister, zodat er een betekenisvolle stap moet worden gezet richting de kilometerheffing. Deze wordt steeds minder betekenisvol. Het is ver na deze kabinetsperiode dat het waarschijnlijk echt van start gaat. Ik zou daar als coalitiepartner, maar overigens ook als oppositiepartij, een beetje zenuwachtig van worden. Wil de minister wel hard genoeg? Is het allemaal overmacht wat de minister parten speelt of doet hij niet voldoende zijn best? Ik hoop dat de heer Cramer op dat punt wat steviger taal richting de minister durft uit te spreken.

De heer Cramer (ChristenUnie): Het feit dat ik de minister aanspreek op de helderheid over de probabilistische planning, wat direct ook inhoudt dat er duidelijkheid moet komen over die opleverdatum, is mijns inziens strakke taal. Tenminste, zo zou ik dat wel opvatten. Zo heb ik zelfs mijn eigen tekst gelezen. Ik zeg dat niet zomaar, zonder dat ik daar de consequenties van onder ogen durf te zien. Dan wordt het er allemaal niet makkelijker op. We werken in dit huis al twee jaar behoorlijk intensief aan onderdelen van het plan, zoals bijvoorbeeld de belastingcomponenten. De wetgeving zit eraan te komen. Ik heb gevraagd wanneer die witte rook er is. Ik heb hem nog niet gezien, maar ik hoop dat de minister vanavond een en ander kan verhelderen. Ik denk dat er betekenisvolle stappen gezet zijn. Ik vind het heel belangrijk dat in de derde voortgangsrapportage ook richting het definitief uitvoeringsbesluit eigenlijk steeds meer helderheid komt. Daarvan is ook sprake in gesprekken en consultaties naar het review board. Hierdoor wordt enerzijds meer helderheid verkregen over de beperking van de risico’s en anderzijds meer zekerheid over de uitrol. Dat zijn hele goede berichten, die voor mij zwaar meetellen in de beoordeling. Naar mijn overtuiging ligt het project op stoom. Ik wil graag helder krijgen of er nog meer power in de motor gestoken kan worden. Daartoe dienen de gesprekken rondom de voortgangsrapportages.

Mijn laatste punt betreft een vraag over de Europese richtlijn voor elektronische toldiensten, de EETS (European Electronic Toll Service). Daar begint mijn fractie zich zorgen te maken. Wat doet de minister er in Europa aan om ervoor te zorgen dat deze richtlijn goede definities krijgt, zodat Nederland hierop kan inspelen met de kilometerprijs? De minister volgt het proces en probeert het te beïnvloeden. Wat zijn hiervoor de deadlines en wat zijn de kansen op het daadwerkelijk beïnvloeden?

Bijdrage Ernst Cramer Plenair debat wijziging successiewet 1956

Fri, 20 Nov 2009 15:50:30 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Er zijn al veel woorden gewijd aan de herziening van de Successiewet, een wet waarover heel wat principiële discussies te voeren zijn, maar die nu wel in een tempo is behandeld waarin een meer fundamenteel debat onzes inziens toch wel heel moeilijk was. Dat niet alleen, op onderdelen blijft het de vraag hoe de wet in de praktijk zal uitwerken. Ik erken dat dan bescheidenheid van mijn kant op zijn plaats is als het om deze ingewikkelde materie gaat. Wij hebben dan ook maar een aantal deskundigen nodig die ons daarover bijpraten en die onze fractie daarover inlichten. Gelukkig is er wel kennis binnen de fractie.

Ik heb in het WGO vragen gesteld om deze ingewikkelde materie helder te krijgen. Dat is deels gelukt, maar deels ook niet. Mijn fractie wil deze vragen graag tijdens deze plenaire afronding beantwoord zien, al is het maar om te voorkomen dat de discussie zich straks verplaatst van deze zaal naar de rechtszaal.

Laat ik dan maar beginnen met een van de onderwerpen waar de praktijk forse kritiek op heeft geuit, namelijk artikel 10. Dat artikel richt zich op de situatie dat de eigen toekomstige nalatenschap wordt uitgehold door bij leven al vermogen over te dragen. Of, in mijn woorden, zo lang iemand zelf nog leeft, wordt er geld aan de te verdelen boedel onttrokken, zodat er geen belasting meer over hoeft te worden betaald. De fractie van de ChristenUnie onderschrijft volstrekt de bedoeling van de staatssecretaris dat onttrekkingen die ten koste van het vermogen gaan moeten worden bestreden, maar mijn punt is -- dat heb ik tijdens het WGO ook helder proberen te maken -- dat volstrekt legitieme zaken nu ineens onder artikel 10 dreigen te vallen. Ik heb aangegeven dat ik dit absoluut onterecht vind.

Om dit punt te ondervangen, stelde ik eerder voor het woord "rechtshandeling" uit dit artikel te schrappen. De staatssecretaris geeft in zijn brief aan welke bezwaren volgens hem kleven aan het schrappen van dat begrip. Voor een deel kan ik dat volgen. Het gaat ons ook niet wezenlijk om het begrip "rechtshandeling", maar om de vraag of iets ten koste gaat van het vermogen. Ik blijf het jammer vinden dat de staatssecretaris niet ingaat op mijn expliciete vraag om eenduidig te stellen dat dit artikel moet zien op de voorkoming van uitholling van het vermogen, los van de manier waarop dat gebeurt. Aangezien er naar mijn gevoel verschil zit in de beantwoording tijdens het WGO en de brief van de staatssecretaris die wij later ontvingen, vraag ik nog een keer expliciet de bevestiging dat een niet-opeisbaar legaat buiten de werking van dit artikel blijft vallen.

Blijft staan dat er nog een aantal wezenlijke knelpunten in dit artikel zit, namelijk dat de partiële verdeling in het wetsvoorstel onder artikel 10, lid 5 komt te vallen. Hierbij kan geen sprake zijn van uitholling van het vermogen, dus dit zou niet moeten kunnen volgens ons.

Hiernaast is de termijn waarbinnen de verdeling moet plaatsvinden -- twee jaar -- volgens de praktijk te knellend. En ook het feit dat de beperking geldt voor alleen echtgenoten en samenwoners is te eng. De problematiek speelt bijvoorbeeld ook bij broers en zussen onderling wanneer één broer de onderneming wil voortzetten en de overige broers en zussen besluiten hun deel in de onderneming te laten ten behoeve van de ondernemingscontinuïteit.

Dit alles overwegende, heb ik besloten om een amendement voor te bereiden, dat nog moet worden ingediend, zodat artikel 10, vijfde lid van de Successiewet zal worden gewijzigd. Overigens zal dit amendement, naar aanleiding van de nota van wijziging die wij vanochtend hebben ontvangen, nog uitgebreider zijn dan eerder al was gesuggereerd, omdat de nota van wijziging daar ook nog invloed op heeft. Er worden dus twee leden aangepast in dat amendement.

Dan kom ik bij de 100% vrijstelling in de BOR. De bedrijfsopvolgingsfaciliteit BOR wordt in dit wetsvoorstel opgetrokken tot 90%.

Ik heb eerder aangegeven de bedrijfsopvolgingsfaciliteit beter te willen toesnijden op met name de kleine ondernemingen. Daarvoor heb ik ook een amendement ingediend. Inmiddels is dit amendement enigszins gewijzigd. Het komt erop neer dat de ChristenUnie een voetvrijstelling van 1 mln. in de BOR wil opnemen voor het geschonken of vererfde ondernemingsvermogen en 83% vrijstelling voor al hetgeen daarboven. Voor alle ondernemingen geldt dan de vrijstelling, maar vooral kleinere ondernemingen zullen hiervan profiteren. Ten eerste omdat ze niet hoeven af te rekenen met de fiscus, en voorts omdat ze verlost worden van allerlei complexe berekeningen en administratieve lasten wanneer de liquidatiewaarde van de onderneming minder dan 1 mln. bedraagt. Het gewijzigde amendement is in voorbereiding en is overigens budgettair neutraal.

Een amendement dat al ingediend was, ziet op de tarieven die ouders moeten betalen wanneer zij het vermogen van hun kind erven. Wij vinden het niet fair om in deze situatie een dure rekening naar de ouders te sturen. De staatssecretaris verweert zich door te stellen dat hij de zorgrelatie centraal stelt. Los van het feit dat dit principe niet altijd zo consequent wordt doorgevoerd in andere onderdelen van het wetsvoorstel, vindt de ChristenUnie het nogal aanmatigend om te stellen dat dit principe voor de opgaande lijn niet zou gelden. Vandaar ons voorstel om ouders in opgaande lijn een vrijstelling te geven van €45.000 -- overeenkomstig de huidige situatie -- en voor hetgeen daarboven komt tariefgroep 2 te laten gelden. Op deze manier worden de kleine erfenissen ook ontzien.

Dan de onderbedelingsvorderingen. Dit punt heb ik tijdens het wetgevingsoverleg aangekaart en ik heb voorgesteld om de bedrijfsopvolgingsregeling als boedelfaciliteit vorm te geven wanneer er sprake is van een onderbedelingsvordering. Daarmee verschuif je een faciliteit van verkrijger van de onderneming naar verkrijgers van de onderbedelingsvordering. Een en ander wel onder de voorwaarde dat de schulden de eerste tien jaar niet worden afgelost om misbruik te voorkomen. Dat is namelijk denkbaar. De staatssecretaris geeft in zijn brief aan dat we ons vooral moeten bedenken dat het hier gaat om verkrijgersbelastingen en dat de BOR, ingericht als boedelfaciliteit, strijdig is met die gedachte. Ik vraag de staatssecretaris te bevestigen dat de BOR als faciliteit juist ziet op aan ondernemersvermogen gerelateerde onderbedelingsvorderingen en dat deze dus niet alleen als verkrijgersbelasting geïnterpreteerd kan worden. Ook de Hoge Raad heeft in het verleden deze faciliteit zo geïnterpreteerd dat, gegeven de ratio van deze faciliteit, deze ook doorwerkt naar de onderbedelingsvorderingen. De Hoge Raad kijkt dus ook niet alleen naar het feit van deze faciliteit als verkrijgersbelasting. Daarnaast stelt de staatssecretaris dat de eigenlijke verkrijger van de onderneming met ons voorstel meer successierecht gaat betalen. Dat is naar mijn mening pertinent onjuist. Nu wordt namelijk 90% berekend over de volle waarde van het ondernemersvermogen, zonder aftrek van de overbedelingsschulden aan de kinderen. Omdat deze schulden zonder meer een aftrekpost zijn voor de verkrijger, krijgt die verkrijger nu eigenlijk te veel BOR. Binnen ons voorstel wordt de BOR bij de verkrijger beperkt tot het saldo van het ondernemersvermogen minus de daaraan toe te rekenen delen van de overbedelingsschuld aan de andere erfgenamen, vaak zijnde de kinderen. Erkent de staatssecretaris dit en blijft hij nog steeds bij zijn standpunt dat ons voorstel nadelig is voor de verkrijgers?

Na deze technische vragen, vraag ik ook aandacht voor de gevolgen van het wetsvoorstel voor de normale, nietsvermoedende Nederlander. Om in aanmerking te komen voor de gunstige tarieven bij vererving, worden zij opgezadeld met enorm veel administratieve lasten, terwijl de verlichting daarvan toch een speerpunt van deze staatssecretaris was. Met name de familiesamenwoners -- bijvoorbeeld broers en zussen die samenwonen -- moeten straks een notariële akte opstellen om in aanmerking te komen voor tariefgroep 1. Dat jaagt hen op aanzienlijke kosten, maar -- nog belangrijker -- ze moeten ook weten dat ze die akte moeten opstellen. Wij vinden dit te ver gaan. Partners met een liefdesrelatie kunnen bij de gemeente nog relatief goedkoop een geregistreerd partnerschap aangaan. Dat kunnen broers en zussen niet en kinderen met ouders ook niet. Mijn fractie vraagt de staatssecretaris voor deze familiesamenwoners ook een goedkoop alternatief te bieden, waardoor ze niet per se naar de notaris hoeven. Als ik op dat punt geen goede toezegging krijg, overweeg ik een motie in te dienen.

Ik wil verder graag de eenduidige bevestiging van de staatssecretaris dat mensen, die gescheiden leven van tafel en bed, maar om principiële redenen niet zijn gescheiden, vallen onder de wijze van berekenen als ware men gehuwd. Uiteraard onder de voorwaarde dat ze niet al een ander geregistreerd partnerschap zijn aangegaan.

Dit punt bleef tijdens het wetgevingsoverleg naar mijn gevoel hangen, maar ik wil graag een klip-en-klare toezegging hierover van de staatssecretaris.

De heer Tang (PvdA): Ik heb een verduidelijkende vraag gesteld bij het betoog van de heer Omtzigt, maar ik begrijp na die vraag nog steeds het punt niet helemaal. Mensen zijn gescheiden van tafel en bed, maar moeten toch worden behandeld als gehuwden. Dat is bijna een rooms gegeven, maar daar verdenk ik de heer Cramer niet van. Is dat niet gewoon strijdig met elkaar?

De heer Cramer (ChristenUnie): Eerst wil ik reageren op die tussenzin over het roomse verleden. Zijn wij niet allen katholieken?

Het gaat mij er echter om dat er gehuwden zijn die om principiële redenen niet kiezen voor een scheiding, bijvoorbeeld omdat zij de zorg voor kinderen hebben of de financiële zorgplicht voor elkaar willen blijven uitoefenen, maar die er toch voor kiezen om niet met elkaar tafel en bed te delen. Voor het gegeven dat zij gescheiden zijn van tafel en bed, wordt dan een akte opgesteld. Zij kiezen er echter bewust voor om om principiële redenen niet te scheiden. Dat lijkt mij een evident andere situatie. Die mensen zouden nu worden benadeeld. Ik vind dat je in die situatie de mensen ook als gehuwd moet kunnen blijven aanmerken en dat zij dus in tariefgroep 1 blijven vallen.

De heer Tang (PvdA): Staan deze mensen dan in andere delen van de fiscaliteit ook als gehuwden, als partners geregistreerd? Dat zou dan namelijk ook logisch zijn. Wij streven naar uniformering van het partnerbegrip, dus als het op de ene plek zo is, dan moet het ook zo zijn op de andere plek.

De heer Cramer (ChristenUnie): Daar wreekt zich het feit dat ik geen fiscaal jurist ben.

De heer Tang (PvdA): Dat ben ik ook niet. Ik vraag het ook maar.

De heer Cramer (ChristenUnie): Als mensen een gescheiden huishouding voeren, worden zij volgens mij ook fiscaal gescheiden aangeslagen. Het belangrijkste is dat zij er om principiële redenen voor kiezen om hun huwelijk niet te verbreken ook al leven zij gescheiden van tafel en bed. Deze wetswijziging zou erin voorzien dat zij dan wel worden aangemerkt als definitief gescheiden, terwijl zij principieel die keuze niet hebben gemaakt. Daar gaat het mij ten diepste om.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik vind het boeiend dat de heer Cramer zegt dat echtelieden, wanneer zij om principiële redenen niet gescheiden zijn, wel onder dezelfde tariefgroep moeten vallen als mensen die samenwonen met een samenlevingscontract dan wel binnen een huwelijk. Ik vind het echter vreemd dat hij de groep mensen die niet officieel maar wel van tafel en bed is gescheiden, wil beschermen, maar dat hij niet hetzelfde zegt van mensen die geen samenlevingscontract hebben maar wel vijf jaar samenwonen. Wat is daar het principiële verschil tussen?

De heer Cramer (ChristenUnie): U daagt mij uit om daar een buitengewoon lange verhandeling over te gaan geven. Dat zal ik niet doen. Het belangrijkste verschil zit in het volgende. Als mensen kiezen voor een huwelijk of een geregistreerd partnerschap, dan spreken zij expliciet naar elkaar uit zorg voor elkaar te willen dragen. Waar het mij om gaat bij mensen die gescheiden leven van tafel en bed maar om principiële redenen niet scheiden, is dat zij zeggen: wij hebben een moeilijke relatie, waardoor wij even niet met elkaar één tafel en één bed delen, maar wij laten ons huwelijk niet ontbinden omdat wij nog steeds de zorg voor elkaar hebben, maar er is geen sprake meer van een liefdesrelatie. Ik vind dat de overheid zou moeten waarderen dat mensen uitspreken nog steeds zorg voor elkaar te dragen, zonder dat zij gelijk helemaal uit elkaar fladderen.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Als mensen ervoor kiezen om gescheiden van tafel en bed te leven, dan is dat toch ook een keuze die zij maken, net zoals mensen die een keuze maken om wel samen te wonen maar geen samenlevingscontract af te sluiten? Dat is toch precies hetzelfde? Dat is toch een keuze van individuele personen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Het kenmerkende verschil is dat twee mensen die een huwelijk hebben gesloten en gescheiden leven van tafel en bed en die dat huwelijk ook hebben laten vastleggen maar niet overgaan tot een definitieve scheiding, nog steeds die zorgplicht voor elkaar beleven en moeten uitoefenen, zoals de wet dat ook van hen vraagt in bijvoorbeeld een huwelijksakte.

Van mensen die gewoon zonder enige vorm van verbintenis met elkaar gaan samenleven en die dan wel de lusten en de lasten van geregistreerde partners of van een huwelijk willen hebben, denk ik: maak dan ook die keuze. Ik vind het voor de wetgever belangrijk dat hij kan toetsen of de zorgplicht er is, zoals de heer Omtzigt ook heeft gezegd. Dan kies ik ervoor om te waarderen dat mensen zeggen: sorry, wij zijn wel gescheiden van tafel en bed, maar ons huwelijk laten wij in stand. Dat heeft mijn voorkeur boven mensen die zeggen: oké, wij leven volstrekt langs elkaar heen, wij hebben alleen tijdelijk één adres. Dat is een keuze.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik probeer de heer Cramer te begrijpen, maar ik kan hem echt niet volgen, behalve dan dat hierbij sprake is van een ideologische grondslag en niet zozeer van een grondslag als zou dat een keuze zijn van partners. In beide gevallen zou je namelijk dezelfde lijn kunnen trekken en kunnen zeggen dat er sprake is van een keuze om samen te wonen zonder samenlevingscontract en zorgplichten te hebben. Immers, als mensen geen samenlevingscontract hebben, wil dat niet per se zeggen dat zij geen zorgplicht jegens elkaar hebben. De Raad van State zegt dat overigens ook. Ik kan niet anders concluderen dan dat de ChristenUnie dat onderscheid vanuit een geloofsovertuiging maakt en niet vanuit de individuele keuzes van mensen.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik weet niet of je dit direct een geloofsovertuiging moet noemen, maar misschien is dat een heel mooie samenvatting van mevrouw Koşer Kaya. Zij spreekt over mensen die samenleven en geen contract afsluiten, maar wel de zorgplicht hebben. Ik zou dan de woorden van de heer Omtzigt willen herhalen. Zij zorgen voor elkaar, maar hebben niet expliciet voor de wetgever uitgesproken dat zij de zorgplicht hebben. Dat heeft een andere lading in fiscale begrippen. Dan is dit wel degelijk onze visie op de waarde die het huwelijk dan heeft, waarbij mensen de keuze maken van: wij laten niet alles uit onze handen vallen, de liefdesrelatie is op dit moment erg moeilijk en daarom kiezen wij ervoor om gescheiden van tafel en bed te leven. Op deze manier zou ik dat willen onderstrepen in wetgevende zin als het gaat om het wetsvoorstel Wijziging van de Successiewet 1956.

Voorzitter. Tot slot ga ik in op de zogenaamde SBBI's. Het is prima dat de staatssecretaris meer grip wil krijgen op de schenking aan andere doelen, maar dan moeten er ook wel duidelijke voorwaarden aan de SBBI's worden gesteld. Anders dreigt namelijk het gevaar van willekeur. Daarom doen wij vandaag een oproep om de voorwaarden voor de SBBI's in een ministeriële regeling op te nemen. Graag een toezegging van de staatssecretaris op dit punt.

Bijdrage Ernst Cramer wijziging van de successiewet 1956

Fri, 20 Nov 2009 10:35:14 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Wij behandelen naar het schijnt misschien wel de meest gehate belasting van Nederland. Als je dat doet, moet je het dus wel goed doen. Het is dan ook een punt van kritiek richting staatssecretaris: de behandeling is in een razend tempo gegaan. Dat kan soms noodzakelijk zijn, maar als dit betekent dat het wetsvoorstel gerepareerd moet worden met een nota van wijziging van dertien kantjes, vinden wij dat niet zo fraai. Zo hoor je mijns inziens een wetsvoorstel niet aan te vliegen. Dit vraagt in het vervolg ook een zorgvuldig wetstraject door de staatssecretaris.

De tarieven in de wet worden aangescherpt voor de familiesamenwoners. Dat is op zich gunstig, maar het betekent ook het organiseren van heel veel bureaucratie, met name voor de familiesamenwoners. Broers en zussen die samenwonen, moeten straks een notariële akte laten opstellen om in aanmerking te komen voor tariefgroep 1. Dat jaagt hen in eerste instantie op aanzienlijke kosten. Dan moeten zij ook nog weten dat zij een dergelijke akte moeten laten opstellen. Kortom, kan dat niet efficiënter? Waarom moet het een notariële akte zijn? Is er geen andere, goedkopere vorm denkbaar met dezelfde uitwerking?

In dit verband heb ik nog een vraag. Hoe gaat de staatssecretaris aan heel Nederland duidelijk maken dat die akte opgesteld moet worden? Met dit wetsvoorstel zullen de administratieve lasten voor de burgers, zo is onze overtuiging, niet afnemen. In het verlengde hiervan heb ik het volgende kleine vraagje. Collega Van der Vlies refereerde daar ook al aan. Ik doel op de mensen die al dan niet om principiële redenen van tafel en bed gescheiden zijn. Worden zij straks onder de Successiewet nog als gehuwden aangemerkt, als die situatie zich voordoet? Graag krijg ik hierop een toelichting van de staatssecretaris.

De ChristenUnie is verbaasd over de nieuwe tarieven voor grootouders die het vermogen van hun kleinkind erven. Dit geldt ook voor ouders die het vermogen van hun kind ervan. Wij vinden het niet fair om in deze situatie een dure rekening naar de (groot)ouders te sturen. De staatssecretaris richt zich vooral op het bestaan van de zorgrelatie, maar doorgaans hebben kinderen ook geld gekregen via of van die (groot)ouders. Zij moeten nu dus gaan afrekenen op een deel van het vermogen dat zij eerst zelf hebben geschonken. Daar zou je volgens de ChristenUnie rekening mee moeten houden. Daarom hebben wij hierover een amendement dat ertoe strekt dat grootouders in opgaande lijn weliswaar terechtkomen in tariefgroep 2, maar vrijstelling krijgen van €45.000; dat is overeenkomstig de huidige situatie. Gezien de uitspraak van collega Remkes op dit punt, kan ik hem geruststellen: de dekking komt eraan. Ik had inderdaad even de zaal verlaten; ik was de dekking niet op de gang gaan zoeken, hoor. Wij doen dat op een andere manier.

Een punt dat ik onder de aandacht van de staatssecretaris wil brengen, betreft de onderbedelingsschuld. Als je een onderneming op aandelen erft vanwege een nalatenschap, komt de waarde van dat vermogen ook toe aan eventueel andere erfgenamen. Zij krijgen dan een zogeheten onderbedelingsvordering op degene die de onderneming krijgt.

Ik geef een voorbeeld. Een moeder met twee kinderen erft een onderneming van haar man; de kinderen krijgen dan een onderbedelingsvordering op de moeder. Stel dat de onderneming negen ton waard is, krijgt iedereen dus €300.000. Aangezien het echter een onderneming is, krijgt de moeder in een klap alles, terwijl 2/3 niet van haar is. Over dat complete bedrag mag zij de bedrijfsopvolgingsregeling toepassen. Zij krijgt dus veel te veel. De kinderen krijgen daarentegen niets. Dat is een vreemde situatie die ook nog eens tot allerlei gekunstelde constructies leidt. Collega Omtzigt heeft dit ook genoemd. Daarom stelt de ChristenUnie voor om de bedrijfsopvolgingsregeling als boedelfaciliteit vorm te geven, wanneer sprake is van een onderbedelingsvordering.

Daarmee verschuif je een faciliteit van de verkrijger van de onderneming naar de verkrijgers van de onderbedelingsvordering, overigens wel onder de voorwaarde dat de schulden de eerste tien jaar niet worden afgelost om misbruik te voorkomen. Ik krijg graag een reactie op dit voorstel.

Dan de vrijstelling binnen de BOR. De staatssecretaris trekt de bedrijfsopvolgingsfaciliteit op tot 90% om de continuïteit van de onderneming beter te waarborgen. De ChristenUnie onderschrijft dat doel, maar vraagt zich af of het nog niet beter toe te snijden is op vooral kleine ondernemingen. Zij worden straks nog steeds geconfronteerd met veel administratieve lasten als ze in aanmerking willen komen voor de BOR. Ten eerste moet de liquidatiewaarde worden bepaald. Daar bovenop komt de going concernwaarde, met alle onvermijdelijke discussies van dien. Ten slotte moet er nog een afzonderlijke conserverende aanslag worden berekend voor het rentedragend uitstel voor de laatste 10%, met toerekening van latenties, belastingen enz. Dat alles staat volgens mijn fractie niet in verhouding tot het bedrag dat deze ondernemingen uiteindelijk zullen moeten betalen. Daarom stelt de ChristenUnie voor om een drempel in de BOR op te nemen, in die zin dat een 100% vrijstelling geldt tot 1,5 mln. van de liquidatiewaarde en 80% vrijstelling voor alles daarboven. Voor alle ondernemingen geldt dan de drempel, maar vooral kleinere ondernemingen zullen hiervan profiteren, ten eerste omdat ze niet hoeven af te rekenen met de fiscus en omdat ze alleen maar de liquidatiewaarde hoeven vast te stellen als blijkt dat deze lager is dan die 1,5 mln. Hiervoor is inmiddels een amendement uitgedeeld. Ik krijg er graag een reactie op van de staatssecretaris.

Ook ik waag nu een poging om iets te zeggen over artikel 10. In de aanloop naar dit WGO is er al heel veel discussie geweest over dat artikel. Het betreft een taaie materie, maar daarom niet minder belangrijk. Artikel 10 moet oog hebben voor het uithollen van de eigen toekomstige nalatenschap door overdracht van vermogen en vestiging van een genotsrecht daarop voor zolang men zelf nog leeft. Ik neem het klassieke voorbeeld. Opa verkoopt bij leven zijn huis aan zijn kleinkind en blijft vervolgens gratis in dat huis wonen. Zo kan de successiebelasting worden ontweken omdat het huis bij overlijden van opa niet meer tot zijn vermogen behoort. De kern is dat men vermogen heeft, maar dat vervolgens gaat uithollen. In de nu voorgestelde regeling spitst zich alles toe op de rechtshandeling. Dit brengt met zich dat heel veel verkrijgingen krachtens erfrecht, een wet, of krachtens testament als erfgenaam, of krachtens een legaat, nu als rechtshandeling gaan gelden en onder artikel 10 komen te vallen, terwijl het ook om situaties kan gaan waarbij helemaal geen sprake is van uitholling van het vermogen. Deze mensen gaan ten onrechte worden aangeslagen. Mocht dit artikel gehandhaafd blijven, dan heeft dat grote consequenties voor de praktijk. Immers, allerlei situaties die nu niet onder artikel 10 vallen, gaan er straks wel onder vallen. Daarom hebben de NOB en de Kamer al meer keren hun zorgen daarover geuit. Ziet de staatssecretaris met deze deskundigen het probleem van artikel 10, zoals dat nu is geformuleerd? Onderkent hij dat straks ook situaties waarbij geen sprake is van uitholling van vermogen onder artikel 10 komen te vallen? De staatssecretaris heeft dat volgens mij gedeeltelijk al onderkend, omdat er in de volgende nota van wijziging inmiddels al weer allerlei uitzonderingen op artikel 10 worden gemaakt. Dat lijkt mij echter niet echt bevorderlijk voor de deregulering. Waarom heeft de staatssecretaris het begrip "rechtshandeling" centraal gesteld in artikel 10? In de oorspronkelijke tekst van de wijziging van het wetsvoorstel was dat nog niet het geval. Het is er later ingekomen. Onderkent hij met mij dat niet de rechtshandeling als zodanig centraal moet staan, maar de vraag of er sprake is van uitholling van vermogen? Ik heb een amendement op dat punt in voorbereiding, maar ik luister graag naar goede argumenten van de staatssecretaris.

Ik kom bij het overdragen van geld in een maatschap aan een kind onder de going concernwaarde. Wanneer sprake is van een maatschap tussen vader en zoon en de vader overlijdt, wordt het overdragen van de maatschap onder de going concernwaarde niet als schenking gezien, tenminste voor zover de maatschap niet binnen vijf jaar wordt verkocht. Anders zou de zoon in dat geval profiteren. In het huidige wetsvoorstel wil de staatssecretaris deze situatie wel als een fictieve schenking gaan aanmerken, maar hierdoor worden de administratieve lasten behoorlijk verzwaard, terwijl de huidige wettekst al een beperking kent op dit punt, de verkoop binnen vijf jaar, en er in de praktijk toch wel een clausule door de familie zal worden ingebouwd op dit punt. Moeten wij dit allemaal willen dichttimmeren als het in de praktijk wel losloopt? Waarom heeft de staatssecretaris hiervoor gekozen?

Heeft hij duidelijke aanwijzingen dat op dit punt sprake is van een probleem? Hoe weegt hij de verzwaring van de administratieve lasten af tegen het probleem dat hij probeert op te lossen?

In de aanloop naar deze wetsbehandeling heeft de fractie van de ChristenUnie al geconstateerd dat er een probleem in het wetsvoorstel zat met betrekking tot het meetrek en fictief aanmerkelijk belang. Dit zou met name nadelig uitpakken voor familiebedrijven. Wij hadden hiervoor al een amendement opgesteld. Ik constateer dat de staatssecretaris deels tegemoet is gekomen aan onze bezwaren. Dat is de reden dat ik het amendement op stuk nr. 6 intrek. Wel heeft de staatssecretaris vervolgens weer een beperking opgeworpen door een 100%-belang van de holding in de werkmaatschappij te eisen. Naar aanleiding van klachten van FBNed heeft hij deze eis weer afgezwakt. Kortom, ik kan niet echt een consequente lijn ontdekken die hierin gevoerd is. Kan de staatssecretaris exact aangeven wat hij voorstelt ten aanzien van het meetrek en fictief aanmerkelijk belang en de eis van een 100%-belang in de werkmaatschappij? Dit alles om de onduidelijkheid voorgoed weg te nemen.

Tot slot de SBBI. Dit betreft een nieuw vehikel in de definiëring van de goede doelen. Het is ook een gevolg geven aan een motie. Op zich is het prima dat de staatssecretaris hier meer grip op wil krijgen. Het rare is echter dat in dit wetsvoorstel helemaal geen voorwaarden aan de SBBI's gesteld worden. De belastinginspecteur moet telkens gaan vaststellen of voldaan is aan de SBBI-doelstelling. Dat kan volgens mijn fractie leiden tot het gevaar van willekeur. Wij roepen de staatssecretaris dan ook op om hier meer invulling aan te geven; graag een toezegging.

Bijdrage Ernst Cramer AO Spoorveiligheid

Fri, 13 Nov 2009 14:30:46 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Het ongeluk bij Barendrecht is buitengewoon tragisch voor het slachtoffer en voor de nabestaanden. Laten we daar eerst maar eens even bij stilstaan. Dat het dan ook vervelend is voor de reizigers die dagenlang met overlast te maken hebben, is dan eigenlijk nog maar een bijkomstigheid. Vervelend, maar het andere is erger. Er lopen nog allerlei onderzoeken. Die moeten we afwachten, maar vandaag zullen we meer stilstaan bij algemene vragen over de spoorveiligheid, want het is niet het eerste ongeluk bij rood sein.

Laat ik beginnen met de TomTom. Deze heeft een handige functie die mij waarschuwt als ik te hard rijd. De wet verplicht dat elke trein ook zo'n functie heeft. Dat heet een kwiteerfunctie. Enige jaren geleden is deze functie buiten gebruik gesteld omdat deze machinisten soms onnodig zou ergeren. Vanmiddag hebben deskundigen tijdens de hoorzitting duidelijk aangegeven dat bij afschaffing van die kwiteerfunctie niet wetenschappelijk is onderzocht wat deze functie bijdraagt aan het voorkomen van het door rood sein rijden. Zij hebben aannemelijk gemaakt dat door rood rijden vaak zou kunnen worden voorkomen als deze functie weer wordt ingevoerd, eventueel in een verbeterde versie. Het is geen 100%-garantie, maar het helpt wel.

De minister verwijst in zijn brief van gisteren naar een onderzoek uit 1995. Ik zou de minister vandaag willen vragen een reactie op deze recente wetenschappelijke inzichten te geven, die volgens mij nu wel erg gemakkelijk terzijde geschoven worden.

Voor het voorkomen van het door rood rijden wil de minister seinen uitrusten met de ATB Verbeterde versie op 1100 meest risicovolle plaatsen. Maar het ongeluk bij Barendrecht, bij een sein met een laag risico, toont echter aan dat een laagrisicoprofiel niets zegt over de mogelijke impact als er toch een ongeluk gebeurt. Andere partijen pleiten er daarom voor om alle 6000 seinen uit te rusten met wat dan heet ATB-Vv. Dat kan helpen, maar is het de minister bekend dat ATB-Vv in tegenstelling tot ATB ook niet helemaal safe blijkt te zijn? Dus ook dan bestaat er nog steeds kans op een ongeluk. De ChristenUnie wil dan ook dat de minister met een actieplan voor spoorveiligheid komt. Dat is meer dan het vaststellen van een basisnet met routes. Het is ook een grondige analyse van de vaardigheid van een spoorsysteem. Vanmiddag stelden deskundigen namelijk -- wij hebben dat ook al eerder ingebracht -- dat met de hoge groeiambities drastische maatregelen nodig zijn om het spoorsysteem veilig te houden. De grens van benutting voor wat betreft vaardigheid wordt ook een keer bereikt. In dit plan moet het ook gaan om de integrale verantwoordelijkheid voor de spoorveiligheid. Er is meer nodig dan een overlegstructuur en het controleren of elk deel van het spoorsysteem aan zijn eigen normen voldoet. Het gaat erom of het spoorsysteem als geheel voldoende veilig is.

De heer Van Vollenhoven concludeerde in 1990 dat een second opinion over de veiligheid van de ontworpen systemen ontbreekt. De Raad voor Transportveiligheid kwam daarom met de aanbeveling dat de minister een toezichthoudende instantie hiervoor moet aanwijzen. Die inspectie is opgericht, maar de grote vraag is of de ontwerpen nu onafhankelijk worden getoetst. Volgens mij is dat niet het geval. De inspectie toetst alleen of ProRail voldoet aan de normen die ProRail zelf heeft geformuleerd. Maar de vraag is of dit ook voldoet aan de wettelijke normen en, zo ja, of het aansluit bij de huidige hoge benutting van het spoor. De regels voor spoorveiligheid moeten wat de ChristenUnie betreft opnieuw tegen het licht worden gehouden. De ChristenUnie verzoekt de minister dan ook conform het advies van de heer Van Vollenhoven een toezichthouder voor de integrale veiligheidszorg voor het spoor aan te wijzen.

Dan de nieuwe technieken. Er is al eerder in dit huis gesproken over nieuwe technieken, waaronder ERTMS. De minister heeft zich daartoe enigszins genegen getoond. Dat stemde mij tevreden, maar ik zou de minister dringend willen vragen werk te maken van de systeemsprong die nodig is om het spoor ook bij hoge frequenties veilig te houden. Dat betekent toch een snellere invoer van ERTMS. Ook moet bijvoorbeeld gekeken worden naar het vastleggen bij welke frequenties van het spoorgebruik spoorwegovergangen moeten worden vervangen door tunnels.

Tot slot nog een opmerking over de brief over de Taskforce Vitaliteit Spoor die aan de agenda is toegevoegd. De zorg van de spooraannemers is dat ProRail hierin nog steeds de lead heeft en dat de onafhankelijke voorzitter vooral technisch voorzitter is. Ik roep de minister op, conform mijn motie, om te zorgen dat de taakgroep echt onafhankelijk wordt, zodat partijen op gelijkwaardige basis tot resultaten kunnen komen. De minister heeft dat in een vorig overleg gezegd. Ik wil graag weten hoe het daar nu mee staat.

De heer Mastwijk (CDA): De heer Cramer vraagt, als ik het goed gehoord heb, de minister om een aanvalsplan spoorveiligheid of woorden van die strekking. Ik heb gepleit voor een herprioritering van de meest gevaarlijke punten binnen drie maanden nadat het rapport van de onderzoeksraad is verschenen. Moet ik uit zijn opmerkingen opmaken dat hij het wat op de lange baan wil schuiven of heb ik dat verkeerd begrepen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Nee, als dat actieplan er binnen drie maanden is, vind ik dat ook prima. Ik heb geprobeerd met mijn bijdrage aan te tonen dat een herprioritering van de meest gevaarlijke punten misschien ook op dit moment Barendrecht niet als gevaarlijkste punt zou hebben aangetoond en dat er op zo'n plek nog steeds een ongeluk kan gebeuren, juist omdat dit sein niet was herkend als één van de 1100 meest gevaarlijke plekken. Dus, het blijkt dat soms op een niet risicovol punt een ernstig ongeluk een buitengewoon grote impact kan hebben. Dat heb ik willen aangeven. Je kunt niet alleen maar zeggen: we kijken alleen naar de meest gevaarlijke punten. Naar onze inschatting zou op een minder gevaarlijke plaats ook wel iets kunnen gebeuren wat buitengewoon verstrekkende gevolgen heeft.

De heer Mastwijk (CDA): Ik heb het gevoel dat wij elkaar heel snel naderen. Ik heb het er steeds over gehad dat risico kans maal effect is en de minister heeft in zijn brief zes ijkpunten genoemd waarnaar gekeken moet worden om te beoordelen of een sein gevaarlijk is. Wat daar ontbreekt is het fenomeen bebouwing in relatie tot gevaarlijke stoffen. Misschien kunnen wij elkaar straks op dit punt vinden.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik kan daar kort over zijn. Ik vind dat een goede aanvulling. We moeten dat altijd blijven herijken en als er nieuwe inzichten zijn die dat kunnen verbeteren, vind ik dat uitstekend.

De heer Roemer (SP): Ik ben blij dat de ChristenUnie zegt dat er snel een aanvalsplan moet komen om zaken te verbeteren. Ik denk ook dat wat de heer Mastwijk op dat punt ingebracht heeft, gemakkelijk daarin te fietsen is. De minister kan daaruit wel opmaken welke kant hij volgens de Kamer op moet. Ik hoorde de heer Cramer ook iets over de kwiteerfunctie zeggen. Vindt hij dat dit een heel belangrijk onderdeel van het aanvalsplan moet worden?

De heer Cramer (ChristenUnie): We moeten kijken naar het verhogen van de veiligheid van het gehele systeem. Ik heb aangegeven dat er in de bestaande situatie iets uitgeschakeld is, namelijk de kwiteerfunctie. Die had mogelijk de machinist kunnen helpen herinneren dat hij door rood gereden is. Hij heeft waarschijnlijk langzamer dan 40 kilometer per uur gereden, anders had hij een ingreep gehad. Dus er is meer aan de hand dan alleen een STS-passage, naar mijn overtuiging, maar dat zal het onderzoek moeten uitwijzen. Op dat moment had de kwiteerfunctie kunnen helpen. Dat hebben de deskundigen vandaag ook bevestigd. Er zit trouwens ook een dodemansknop in zo'n trein. Die maakt ook een takkeherrie als dat ding om de 30 seconden gaat. Ik heb het genoegen gehad op een locomotief op de Betuweroute mee te rijden en ik vergat even die knop in te drukken. Dan hoor je achter je drie keer: Sifa, Sifa, Sifa. Doef, daar ging de trein. Ja, ik denk: daar staat iemand te roepen, dat zal wel. Nou ben ik natuurlijk geen machinist, dus de machinist greep snel genoeg in. Er was verder helemaal niks aan de hand, maar het geeft aan dat je heel alert moet zijn op de signalen. Dus je moet wel alert blijven, maar het helpt je wel, want de volgende keer gebeurt het je niet weer.

De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Cramer. Het is duidelijk merkbaar dat u als hobby treinen hebt.

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Het verbaast me volstrekt dat u dat zegt. Ik heb dat zelf helemaal niet zo door.

De voorzitter: Het valt ook helemaal niet op. Ik zie dat de heer Roemer nog iets wil zeggen.

De heer Roemer (SP): Ik ben blij met de opmerking van de heer Cramer over de kwiteerfunctie. Ik hoop dat de minister daar serieus op ingaat.

De voorzitter: We zullen het straks horen.

Bijdrage Ernst Cramer AO Luchtvaartterrein Lelystad

Fri, 13 Nov 2009 12:26:34 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. De situatie vandaag is wezenlijk anders dan die tijdens het besluit over de verlenging van de startbaan van Lelystad in de PKB (planologische kernbeslissing). De omvang van de luchtvaart is fors gedaald en de heer Alders heeft laten weten, voor een verdere uitbreiding van het aantal vluchten de voorkeur te geven aan Eindhoven. Vanuit dat perspectief beoordeelt de ChristenUnie de plannen voor de uitbreiding van luchthaven Lelystad. De aanwijzing gaat uit van een groot aantal, 2000, nieuwe banen. Nu stelt Ecorys dat dit aantal banen veel lager zal zijn. De minister heeft aangegeven dat het rapport nog niet is afgerond, maar het rapport is al wel openbaar gemaakt door Flevoland. Het is relevant welke conclusie de minister vandaag trekt uit de gegevens die zijn gepresenteerd. Onduidelijk is of de route linksom -- ingewijden weten wat wij daarmee bedoelen: de route die niet gaat over de Oostvaardersplassen -- nu een keiharde eis of het uitgangspunt wordt. Is de route over de Oostvaardersplassen nu definitief van tafel? Of komt deze toch weer terug als straks blijkt dat er onaanvaardbare overlast ontstaat door de route linksom? Het is ook opvallend dat de minister nu ineens spreekt over de ADC-toets. Waarom heeft hij deze verplichte toets niet uitgevoerd?

Gezien de ervaring met dubbelbesluiten vraag ik de minister waarom de besluiten over de noodzakelijke verruiming van de geluidszone van Lelystad en de verdere verruiming niet aan de Kamer worden voorgelegd op het moment dat wordt besloten over een baanverlenging.

De groeiscenario's voor de luchtvaart zijn bepalend in de discussie over het uitplaatsen van verkeer naar de nationale luchthavens. Ik heb samen met collega Tang een motie ingediend (29665, nr. 123), waarin wordt gevraagd om onderbouwde geactualiseerde groeiprognoses uit te werken. Er is gevraagd naar geactualiseerde groeiprognoses die rekening houden met de effecten van de crisis en met de effecten voor de groei van ingrijpende factoren die de afgelopen jaren zijn gewijzigd. Op dat punt is deze motie volgens mij niet uitgevoerd. SEO (Stichting Economisch Onderzoek) rekent namelijk alleen met het hoogste groeiscenario, terwijl ik om verschillende scenario's heb gevraagd. In de onderzoeksopdracht stond de vraag centraal of het risico wordt gelopen dat zich in 2020 capaciteitstekorten voordoen. Risico's zijn er echter altijd. De vraag van mij was niet om met het meest extreme scenario te rekenen, maar met het meest realistische. Er is alleen gekeken naar de gewijzigde economische omstandigheden, maar de motie ging ook over de hogere olieprijzen, de effecten van het emissiehandelssysteem, nieuwe hubs in het Midden-Oosten en een steeds beter net van hogesnelheidstreinen in Europa. Dat laatste is natuurlijk het allerbelangrijkste.

De minister heeft de heer Alders gevraagd om naar de gevolgen van de crisis te kijken. Ook de heer Alders stelt dat er sinds 2000 geen groei meer is in het aantal vliegbewegingen. Waarom gaat het scenario dan toch uit van zo'n forse groei? Zelfs in het middenscenario duurt het in mijn berekening tot 2022 voordat uitplaatsing aan de orde zou zijn. Alders gebruikt bovendien erg simpele scenario's, zonder een verdere onderbouwing. Ook geeft hij geen enkele analyse van de factoren die worden genoemd in mijn motie. Hij zegt verder niets over de gevolgen van de te nemen klimaatmaatregelen. Ik krijg dan ook graag een harde toezegging van de minister dat hij mijn motie alsnog uit gaat voeren en dus ook die andere scenario's gaat bekijken. Nogmaals, dank dat dit is uitgevoerd, maar dit voedt wel mijn wens om de andere scenario's ook uitgewerkt te zien.

Bijdrage Ernst Cramer AO Informele Landbouwraad

Fri, 13 Nov 2009 12:20:04 +0100

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Op voorhand doe ik de mededeling dat ik waarschijnlijk niet tot het einde bij dit debat aanwezig ben. Ik wil vanavond nog terug naar huis. Ik wil daar niet te laat zijn, nadat ik vandaag en gisteren de hele dag in touw ben geweest. De situatie in de zuivelmarkt is nijpend. Stakende boeren en een extra bijeenkomst van de ministers van Landbouw geven aan dat het ernst is met de situatie. En als aanvulling op de woorden van de heer Polderman zeg ik: de kranten staan er bol van en het land licht er vol van. De fractie van de ChristenUnie kan het weg laten lopen of wegsproeien van melk niet waarderen. Dat is volgens mij echt een verkeerd signaal. Ik snap de onrust. Wij zijn ook ongerust. Dat de boeren zich roeren is goed. Dat de ministers zich nog eens buigen over de zuivelmarkt, is ook prima, maar de protesten moeten niet op deze manier gebeuren. De ChristenUnie vindt het logisch dat de boeren bezorgd zijn over de lage prijzen. Toch wil ik ook opgemerkt hebben dat de lage prijzen naar onze overtuiging een logisch gevolg zijn van een inzet in de richting van liberalisering. Liberalisering betekent grote fluctuaties in de prijs, dus ook naar beneden. Toen de prijzen hoog waren, waren de meeste boeren fan van de liberalisering. Ik snap hun inkeer. Wij dachten er al eerder zo over. De lage prijzen doen de Commissie beseffen dat noodmaatregelen nodig zijn: een vangnet, een wettelijk kader voor het sluiten van contracten tussen melkveehouders en zuivelverwerkers en een termijnmarkt. Met andere woorden: een vrije markt is kennelijk toch niet zo handig voor een product als zuivel. De afschaffing van de quotering is naar onze overtuiging ingezet zonder voldoende tegenmaatregelen. Naar ons idee is er ook onvoldoende oog voor de mogelijke gevolgen.

De ingestelde High Level Expert Group zal over een groot aantal zaken nadenken. Wat ons betreft gaat zij ook nadenken over structurele maatregelen die je kunt treffen om de negatieve effecten van de vrije markt tegen te gaan, zonder uit te komen bij boterbergen, en alles wat daarbij hoort. Zij moet ook gaan nadenken over een alternatief voor de afschaffing van de quota. Ik kan mij voorstellen dat we gaan nadenken over een flexibel Europees quotumsysteem, maar ben ook wel benieuwd of naast het zuivelsysteem in de VS en Zwitserland ook naar het systeem van Canada gekeken kan worden. Dan kunnen we bekijken waarom het daar anders functioneert dan bij ons. In de zuivelmarkt wordt regelmatig over de toch al negatieve rol van de Nederlandse Mededingingsautoriteit gesproken. Ik heb begrepen dat in de VS het landbouwbeleid een uitzonderingspositie heeft wat betreft de mededingingswetgeving. Het is het onderzoek waard om te bekijken of dit in Europa en Nederland ook zou kunnen. Dat biedt volgens mij meer mogelijkheden voor bedrijven om zich te organiseren ten opzichte van de grote marktpartijen.

De VS hebben in 1996 de quota afgeschaft. Dat leidde tot grote fluctuaties en problemen. Daarna zijn ze voor zover ik weet allemaal weer teruggedraaid. Dit geeft kortom aan dat liberalisering niet het antwoord is. Voor ons zou dit een les moeten zijn.

We ondersteunen het verzet van de minister tegen verhoging van de exportrestituties. Ik zie in de stukken de uitkomst van het verzet niet zo snel terug. Komt dat nog?

Weer ligt er een aanvraag voor markttoelating van ggo's. Ik verkeerde in de veronderstelling dat het wel even rustig zou zijn op dit dossier, maar dat blijkt dus niet zo te zijn. Op het onderwerp van de vrijheid voor teelt is gelukkig wat beweging te zien, nu ook de voorzitter van de Commissie, Barroso, heeft aangegeven hierin wel wat te zien. Maar we hebben ook gezamenlijk uitgesproken dat het huidige afwegingskader voor markttoelating niet meer voldoende is. Dit vergt aanpassing. Daarom heb ik moeite met het onomwonden ja van de minister bij stemming over de markttoelating van de drie maïsvariëteiten bij de komende Landbouwraad. Ik sluit mij aan bij de oproep van de heer Waalkens aan de minister, om zich van stemming te onthouden. Daarmee zou zij niet echt een uitzondering zijn en zou zij goed aansluiten bij de positie van Nederland als aanjager van een herzien afwegingskader. Ook denk ik dat dit in lijn is met eerdere discussies.

De heer Atsma (CDA): Wij verschillen van mening over dit laatste punt. Ik heb de heer Cramer niet gehoord over de importstop voor soja. In zijn eerste alinea's heeft de heer Cramer betrokkenheid met de melkveehouders uitgesproken. Dat is terecht, maar dezelfde betrokkenheid zou de heer Cramer ook kunnen uitspreken tegenover bijvoorbeeld de varkenshouders, die voor een groot deel voor hun veevoer afhankelijk zijn van de soja-import. Zij dreigen nu de volledige rekening voor hun kiezen te krijgen doordat wij extreem vasthouden aan de nultolerantie, die overigens nauwelijks te controleren is. Bij mij thuis staat het potje met sojasaus gewoon in de kast.

De heer Cramer (ChristenUnie): We gaan op een later tijdstip de discussie nog eens voeren over de nultolerantie. Dat heb ik althans begrepen. Ik wil alvast aangeven dat de keuzevrijheid voor de ChristenUnie van belang blijft. Dan is het ook van belang dat er ggo-vrije ketens zijn. Ik snap het bezwaar van collega Atsma, maar ik denk dat we met zijn allen ook de andere bezwaren onder ogen moeten zien. De ChristenUnie wil de ogen daar niet voor sluiten. Ik snap de problemen dus en wil graag naar een zorgvuldige oplossing. Maar nultolerantie zomaar opzij zetten, gaat mij op dit moment een stap te ver.

De heer Atsma (CDA): Maar zou u er wel voor zijn dat we, juist omdat het LEI gisteren met een uitvoerige rapportage is gekomen over de consequenties, even opletten op wat we aan het doen zijn en in afwachting van de naderende discussie niet verder werken aan de importstop? Wij gaan hierin tien stappen verder dan veel andere landen. Het is niet te controleren. Uiteindelijk is een groot aantal sectoren daarvan de dupe.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik snap de zorg van collega Waalkens, maar ik hoop dat hij begrijpt dat ik gisterenavond even wat anders aan mijn hoofd heb gehad dan de stukken van het LEI nog te lessen.

De voorzitter: Het was niet de heer Waalkens, maar de heer Atsma die de vraag stelde. Het is goed dat de vergadering bijna voorbij is.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik bied mijn nederige excuses aan beide collega's aan. Ik ben ook niet helemaal ggo-vrij meer.

De heer Polderman (SP): Het wordt laat, maar het is goed om te blijven opletten. Ik stel vast dat twee coalitiepartijen de minister oproepen om zich te onthouden van stemming over de ggo-toelating. Dat vind ik opmerkelijk. Ik ben benieuwd hoe de minister daarop gaat reageren. Misschien moet dit leiden tot een VAO. Dat zullen we straks zien. De heer Cramer meent lessen te moeten trekken uit de Amerikaanse situatie. Dat vind ik interessant. Hij zegt dat de quotering in Amerika is afgeschaft en dat men daarop is teruggekomen. Zegt de heer Cramer, nu wij de quotering hebben afgeschaft, dat de les moet zijn om haar weer in te voeren?

De heer Cramer (ChristenUnie): Een VAO hebben we niet nodig als de minister een stevige toezegging doet. Dit kunnen we vanavond dus gewoon afkaarten. Dan ben ik klaar en ben ik ook op tijd thuis. In eerste instantie is de ChristenUnie meegegaan met de zachte landing. Maar de zachte landing lijkt zo zacht te worden dat we verdrinken in de melkput. Dat heeft ons tot een heroverweging gebracht. Als het in de VS, het land dat bij uitstek door liberalisering wordt gekenmerkt, is teruggedraaid, waarom zou het in Nederland dan onbespreekbaar blijven? Ik vind dat je altijd oog moet houden voor de situatie. De problemen bij de boeren zijn buitengewoon groot. Ik geloof er niet in dat we het met tijdelijke steunmaatregelen gaan redden. Een tijdelijke opleving van de markt zal er ongetwijfeld komen, maar voor je het weet zit je voor het blok en duikt de mark weer naar beneden. Ik hoorde iemand zeggen dat we er maar aan moeten wennen dat we gaan produceren voor de lage wereldmarktprijs. Maar als de ondernemers melden dat zij in Nederland niet voor €0,40 per kilo kunnen produceren, wat moeten we dan? Ik vind dus dat we de ogen open moeten houden voor de noodzaak om de boeren een goede melkprijs te geven. Overigens ben ik niet voor een parlementair onderzoek, mijnheer Atsma. Ik zou mij wel kunnen voorstellen dat we een hoorzitting nieuwe stijl organiseren, waarin we mensen goed kunnen doorzagen en waarin we ook helder krijgen wat er aan de hand is. Een voorstel daartoe ondersteun ik.

Bijdrage Ernst Cramer plenair debat Wet dieren

Fri, 16 Oct 2009 15:55:25 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Verbetering van het dierenwelzijn is een belangrijke opgave voor deze coalitie. In het coalitieakkoord is dierenwelzijn niet voor niets een zelfstandige paragraaf in het hoofdstuk Duurzame leefomgeving. Na de Nota Dierenwelzijn en de Nota Diergezondheid wordt het drieluik afgerond met een wettelijk kader, de Wet dieren. Het is goed dat we ook het wettelijk kader op orde brengen en waar nodig laten aansluiten bij de tijd waarin we leven. Ik noem alleen al het feit dat de Wet dieren begint met de erkenning van de intrinsieke waarde van het dier en de zorgplicht. Dat is een heel andere toon dan de Gwwd, die op dat punt veel afstandelijker was en pas in hoofdstuk 3 begint over de zorg voor het welzijn van dieren, na een hoofdstuk over diergezondheid en bestrijding van dierenziektes.

De wet zelf biedt geen enorme koerswijzigingen en gaat veelal om nuances, maar dat is logisch. De Wet dieren is een samenvoeging van een aantal wetten, waaronder de grote Dierenwet, de Gwwd, die we al hadden en waarin al veel geregeld was met betrekking tot het houden van dieren. Bovendien is het een kaderwet en zullen de uitvoeringsbepalingen uiteindelijk de lakmoesproef zijn.

De ChristenUnie kan zich vinden in integratie van een aantal verschillende wetten in één kaderwet. Een integrale wet vergroot de duidelijkheid voor iedereen die met dieren te maken heeft, wat zou kunnen leiden tot lastenvermindering. Ik constateer echter dat er eigenlijk een stapeling van wetten is, met nu in feite één wet extra, aangezien de Gwwd blijft bestaan. Dat geldt ook voor de Visserijwet, de Jachtwet en de Wet op de dierproeven. Er zijn dus nog steeds meerdere wetten die gaan over dieren. De vraag is dus of er werkelijk sprake zal zijn van meer duidelijkheid. In de nota naar aanleiding van het verslag antwoordt de minister op vragen van mijn kant dat de genoemde wetten niet over het houden van dieren gaan. Dat vraag ik mij ook af over de Wet op de uitoefening van diergeneeskunde, die voor een groot deel over de dierenartsen gaat. Omgekeerd: de Visserijwet gaat dan wel niet over gehouden dieren, maar wel over een regulering van visserijactiviteiten, dus menselijke handelingen ten aanzien van dieren. Ik hoor daarom graag de visie van de minister op de integraliteit van deze wet en de gewenste duidelijkheid, ook ten opzichte van andere wetgeving.

De vraag naar duidelijkheid speelt ook bij de beoordeling van de wet als zijnde een kaderwet. Een kaderwet moet de norm stellen waaruit lagere regelgeving logischerwijs, zonder verrassingen, kan voortkomen. Er worden veel zaken benoemd waarover regels gesteld kunnen worden. Dat is een goede zaak, maar het is niet altijd duidelijk welke kant het op gaat met de lagere regelgeving. In dat licht is het volgens de ChristenUnie belangrijk dat de Kamer goed betrokken is bij de invulling van de AMvB's. Voor een aantal is een voorhang geregeld, voor een aantal andere artikelen niet. Ook collega Waalkens stelde hier al vragen over. We hebben op dat punt dan ook een amendement ingediend om toch een aantal artikelen toe te voegen aan de voorhang. Nog één vraag over de AMvB's: kan de minister aangeven welke van de huidige AMvB's overgaat naar de nieuwe wet, welke worden ingetrokken en welke worden aangepast? Dat is in lijn met een vraag van mevrouw Van Velzen. Dit is voor ons nog wel een spannend moment.

Voordat ik inga op specifiekere punten maak ik nog een enkele opmerking van meer algemene aard. Een deel van de bepalingen van de Gwwd is nooit in werking getreden. Daarmee is die wet voor een belangrijk deel een papieren werkelijkheid gebleven. Dat kan voor de Wet dieren niet de bedoeling zijn. Ik hoor daarom graag van de minister welke planning zij heeft en of zij de Kamer op de hoogte kan houden van de inwerkingtreding van de wet en kan laten weten welke zaken blijven liggen. Dat kan wat ons betreft gekoppeld worden aan de rapportages over de Nota Dierenwelzijn en de Nota Diergezondheid.

In artikel 10.11, de evaluatiebepaling, wordt voorzien in een evaluatie over vijf jaar. Het is goed dat er een evaluatiebepaling is opgenomen. De Gwwd, die grotendeels is opgenomen in de Wet dieren, is nooit geëvalueerd. Dat is toch een gemiste kans. Het is mooi dat dit nu wel geregeld wordt.

De ChristenUnie ziet met deze Wet dieren een aantal belangrijke verbeteringen ten opzichte van de huidige situatie. De toon van deze wet is heel anders.

De Wet dieren begint, zoals ik net al zei, met het dier zelf: intrinsieke waarde, zorgplicht, regels over het houden van dieren en een verbod op dierenmishandeling. Dat is een prima keuze die recht doet aan de manier waarop wij tegenwoordig naar dieren kijken.

Er gaat gewerkt worden met een positieflijst. Ook in de GWWD werd hier al melding van gemaakt, maar dit artikel is nooit in werking getreden. In de Wet dieren is er weer voor gekozen om deze bepaling op te nemen met de intentie er nu ook invulling aan te geven. Een positieflijst is onzes inziens een belangrijk en niet mis te verstaan signaal: deze dieren mogen worden gehouden en de rest niet. Uit de jarenlange discussie over de inwerkingtreding van de positieflijst blijkt dat het geen eenvoudige bepaling is. Daarom kan de ChristenUnie ermee leven dat er eerst begonnen wordt met de lijst van zoogdieren en later met de lijst voor andere categorieën.

Ook artikel 2.10, het doden van dieren, wordt nu uitgewerkt, wat meer is dan nu in de GWWD. Uitgangspunt blijft het "nee, tenzij"-principe. De uitzondering voor het doden van dieren die voor de productie worden gehouden, geeft onzes inziens de noodzakelijke duidelijkheid. Immers, wij houden veel dieren juist voor hun vlees. Dus zijn die dieren geen uitzondering meer, maar regel. Dat deze dieren gedood mogen worden, doet overigens niets af aan het uitgangspunt van zorgvuldige bedrijfsvoering. Het onnodig doden van dieren is dus niet de regel. Ik denk dan aan de eendagshaantjes omdat wij daar niets mee kunnen of de legkippen waarvan de eiproductie afneemt. Men kent mijn inspanningen om voor de eendagshaantjes een andere route te kiezen. Daarvoor hebben wij nog steeds de verplichtingen om de doorgeslagen manieren van produceren tegen te gaan. Ik vraag daar de aandacht van de minister voor bij de uitwerking in de AMvB's.

Naast de door mij genoemde verbeteringen die de Wet dieren meebrengt, zijn er zaken waar mijn fractie vragen over heeft of die zij graag aangevuld zou zien. Het eerste is artikel 1.2c, dat ook al door collega's is genoemd, dat niet alleen gericht is op gehouden dieren en dierlijke producten, maar ook op het bevorderen van de afzet van dierlijke producten. Dat lijkt mij tamelijk overbodig. De afzetbevordering is toch echt een zaak van de ondernemers zelf. Kan de minister uitleggen waarom afzetbevordering onder de reikwijdte van de wet valt en wat zij hiermee eigenlijk bedoelt?

De term "intrinsieke waarde" is nu in een apart artikel opgenomen. Zoals gezegd: het is goed dat dit nu expliciet in de wet staat. Door het te noemen, komt echter meteen de vraag op wat wij verstaan onder intrinsieke waarde. Bijna alle collega's hebben daar inmiddels over gesproken. Voor een deel wordt dat ingevuld met bepalingen verderop in de wet. Voor een deel zal dat ook moeten blijken uit de uitvoeringsbepalingen en kan dit gaandeweg worden ingekleurd. Toch blijft bij mij wel de vraag hangen: moeten wij de bepaling zelf ook niet expliciteren? Een kaderwet moet immers normstellend zijn. Ik hoor hier graag de visie van de minister op. Kan zij dan ook ingaan op de verhouding met de Europese regelgeving? Daar wordt de intrinsieke waarde van het dier niet zo expliciet erkend maar, zoals collega Waalkens ook al opmerkte, wel in het Verdrag van Lissabon. Als dat geratificeerd is, is er weer een andere dimensie bijgekomen. Dat is belangrijk omdat Europese regelgeving vaak leidend is voor onze regelgeving. Collega Waalkens en ik hebben bij de behandeling van de Nota Dierenwelzijn een motie ingediend voor de uitwerking van een afwegingskader. Een uitwerking van de intrinsieke waarde zou hiervoor een handvat kunnen bieden.

Sprekend over die uitwerking en het begrip intrinsieke waarde kom ik op het volgende. Wettelijk bezien zijn dieren in ons rechtsstelsel roerende zaken. Het Burgerlijk Wetboek gaat in Boek 3 uit van de begrippen goederen en zaken. Dieren worden niet apart onderscheiden. Zij kunnen in bezit worden genomen en mensen kunnen over dieren het wettelijk recht van eigendom uitoefenen. Deze juridische kwalificatie van dieren als niet meer dan zaken sluit niet aan op het natuurlijke rechtsgevoel. Een dier kan tot op zekere hoogte behandeld worden als een zaak, zeg een stoel of een tafel. Rechtshandelingen met dieren als object, koop en verkoop, zijn mogelijk. Tegelijkertijd onderscheidt het dier zich van een gewone zaak. Als men dieren koopt, verkoopt of in eigendom heeft, houdt men rekening met de eigen aard van het dier. Het Burgerlijk Wetboek komt hier in een enkele bepaling tot op zekere hoogte aan tegemoet. Zo kent het BW een bepaling over het verlies van een goed -- boek 5, artikel 18 -- en daarnaast een op de eigen aard van het dier toegesneden bepaling over het verlies van een dier, artikel 19. Ook artikel 350 WvS onderscheidt aan de ene kant beschadiging van goederen in lid 1 en aan de andere kant beschadiging van dieren, lid 2. Deze notie is in het BW echter niet zover doorgevoerd dat dieren naast zaken worden gezien als een in juridische zin aparte categorie.

In Duitsland is dat al aangepast met een artikel waarin staat dat dieren geen zaken zijn. Wij stellen dan ook voor om na de bepaling met de definities van zaken een bepaling op te nemen dat dieren geen zaken zijn. Hiermee brengen wij onder woorden dat dieren niet zonder meer gelijkgesteld kunnen worden aan zaken en zoeken wij aansluiting bij de benoeming van de intrinsieke waarde van het dier. In het tweede lid van ons voorstel wordt bepaald dat de bepalingen met betrekking tot zaken wel van overeenkomstige toepassing zijn op dieren, rekening houdend met de wettelijke voorschriften en regels en met de openbare orde en de goede zeden. Daarover hebben wij eerder met collega Van der Ham gesproken. Ik heb op dat punt een amendement op stuk nr. 37 ingediend.

In het verlengde van het begrip intrinsieke waarde is er in deze wet een zorgplicht ingesteld. Dat is mooi en sluit goed aan bij de erkenning van de intrinsieke waarde van het dier. Wat ons betreft wordt daaraan toegevoegd dat deze zorgplicht ook gehandhaafd kan worden. Dat is niet nieuw, ook in de Wet milieubeheer is gekozen voor een handhaving van de zorgplicht. Collega Waalkens heeft hiervoor een amendement ingediend, waarvan ik namens mijn fractie de medeondertekenaar ben.

Een volgend punt betreft artikel 5.11, de diervoeders. Dit artikel stelt dat de minister maatregelen kan treffen met betrekking tot diervoeders die de gezondheid van mens of dier of het milieu in gevaar kunnen brengen. In de wijzigingsnota is dit aangepast door de toevoeging "indien niet correct gebruikt". Ik vraag de minister wat de reden is voor deze toevoeging en of deze toevoeging niet juist kan leiden tot eindeloze discussies wat wel of niet correct gebruik is.

Het laatste punt waar ik inhoudelijk iets over wil zeggen betreft artikel 2.23 over de biotechnologie. Andere collega's spraken daar ook al over. In de GWWD, artikel 66 en verder, stond de bepaling dat het zonder vergunning verboden is genetisch materiaal te wijzigen, of biotechnologische technieken toe te passen bij een dier of embryo. In de Wet dieren staat daarbij dat krachtens AMvB in het belang van de gezondheid of welzijn van dieren en in het belang van de ethische aanvaardbaarheid regels worden gesteld. Ik proef hieruit dat het "nee, tenzij"-principe uit het oude artikel is losgelaten. De ChristenUnie is van mening dat juist bij een gevoelig onderwerp als dit, het "nee, tenzij"-principe gehandhaafd dient te worden. Kan de minister aangeven welke reden hiervoor doorslag hebben gegeven? Ik heb een amendement op dit punt in voorbereiding samen met de collega's Waalkens en Ormel om ook in de Wet dieren het huidige principe te blijven hanteren. Het "nee, tenzij"-principe sluit ook aan bij de kaderwet, wij stellen daarin de norm.

Ik zal afronden. Wij kunnen en zullen nog vaak spreken over het welzijn van dieren, hoe dit kan worden verbeterd en hoe invulling gegeven wordt aan die eigenheid van het dier, aan de waarde van het dier als levend schepsel waarvoor de mens een bijzondere verantwoordelijkheid draagt. Voor de ChristenUnie is het een belangrijke opdracht om daaraan invulling te geven. Ik heb daaraan in dit debat een bijdrage willen geven. De ChristenUnie is positief over het wetsvoorstel, maar ziet op een aantal punten graag een nadere verduidelijking. Wij zien uit naar de discussie met de minister.

Mevrouw Van Velzen (SP): De heer Cramer sprak in het begin van zijn betoog over artikel 1.2C, de reikwijdte van deze wet waarin heel nadrukkelijk de afzet van dierlijke producten staat. Hij is daarover met mij verbaasd. Ik vraag hem of wij dat er niet gewoon uit moeten halen en daar iets nobels voor in de plaats zetten, bijvoorbeeld het bevorderen van de duurzaamheid van de productie zoals ik in het amendement heb voorgesteld. Is hij bereid om concrete steun uit te spreken voor dit amendement?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik had een amendement in voorbereiding om het woordje "afzet" eruit te halen. Bij de voorbereiding kregen wij de discussie of afzet ook anders gelezen kan worden dan alleen de bevordering in commerciële termen. Ik ben benieuwd naar het antwoord, maar heb met interesse kennis genomen van het amendement van mevrouw Van Velzen. Ik sta daar in principe positief tegenover.

De heer Ormel (CDA): Ik heb een vraag over het amendement van de heren Cramer en Waalkens waarin zij stellen dat dieren geen zaken zijn. Dat ben ik met de heer Cramer eens. Ik vind het wat wonderlijk om via een amendement op de kaderwet dieren het Burgerlijk Wetboek te wijzigen. Dat is in feite wat er gebeurt. Ik vraag mij af of dat wetstechnisch zuiver is. Een andere vraag is of de heer Cramer hierbij voldoende overzicht heeft over de reikwijdte van een en ander. Begrijp mij goed, ik sta inhoudelijk sympathiek tegenover dit voorstel. Ik vraag mij echter af of dit wetstechnisch de juiste weg is.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik snap de vraag van de heer Ormel. Bij de voorbereiding hebben wij ons afgevraagd of er een andere mogelijkheid is om de intrinsieke waarde vorm te geven. Wij kwamen op dit artikel in het Duitse recht. Dit leek zo simpel, dat wij ons aanvankelijk niet konden voorstellen dat dit het enige was. Bureau Wetgeving heeft een en ander voor ons voorbereid. Daaruit is naar voren gekomen dat het mogelijk is. Als uit de beantwoording van de minister blijkt dat er haken en ogen aan kleven, ben ik altijd bereid om een en ander aan te passen. Mijn bedoeling is immers niet om onduidelijkheid te creëren.

Over de reikwijdte zeg ik het volgende. Het is belangrijk dat wij leren nadenken in termen dat dieren geen zaken zijn waarover wij naar believen kunnen beschikken. De eigenheid van het dier zit er altijd tussen. Daarover heb ik ook met de heer Van der Ham gesproken. Dat gaat over het normbesef en hoe wij met dieren omgaan. Ik heb daar een mooi voorbeeld van. Als wij een tafel vervoeren in een auto, geeft het niet als die een beetje klem zit en de poten een beetje verbuigen. Als wij een dier in een auto vervoeren, zorgen wij dat die voldoende ruimte heeft, te drinken krijgt en niet achterblijft als de auto afgesloten wordt. Dat staat nergens in de wet, maar wij vinden het wel normaal. Dat is het normbesef waarop ik doel. Het moet niet gelijk in de wet worden vastgelegd. Het besef verschilt van situatie tot situatie. Juist het feit dat erkend wordt dat het dier geen zaak is, komt echter tegemoet aan het gevoel in de samenleving: een dier is geen zaak.

De heer Ormel (CDA): Ik vind het niet prettig als de heer Cramer mijn tafel vervoert en die met kromme poten aflevert. Het vervoer van een paard is overigens gewoon geregeld in de wet. Ik kom terug bij het amendement van de heer Cramer. Die stelt dat dieren geen zaken zijn. Daarmee ben ik het eens. In het amendement staat echter ook dat bepalingen met betrekking tot zaken op dieren van overeenkomstige toepassing zijn. Met andere woorden, de heer Cramer vindt dieren geen zaken, maar stelt in de uitwerking dat het wel zaken zijn.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik leg het af tegen onze juristen. Daar ben ik heel eerlijk in. Ook ik heb mij verbaasd over de voorgestelde tekst, die overigens analoog is aan die van de Duitse wetgeving. Juristen hebben mij echter verzekerd dat je kunt zeggen dat een dier geen zaak is, maar dat de wijze van behandeling van een dier uit een zaak afgeleid kan worden. Het cruciale verschil zit in het tweede deel, waarnaar ik ook verwezen heb, alsook in de openbare orde en de goede zeden. Daar zit 'm de crux. Vandaar mijn voorbeeld van: hoe vervoer ik een dier en hoe vervoer ik een tafel.

De heer Van der Ham (D66): Ik vind het een zeer sympathiek amendement. Ik kan niet helemaal inschatten of het aanpassing behoeft in juridisch-technische zin. De doelstellingen onderschrijft D66 echter van harte. Ik keer terug naar de intrinsieke waarde van het dier. Wij moeten dit, als het maar even kan, zeker regelen. Het is immers een goede kaderstelling. Er zijn ook andere amendementen ingediend die proberen de kaderstelling te duiden. Hoe staat de heer Cramer daar in? Ik heb dat ook aan de heer Waalkens gevraagd. Heeft de heer Cramer nog wensen om formuleringen of amendementen in te brengen om tot iets te komen waarin wij ons allemaal kunnen vinden?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb goed kennisgenomen van de ingediende amendementen en de daarover gevoerde discussies. Ik ben benieuwd naar de beoordeling van de minister. Wij hebben met elkaar gesproken over de Nota Dierenwelzijn en de andere nota. Daarin wordt ook aan dit punt geraakt. Waar in de Nota Dierenwelzijn is verwezen naar de vijf vrijheden van Brambell, heb ik in het debat daarover enige reserves geuit. De vraag is of dit een-twee-drie vertaald kan worden naar iets dat door alle fracties in de Kamer eenduidig gedeeld wordt. Ik heb daar zo mijn twijfels over. Ik snap de worsteling van de minister. De drang om er iets over te zeggen is echter groot.

Vandaar dat ik in de voorbereiding voor dit debat heb gezocht naar andere mogelijkheden. Ik ben met dit BW-voorstel gekomen, omdat het appelleert aan wat normaal zou moeten zijn. Wij kunnen heel lang discussiëren over wat "normaal" is, maar het voorbeeld van de cavia vond ik daarvoor heel sprekend; dat snappen we allemaal. Maar dit spanningsveld kan volgens mij nooit in regelgeving worden vastgelegd, daar ben ik eerlijk in. En we moeten dat ook niet proberen, omdat we dan alles wat normaal is zo gaan inkaderen, dat we niets meer normaal gaan vinden.

De heer Van der Ham (D66): Die proportionaliteit is een onderdeel van de vijf vrijheden, maar ook van de aanvullingen in mijn amendement; niet alles kan op dezelfde manier worden gewogen. U heeft een heel goed voorstel gedaan, maar het kan worden uitgebreid. Ik nodig u uit om tijdens deze beraadslagingen mee te denken over de intrinsieke waarde van het dier, waaraan u genegen bent, om ervoor te zorgen dat we tot een formulering komen die nauwer is en ook recht doet aan proportionaliteit. Wij hebben daarvoor wat suggesties gedaan. Ik hoop dat u in dit debat net zo hard met ons meedenkt als de heer Waalkens heeft gedaan.

De heer Cramer (ChristenUnie): Om de spreektijd te beperken, heb ik ervoor gekozen om niet uitgebreid op alle amendementen in te gaan. Nogmaals, ik ben zeer benieuwd naar de reactie van de minister hierop. De worsteling over de intrinsieke waarde leeft volgens mij breed in deze Kamer. Het zou mooi zijn als we overeenstemming kregen over de te zetten stappen, al heb ik er eerlijk gezegd een wat hard hoofd in dat wij een eenduidige formulering hiervoor zullen vinden. Maar mocht dat het geval zijn, dan teken ik daarvoor.

Bijdrage Ernst Cramer Algemene financi�le beschouwingen

Fri, 09 Oct 2009 14:36:56 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. "Perspectief". Dat was het eerste woord waarmee mijn fractievoorzitter de algemene politieke beschouwingen opende. Eigenlijk is dat woord ook op dit debat van toepassing. Het crisispuinruimen is bijna voltooid en het wordt tijd om vooruit te kijken. Hoe gaat Nederland er in 2020 uitzien? Hoe kunnen we ons land, in de woorden van het kabinet, slimmer, schoner, sterker, solidair en solide maken? Welk perspectief schetst het kabinet voor de komende jaren? Daar is tijdens de algemene politieke beschouwingen al het nodig over gezegd, maar vandaag gaan we daarmee door. Ook is het nodige gezegd over de onduidelijkheid rondom de inzet en daadkracht van het kabinet bij de bestrijding van de crisis. Is het echter niet zo dat dit kabinet, juist door de werking van de automatische stabilisatoren, de economie stimuleert? En is het niet zo dat er een crisispakket ligt waarin 6 mld. wordt geïnvesteerd? Ik vraag de minister om dit plaatje nog eens helder neer te zetten.

We zijn inmiddels twee weken verder en er is in de tussentijd veel gebeurd. De G20-top heeft plaatsgevonden en de Nederlandse delegatie reisde met een grote agenda af naar Pittsburgh. De financiële wereld zou moeten veranderen, arme landen zouden meer ondersteund moeten worden en er zouden duidelijke stappen moeten worden gezet richting de klimaatfinanciering. Wat heeft de grote inzet van Nederland nu opgeleverd? Gaat er straks daadwerkelijk een andere wind waaien op de genoemde thema's? Ik hoor graag de visie van de minister op de bereikte resultaten.

De heer Cramer (ChristenUnie): Uiteraard zijn we niet alleen afhankelijk van de mondiale besluitvorming. Op nationaal niveau liggen er ook genoeg uitdagingen, al is dat misschien wat eufemistisch gesteld. Als we kijken naar de miljoenennota zien we dat de problematiek groot is. Dit kabinet zal een deel van die problematiek voor zijn rekening moeten nemen, maar niet vanuit de redenering "Er is 35 mld. nodig, waar gaan we schrappen?". Dat moet vanuit de vraag "Welke maatregelen zijn nodig om Nederland er in 2020 beter voor te laten staan?". Daarbij wordt wat betreft de ChristenUnie verder gekeken dan alleen naar bezuinigingen. Ook lastenmaatregelen hoeven niet uitgesloten te worden. Deelt de minister deze opvatting? Het structurele bedrag van 35 mld. wordt overigens naar ons idee niet echt onderbouwd. Welke premissen lagen eraan ten grondslag? Voor Nederland is minstens zo belangrijk hoe andere eurolanden het herstel van de overheidsfinanciën gaan oppakken.

Als de oplossing wordt gezocht in het laten rollen van de geldpers en daarmee in het toenemen van de inflatie, kan Nederland heroverwegen wat het wil, maar raakt het diep in de problemen. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat het Stabiliteits- en Groeipact weer op de Europese agenda komt?

Als wij naar de ontwikkeling van de Nederlandse economie kijken, valt op dat Nederland achterblijft bij een aantal ons omringende landen. De tweedekwartaalcijfers waren wat dat betreft niet hoopvol. Het CPB berichtte afgelopen week dat de wereldhandel tekenen van herstel vertoont terwijl de Nederlandse export achterblijft. Kennelijk profiteert onze economie niet meer automatisch van een aantrekkende wereldhandel. Hoe duidt de minister deze ontwikkeling en wat zou het kunnen betekenen voor onze concurrentiepositie in de toekomst?

Ik ga nog even terug naar de G20-top. Er werden, zoals gezegd, warme woorden gesproken door de Nederlandse delegatie over de financiële verhoudingen, het klimaat en de armoede. Mijn complimenten daarvoor, maar ik heb toch een paar opmerkingen in dit verband. Tijdens het crisisakkoord is er extra geld uitgetrokken voor klimaat en is er een SDE-opslag voorgesteld om groene projecten te financieren, zodat er een stabiel investeringsklimaat voor duurzame energie kan ontstaan. Dat is iets waar het de laatste jaren nogal eens aan heeft ontbroken. Het extra geld voor dit doel blijft echter op de plank liggen. De SDE-opslag wordt nodeloos gefrustreerd. Hoe kan dit kabinet in internationaal verband het klimaat zo hoog op de agenda plaatsen, terwijl het in eigen land de plannen maar moeilijk tot uitvoering krijgt? Kan ik van deze minister een krachtige aansporing verwachten in de richting van zijn verantwoordelijke collega's?

Ook het tegengaan van armoede was een onderwerp op de G20-top. Nederland pleitte voor het beschikbaar komen van voldoende middelen vanuit internationale financiële instellingen. Ook hier kan het kabinet volgens de ChristenUnie-fractie een veel directere rol spelen. Nederland krijgt bijvoorbeeld in twee tranches Special Drawing Rights van het IMF; zo rond de 4 mld. De ChristenUnie-fractie stelt voor een deel hiervan in een soort FES voor ontwikkelingslanden te storten van waaruit allerlei ontwikkelingsrelevante investeringen worden gedaan. Betrek het Nederlandse bedrijfsleven hier dan ook actief bij, zodat dit eveneens zal profiteren van deze middelen. Zo snijdt het mes aan twee kanten. Wat vindt de minister van dit voorstel en is hij überhaupt bereid een deel van de trekkingsrechten in te zetten voor de economische ontwikkeling van ontwikkelingslanden?

Op de G20-agenda stonden ook nog de bonussen. Het is hoopvol dat daarover een akkoord is bereikt. Tijdens de algemene politieke beschouwingen heeft mijn fractie nog gevraagd om het eigen aandelenbezit van topbestuurders te beperken om te voorkomen dat eigenbelang van bestuurders centraal komt te staan. Wil de minister nog op dit voorstel ingaan? Bij heel de bonusdiscussie wil ik nog wel de nuancering plaatsen dat wij de crisis niet zullen oplossen door alleen de bonussen aan te pakken. Sterker nog, ik denk dat de oorsprong meer in het financiële systeem ligt. Te weinig toezicht op een markt die dolgraag zichzelf wilde reguleren en waar te grote risico's zijn genomen, hebben geleid tot megawinsten waarbij die bonussen een exponent zijn geworden. Dit symbool van kortetermijndenken staat de ChristenUnie sterk tegen. Misschien moeten wij er maar aan wennen dat duurzame ontwikkelingen en dubbele groeicijfers in de financiële wereld niet samengaan. Als rentmeesters van het grote geld zal de financiële wereld een nieuw elan moeten en kunnen ontwikkelen als zij haar energie steekt in die duurzame ontwikkeling in plaats van in het kortetermijnsucces. Dit was eigenlijk wat ik ervan wilde zeggen, ware het niet dat er gisteren onduidelijkheid ontstond over de bonus van de heer Zalm. Hoe kan de minister vergeten zijn te vermelden dat de heer Zalm over vier jaar een bonus kan krijgen; vier keer 50% van het jaarsalaris dus. Iedereen was naar mijn overtuiging in de veronderstelling dat dit een eenmalige bonus zou zijn. Dat moet de minister toch niet ontgaan zijn. Waarom dan nu mist optrekken rondom een onderwerp waarvan nota bene een speerpunt is gemaakt? Kan de minister klip-en-klaar uitleggen hoe de vork in de steel zit en hoe die bonus van de heer Zalm tot stand komt?

Nu wij het toch over de financiële wereld hebben: de ChristenUnie-fractie maakt zich behoorlijk zorgen over de integratie van Fortis en ABN AMRO. De druk vanuit Europa neemt toe en het is de vraag of dat terecht is.

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Mag je van iemand die €750.000 per jaar verdient, verwachten dat hij zijn werk gewoon heel goed doet en helemaal geen bonus nodig heeft?

De heer Cramer (ChristenUnie): Op zich is dit een terechte opmerking van mevrouw Verdonk. Door de minister is echter iets met de heer Zalm afgesproken. Toen dat gebeurde, hebben wij daar in deze Kamer onze goedkeuring aan gegeven.

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Maar met het principe bent u het eens: €750.000 is een heel mooi salaris. Als in het vervolg weer zo'n functie vrijkomt, moet een salaris van €750.000 of minder voldoende zijn.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ja, in principe wel. Ik kan mij echter voorstellen dat er sprake is van bijzondere verdiensten, waardoor een "bonus" niet direct een besmet woord hoeft te zijn. Ik ben het met u eens dat wij echt af moeten van het systeem van bonussen, het gemak waarmee je bijna niets hoeft te doen en toch een bonus krijgt.

Voorzitter. Nu wij het toch over de heer Zalm hebben, de ChristenUnie maakt zich behoorlijk zorgen over de integratie van Fortis en ABN AMRO. De druk vanuit Europa neemt toe en de vraag is of dat terecht is. Overspeelt Brussel met de dwangmaatregel voor de verkoop zijn hand niet op dit moment? Geeft de minister op dit punt voldoende tegengas aan eurocommissaris Kroes, gegeven de financiële stand van zaken in de wereld van vandaag? Wij kunnen daar van alles van vinden, maar er moeten snel knopen worden doorgehakt. De onduidelijkheid in deze kwestie levert niet alleen kopzorgen voor de minister op, maar vooral ook voor de medewerkers die bij deze banken werken. Dan is het van belang dat je weet wat de kosten

van verschillende scenario's zijn, omdat het hierbij ook om gemeenschapsgeld gaat. Wij zouden graag zien dat de minister kan melden dat er een soort plan B is wanneer de gewenste integratie om wat voor reden dan ook ter discussie komt te staan. Ik vraag de minister of een dergelijk plan bestaat.

De heer Heerts (PvdA): De heer Cramer heeft waarschijnlijk ook de brieven van de vakbonden, waaronder de FNV, gekregen met het verzoek om hen te steunen om een krachtig signaal af te geven aan Brussel, mevrouw Kroes, en om de druk erop te zetten. Vindt hij het bespreekbaar dat wij dit wellicht met een Kameruitspraak zouden moeten doen?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik vind het in de discussie op dit moment van het grootste belang hoe duidelijk de minister zich uitspreekt. De Kamer kiest ook behoorlijk positie in dit debat. Als de minister dat beaamt, heeft hij vanuit de Kamer voluit steun om daar de discussie in Brussel over aan te gaan.

Voorzitter. Het kabinet staat voor een enorme klus en er is het nodige in gang gezet, maar dit zal nog maar het begin zijn van wat er nodig is om de overheidsfinanciën weer in het gareel te krijgen. Dat gaat de hele samenleving raken. Mijn fractie wenst het kabinet heel veel wijsheid toe bij het nemen van de beslissingen die moeten worden genomen.

De heer Weekers (VVD): Heel veel wijsheid is inderdaad op haar plaats, maar is zij ook aanwezig bij de fractie van de ChristenUnie? De heer Cramer heeft namelijk aan het begin van zijn betoog gezegd dat het uitermate belangrijk is dat het groei- en stabiliteitspact weer op de agenda komt en dat het belangrijk is dat de staatsschuld uiteindelijk weer op orde komt. Tegelijkertijd heeft hij echter gezegd: wij willen ons niet vastleggen op bepaalde bedragen; wij willen niet gaan schrappen hier en daar. Ik houd ook niet van schrappen, maar als je de staatsschuld en het huishoudboekje op orde wilt brengen, zul je toch een aantal pijnlijke keuzes moeten maken. Mijn heel concrete vraag aan de heer Cramer is of hij in het voorjaar ook gaat leveren en of hij bepaalde piketpalen slaat als het gaat om de twintig werkgroepen.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik verstond niet precies wat de heer Weekers zei.

De voorzitter: Piketpalen.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ga ik in het voorjaar ook …?

De heer Weekers (VVD): Ik heb gevraagd of de heer Cramer in het voorjaar ook gaat leveren.

De heer Cramer (ChristenUnie): Leveren?

De heer Weekers (VVD): Leveren.

De heer Cramer (ChristenUnie): Oké. Dat is inderdaad duidelijk.

De heer Weekers (VVD): Er komt straks een aantal voorstellen en daar moeten voorstellen bij zitten om 20% te bezuinigen, ook op het terrein van de sociale zekerheid en van de zorg. De heer Cramer heeft mij daar eerder in het debat de maat in genomen. Maar toch staat hij straks zelf voor die keuze. Gaat hij dan ook kiezen of schuift hij de zaak dan weer door?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik herken niet dat ik de heer Weekers de maat zou hebben genomen. Ik heb hem geconfronteerd met een inconsequentie in zijn betoog en heb daarop gefocust. Hij heeft gevraagd of de ChristenUnie voluit gaat meedraaien en geen piketpalen vooraf slaat. Jazeker. Dat heeft mijn fractievoorzitter tijdens de algemene politieke beschouwingen al gezegd. Er is wel een aantal voorwaarden en de heer Slob heeft deze voorwaarden toen ook genoemd. Wij vinden het belangrijk dat daarbij sprake is van rechtvaardige economische verhoudingen. Wij spreken dus over rentmeesterschap. De heer Weekers dichtte mij dat eerder toe, en daar wil ik kleur aan geven. Het gaat om rechtvaardige economische verhoudingen. Mensen moeten niet worden afgeschreven. Dat is voor ons een belangrijk onderdeel dat daarin naar voren moet komen. Er zijn zaken die wij graag beschermd willen zien. Zo moet iedereen de mogelijkheid hebben om zelf inkomen te verwerven. Dat sluit volgens mij ook aan bij hetgeen de heer Weekers ook heeft gezegd. Wij moeten zorgen voor degenen die niet in staat zijn om zelf inkomen te verwerven, zowel in eigen land als daarbuiten. De overheid moet dus een schild voor de zwakken zijn. Verder moet sprake zijn van absolute voorrang voor duurzame investeringen. Dat zou ik kunnen samenvatten als het gaat over het rentmeesterschap: beproef alles en behoud het goede.

Als het gaat over het rentmeesterschap vat ik het samen als: beproef alles en behoud het goede. Ik heb geprobeerd om daar kleur aan te geven. Wij hebben geen taboe, maar wij hebben wel voorkeuren.

De heer Weekers (VVD): Ik kan deze opmerkingen, deze kanttekeningen, deze voorwaarden vrijwel allemaal onderschrijven. Toch ontkomen wij straks niet aan een aantal pijnlijke keuzes. Ik noemde het terrein van de zorg. Met een taakstelling van 20% kom je in de orde van grootte van 10 mld. Dat is meer dan het dubbele van wat er in de plannen van de VVD staat. Hoe laat zich dat rijmen met uw opstelling? Met andere woorden, gaat u daar in het voorjaar ook daadwerkelijk pijnlijke keuzes maken of weet u dat nog niet?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik ben het eens met de heer Weekers dat er pijnlijke keuzes gemaakt moeten worden. Dat heb ik volgens mij ook in mijn tekst gezegd. Niemand zal dit -- het is wat te bombastisch als ik het zo zeg -- niet gaan merken. Iedereen zal dit merken, ook in zijn portemonnee. Ik bestrijd dat dit alleen maar via de weg van de bezuiniging bereikt kan worden. Bezuinigingen raken uiteindelijk ook mensen in hun portemonnee, linksom of rechtsom. U noemt de zorg en dat is een van de onderwerpen waarvan ik met nadruk heb gezegd dat wij daar een voorkeur hebben uitgesproken: niet een taboe, maar wel een voorkeur. Als u zegt dat je met 20% op 10 mld. komt, dan zullen wij eerst moeten kijken waarin dat precies zit. In dit huis wordt te vaak over de zorg gezegd dat er weer een efficiencyverbetering kan gebeuren. Ik geloof persoonlijk niet dat je nog 10 mld. in de zorg kan bezuinigen. Dat betekent echter dat het ergens anders vandaan moet komen. Ik deel met de regering -- daarover heb ik ook een vraag gesteld -- dat als de omvang van het probleem echt die 35 mld. is, wij het aan onze verantwoordelijkheid voor de overheidsfinanciën verplicht zijn om 45 mld. te vinden. Dat kan door bezuinigen en wat de ChristenUnie betreft ook door lastenverhoging.

De heer Weekers (VVD): De ChristenUnie zegt dat zij niet gelooft dat in de zorg 20% gehaald kan worden. Twee andere werkgroepen betreffen de sociale zekerheid. Daar zou het uiteindelijk gaan om een ombuiging van 5,4 mld. De heer Cramer had harde woorden in mijn richting en in de richting van onze tegenbegroting. Schrijft hij dit terrein ook af als het gaat om het behalen van een taakstelling van 5 mld.? Zo nee, waar ziet hij mogelijkheden die ik misschien over het hoofd heb gezien?

De heer Cramer (ChristenUnie): Dat is nou het leuke van die twintig werkgroepen. Die gaan al die mogelijkheden in kaart brengen en daar ben ik buitengewoon nieuwsgierig naar. Als de heer Weekers een boodschap wil afgeven en mij wil laten zeggen dat wij met ons allen voor complexe, moeilijke keuzes komen te staan, misschien wel voor buitengewoon ingrijpende keuzes, dan deel ik dat. Ik hoop dat wij die 35 mld. kamerbreed kunnen vinden en dat wij niet in een hullie-zulliediscussie komen, dus oppositie tegen coalitie. Ik heb duidelijk aangegeven wat de voorkeursroute is die de ChristenUnie daarbij volgt. De keuze die de heer Weekers in zijn termijn nadrukkelijk heeft neergezet, is dat je niet over lastenverhogingen kunt praten. Ik constateer maar even dat er sinds de jaren tachtig tot nu toe een bedrag van omgerekend 40 mld. aan lastenverlichting is teruggegeven aan de burger. Dat is op zichzelf niet vervelend, dat vinden wij allemaal fijn, maar het betekent wel dat er best discussie gevoerd kan worden over welke spankracht er zit in de samenleving om er met elkaar de schouders onder te zetten.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): De heer Cramer wil niet in een hullie-zulliediscussie zitten. Dat begrijp ik wel, maar tegelijkertijd geeft de coalitie heel duidelijk aan: jullie bezuinigen al en wij zijn heel sociaal. Twintig groepen zijn aan de slag en hebben straks een aantal voorstellen. De heer Cramer zei net: zorg gaan wij niet doen, sociale zaken blijven nog steeds staan. Ik wil nou precies weten hoe het met die taboes zit. Wat is voor de ChristenUnie bespreekbaar en wat niet?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb niet gezegd dat wij niet aan de zorg komen. Ik heb ook niet gezegd dat sociale zekerheid onbespreekbaar is. Ik heb aangegeven dat voor ons de overheid gekenschetst moet kunnen blijven als schild voor de zwakken. Dat heb ik aangegeven. Daarover kunt u uw schouders ophalen, dat mag. Dat vind ik allemaal prima, maar dat is het uitgangspunt dat wij gebruiken bij de beoordeling. Namens de ChristenUnie heb ik u dan ook geen taboe te melden.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Het zijn holle frases, als u het heeft over "zwakkeren helpen" of "rechtvaardige economische verhoudingen". Vult u het dan in, want zo zegt het mij geen donder. Ik vul het waarschijnlijk wat anders in dan u dat kennelijk doet. Het kan ook dat wij het op dezelfde wijze invullen, maar wees dan concreet en vul het in, want anders volg ik dit niet.

De heer Cramer (ChristenUnie): Mevrouw Koşer Kaya vraagt naar de bekende weg. "Rechtvaardige verhoudingen" worden in deze Kamer ook wel genoemd: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. Dat gaat over solidariteit in de zorg, dus over de premies. In mijn interruptie heb ik zojuist ook al duidelijk gemaakt waar de ChristenUnie staat. Volgens mij weet mevrouw Koşer Kaya heel goed wat de ChristenUnie daaronder verstaat. Misschien snapt mevrouw Koşer Kaya het niet. Ik zou zeggen dat zij dan ons verkiezingsprogramma maar moet lezen. Er is dus geen woord Spaans bij. Als het gaat over rentmeesterschap zou ik zeker niet woorden als "holle frase" willen gebruiken.

De voorzitter: Tot slot, mevrouw Koşer Kaya.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik hoop dat over twintig jaar de toekomstige generaties ook zeggen dat dit kabinet een geweldige molensteen aan zijn nek heeft laten hangen. U geeft echter geen antwoord op mijn vraag. Ik vraag u de drie randvoorwaarden die u hebt in te vullen. Nogmaals: de sterkste schouders moeten de lasten dragen. Ik ben het eens met u dat de economische welvaart gelijkelijk moet worden verdeeld, maar D66 maakt duidelijke keuzen. U maakt die niet. Ik ben er gewoon nieuwsgierig naar; dat is niet om u te plagen, maar ik wil het gewoon weten.

De heer Cramer (ChristenUnie): Volgens mij heb ik in mijn termijn duidelijk gemaakt dat wat ons betreft het kabinetsbeleid goed is geweest. Er zijn keuzen gemaakt voor bezuinigingen. Nu gaan twintig werkgroepen aan de slag die zullen komen met voorstellen. Ik heb in dat verband geen voorwaarden genoemd, maar beoordelingscriteria. Langs die lijst leggen wij het niet. Het is dus geen voorwaarde, van "dat moet het zijn", maar het is wel onze prioriteitenlijst.

Bijdrage Ernst Cramer AO Spoor

Fri, 02 Oct 2009 10:53:49 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. De ChristenUnie heeft gevraagd om een taskforce vitaliteit spoorsector gezien de onrust onder de spooraannemers. Zij stellen dat er binnen bestaande overlegstructuren wordt gesproken en dat de taakgroep niet onafhankelijk is, omdat de regie nog steeds bij ProRail ligt. Er zou geen concrete opdracht door de minister zijn verstrekt. Ik zou daar graag vandaag duidelijkheid over krijgen. Wat is de stand van zaken? Hoe kan die onafhankelijke taskforce functioneren? De ChristenUnie maakt zich nog steeds zorgen over het spooronderhoud en de andere budgetten voor het spoor. De minister schrijft dat ProRail op koers ligt om in 2009 het volledige reguliere pakket werkzaamheden te realiseren door een groei van 8%. De onderbesteding in 2008 was echter 25%. Klopt het dat het waarschijnlijk is dat er ook dit jaar veel geld op de plank blijft liggen? Ik vraag de minister om grote spoed achter de audit naar de spoorbudgetten. De Kamer moet hierover voor de begrotingsbehandeling worden geïnformeerd. Als projecten om goede redenen vertraagd zijn, zou het goed zijn om het geld aan andere projecten te besteden.

Wij kunnen uren praten over de techniek van ERTMS. U kent mij op dat vlak …

De voorzitter: Nee, nee, alstublieft niet!

De heer Cramer (ChristenUnie): … maar het gaat erom wat je ermee kunt doen. Wordt het spoor met de invoering van ERTMS daadwerkelijk slimmer, sneller en zuiniger? Het valt de ChristenUnie-fractie op dat in de antwoorden van de minister op onze Kamervragen steeds geredeneerd wordt vanuit de vervanging van het systeem en niet vanuit het doel, namelijk die betere benutting. De minister vraagt zelfs of ERTMS wel capaciteitswinst zal opleveren. Ik verwacht echter dat de minister actief stuurt op die capaciteitswinst en die kostenbewaking. Het is mooi dat de minister bereid is om een snel scenario voor de invoering van ERTMS te onderzoeken. Decisio constateert dat er allerlei gevoeligheden liggen. Ik ben benieuwd welke dat zijn. Er zijn kennislacunes en ik lees allerlei veronderstellingen over hardware en software, maar ik mis een onderbouwing. Ik vraag mij echt af hoe dit mogelijk is na al die jaren van studie. Ik verwacht van de minister dat hij vandaag toezegt dat hij alle partijen een duidelijke opdracht zal geven, waarbij een significante prestatievergroting, zoals gevraagd in mijn motie, tegen fors lagere maatschappelijke kosten centraal komt te staan. Kortom: innovatie in plaats van de huidige focus op systemen.

Wat de reistijdverbetering betreft ben ik buitengewoon verbaasd over het gesteggel tussen de minister en NS over 160 km/u via ATB Code 147, ATBNL of Code Groen. Ik hoop dat dat gesteggel eens een keer ophoudt. Een jaar geleden heeft de minister een vergelijkend onderzoek toegezegd, maar dat is er nog steeds niet. NS krijgt alweer tijd om dingen uit te zoeken waarvan Europa zegt dat het niet de oplossing kan zijn. Daar staat tegenover mijn voorstel van Code Groen, dat ook sneller ingevoerd kan worden. Het mag van Europa en het is ook goedkoper. De minister houdt waarschijnlijk nog 15 mln. over ook. Als gevolg van onze notitie heeft de IVW een rapport opgesteld, waarin wordt aangetoond dat mijn alternatief daadwerkelijk kan. Eigenlijk heeft het mij een beetje verbaasd dat de spoorsector zelf nooit met dit alternatief is gekomen.

Het rapport wekt bij mij ook brede zorg over de aansturing van de spoorsector. Ten eerste worden de risico's benoemd waarbij een gemotiveerde inventarisatie van de kans op optreden geheel ontbreekt. Mijn inschatting is dat die kans nul is. Ten tweede wordt het belangrijkste veiligheidsrisico totaal niet genoemd, namelijk het risico op een tijdelijke snelheidsbeperking. Ten derde vind ik het vreemd dat de IVW allerlei uitspraken doet over de technische en economische haalbaarheid. Volgens mij is dat niet de wettelijke taak van de inspectie. Zou je dat niet door een andere partij moeten laten onderzoeken, zodat de inspectie zich kan beperken tot onafhankelijk toezicht? Ik ben dus een beetje bang dat er een fout zit in de verdeling van de verantwoordelijkheden tussen ministerie, ProRail, NS en IVW.

Ik heb gehoord dat het inhaalspoor bij Beilen niet doorgaat door verzet van de goederenvervoerders. Wat gebeurt er met het geld dat hiervoor was gereserveerd?

Ik had gehoopt dat de vertraging met Maarheeze eenmalig was, maar nu is Veendam weer vertraagd. En ook station Westervoort duurt al jaren. Wat gaat hieraan worden gedaan?

De minister kondigt aan, nog dit jaar met een beleidskader transferpunten te komen voor verbetering van de regionale knooppunten in het goederenvervoer. Al jaren worden kansrijke overslaglocaties gesloten.

De voorzitter: Mijnheer Cramer, wij hebben gisteren in de procedurevergadering besloten om het goederenvervoer van de agenda af te voeren.

De heer Cramer (ChristenUnie): Wat jammer, want dit is zo'n mooi punt. De minister gaf in het debat over grensoverschrijdend spoor twee argumenten om station Eijsden gesloten te houden: de regio staat er achter en er is geen aanleiding om te twijfelen aan het onderzoek van Arcades. Het draagvlak in de regio is inmiddels niet meer eensgezind. De gemeenteraad van Eijsden wil het station openen. Juist over de onderbouwing van Arcades zijn door mijn collega Anker vragen gesteld die nog niet beantwoord zijn. Daarom herhaal ik die vandaag. Ik lees veel over kosten, maar weinig over baten. De minister stelt dat een oplossing voor Eijsden 8 mln. kost, maar ik heb gehoord dat er een oplossing is die minder dan 1 mln. kost. Arcades concludeert dat er maar een potentieel is van 368 reizigers. Waar komen dan de 522 reizigers uit 2006 vandaan?

De provincies Groningen en Drenthe zijn vlak voor de zomer gekomen met een nieuw compromis, waarbij Groningen zijn snelle intercity's krijgt, maar waarbij Hoogeveen één keer per uur een intercitystop behoudt. Wat is de reactie van de minister op dit indringend appel vanuit het Noorden?

Bijdrage Ernst Cramer AO Spoorveiligheid

Fri, 25 Sep 2009 15:18:56 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik wil beginnen met de spoorwegovergangen. Bij de proef met het zes-plus-zestreinsysteem tussen Eindhoven en Amsterdam is er veel aandacht geweest voor de overwegen die meer dan 30 minuten dicht zijn, hetgeen kan leiden tot irritaties en onveilige situaties. Ik mis in de rapportage echter de informatie over de sluitingstijden. Het is mooi dat we een ombouwprogramma hebben en dat er steeds meer tunnels komen, maar onduidelijk is nog of daarvoor in de toekomst voldoende budget is als de noodzaak van onderdoorgangen toeneemt. Kan de Kamer in de volgende rapportage een overzicht krijgen van sluitingstijden van overwegen bij de huidige dienstregeling en bij een zes-plus-zesdienstregeling op de desbetreffende trajecten, met daarbij een visie van de minister op wat ter zake nog acceptabel is?

In het rapport las ik dat ProRail een economisch criterium hanteert voor de verbetering van de veiligheid van overwegen. Dat is wel uit te leggen, maar het is toch vreemd als je kijkt naar het risico per overweg. Dan zie je namelijk dat in verhouding tot het aantal weggebruikers het aantal slachtoffers bij onbeveiligde overwegen, die dus weinig gebruikt worden, veel hoger is. Die economische functie staat daar dus een beetje haaks op. In deze Kamer hebben wij ook nadrukkelijk gesproken over het terugdringen van het aantal slachtoffers en niet alleen over de economische haalbaarheid.

Dan een opmerking over het stoptonend sein. Hoe voorkomen we dat treinen door rood rijden en er ongelukken gebeuren op het spoor? Een belangrijk aspect daarbij is de wegbekendheid van de machinisten. De inspectie concludeert dat de bestaande werkwijze bij de opleiding en beoordeling van machinisten en ook de kennis van deze machinisten voldoen aan de geldende regelgeving. Maar wel zijn er volgens het rapport verbeterpunten, zoals het vergroten van procesinzicht en een professionele werkstijl. Ik heb daar twee kernvragen bij. Hoeveel mogen wij vragen van de professionaliteit van de machinist? Geen enkele machinist rijdt voor z'n lol door rood, omdat hij daarmee zijn eigen leven in gevaar brengt. Natuurlijk kunnen wij van alles doen in de opleiding om de kans op het door rood sein rijden te verkleinen, maar dit kan wat betreft de ChristenUnie niet los worden gezien van de vraag of de beveiligingssystemen op zich wel veilig genoeg zijn. Verder valt mij op dat in de rapporten de focus wordt gelegd op regelgeving. De vraag is echter of de regelgeving zelf wel voldoet, of de regels een voldoende veilig spoor garanderen. Wat is bijvoorbeeld voldoende wegbekendheid? Ik sluit dan aan bij de uitspraak van de rechter waar collega Roemer het over had, dat die wegbekendheid wel een heel belangrijk onderdeel is dat dan onvoldoende naar voren komt in de manier waarop er op dit moment naar machinisten gekeken wordt. Door die uitspraak van afgelopen vrijdag is wat betreft de ChristenUnie het probleem van het stoptonend sein en de onderliggende regelgeving juist als het gaat om deze twee kernvragen, in een ander daglicht komen te staan. Ik zou daarover nog de volgende vragen willen stellen. Deelt de minister de mening van onderzoekers van de TU Delft -- het desbetreffende rapport heeft bij de uitspraak van de rechter een rol gespeeld -- dat wegbekendheid een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde is voor een veilig railverkeer, gezien de kans op menselijke fouten, omdat met wegbekendheid niet wordt gedoeld op de onderlinge verbanden van de plaatsing van seinen zoals bij ingewikkelde seinplaatsingen? Klopt het dat het seinbeeld met de betekenis "er volgt een stoptonend sein binnen remwegafstand" al in 1987 is voorgesteld en goedgekeurd, maar tot op heden nog niet is ingevoerd? Klopt het ook dat de waarneembaarheid van de seinen door IVW wordt getoetst aan interne regels van ProRail en niet aan de Regeling Spoorverkeer? Dat zijn een aantal technische vragen maar die zijn volgens mij cruciaal voor het debat van vandaag en voor de beoordeling hoe je om moet gaan met de wegbekendheid en de daaraan gehangen zekerheden. Gezien de door de rechter en de onderzoekers geconstateerde gebreken is de vraag of de veiligheidszorgplicht van ProRail en de betrokken vervoerders op het ogenblik wel voldoende is ingevuld. Dat vind ik eigenlijk wel een zorgelijke gedachte. Gaat de minister zijn STS-beleid aanpassen naar aanleiding van de uitspraak van de rechter?

Vervolgens wil ik nog ingaan op de Belgische Krokodil, het treinbeveiligingssysteem in België. Al jaren praten wij over de beveiliging van het traject Maastricht-Luik. De minister heeft besloten om op dit traject de Belgische Krokodil te installeren. Ik vraag hem waarom. De Krokodil voorkomt namelijk niet dat de trienen door rood sein rijden en in tegenstelling tont onze ATB remmen de treinen zelfs niet automatisch af. De Belgen hebben dat ook al ontdekt en vervangen nu in rap tempo hun systeem door een veiliger systeem. Inmiddels heeft 80% van hun net het nieuwe systeem. Waarom gaat de minister een oud Belgisch systeem installeren dat de Belgen hebben afgeschaft? Ik heb de indruk dat hier weer geld wordt verspild dat beter had kunnen worden gebruikt voor het openhouden van bijvoorbeeld station Eijsden.

Bijdrage Ernst Cramer AO Pachtprijsverhoging

Fri, 25 Sep 2009 14:42:06 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik sluit mij aan bij de woorden van collega Bilder over de emotie die bij een hoop pachters zit, mede gelet op de tijden waarin een aantal sectoren in de landbouw zich bevindt. Hij heeft het over een van de grootste problemen. Wij moeten dan ook iets doen met de inkomsten van een aantal bedrijven ten opzichte van de wijzigingen als gevolg van de beoogde systematiek, met die wrangheid in de ontwikkeling. Dat zegt collega Polderman ook wel goed, maar hij maakt een wat magere keus. Daarmee wreekt zich dat in deze wet niet een soort noodrem zit voor extreme situaties. Dan kom je bij het cruciale probleem dat wij met elkaar in de wet hebben afgesproken dat er een systematiek in zit en dat er volgend jaar een evaluatiemoment komt. Vandaar mijn eerdere vraag aan collega Polderman. Je kunt nu de commissie-Van Hall wel bij elkaar roepen, zoals collega Bilder ook vraagt. Als je dat echter doet om erachter te komen waar de problemen zitten en hoe wij die kunnen oplossen, dan hebben wij wel een probleem gezien het systeem van de wet. Ik ben nog niet zo ver. Wij hebben langer nodig om te bezien of dit werkt.

Het is duidelijk dat de voorstellen om de pacht te verhogen heel erg moeilijk liggen. Het zijn ook heel bijzondere tijden. Nu krijgen wij een eerste verhoging op basis van een paar vette jaren, terwijl een aantal sectoren middenin een paar buitengewoon magere jaren zitten. Om aan te geven hoe groot de problemen zijn: er zijn volop mails en telefoontjes. Dat zeiden anderen ook al.

Wij hebben grote aarzelingen over de te nemen stap. Het pachtsysteem is een moeizaam tot stand gekomen compromis. Het was echter wel noodzakelijk, onder andere om te voorkomen dat wij maar blijven debatteren over de volgende stap, wat wij wel nu vrolijk met z'n allen aan het doen zijn. Ik deel de kritiek van collega Polderman niet; het is goed dat de minister heeft geluisterd naar wat is gezegd in de AO's over de verfijningsbesluiten die zijn genomen. Daar sprak collega Bilder ook over.

Over de knelpunten gaan wij het hebben. De minister heeft aangegeven dat zij haar besluit al heeft gepubliceerd. Daar was ik ook ongelukkig mee. Aan de ene kant kan ik mij voorstellen dat zij zegt dat het een probleem is als wij vandaag eruit komen om nu toch iets anders te doen, aangezien er mogelijkerwijs al nieuwe contracten zijn afgesloten, maar dan wil ik weten of er een beeld is van het aantal contracten dat het betreft. Ik denk dat ik het antwoord weet: dat weten wij niet, want dat is iets tussen pachter en verpachter. Aan de andere kant zag iedereen deze discussie aankomen en zijn er wel heel weinig pachters die zeggen: ik moet het ergens in het najaar doen, maar ik ga het nu al vast regelen, want wij hebben zo een lekkere publicatie gehad in de Staatscourant. Het is goed als wij een beter beeld zouden hebben van de vraag hoe groot die problemen zouden kunnen zijn.

De voorgestelde prijzen en de percentages. Wij hebben van de LTO een buitengewoon genuanceerde inbreng gekregen, waarin zij zegt dat zij de systematiek niet ter discussie wil stellen, maar dat er wel een aantal problemen in zitten. Ik zie daar wel aanknopingspunten in voor de discussie, maar ik ben er heel eerlijk in dat ik daar ook aanknopingspunten in zie die wij voor de evaluatie kunnen gebruiken, terwijl er nu een probleem is met een aantal bedrijven. Die veranderpercentages zijn generiek, maar er zijn op dit moment vooral problemen in twee belangrijke sectoren: de melkveehouderij en de land- en tuinbouw. Andere sectoren kennen ook hun ups and downs, maar die zijn wat minder extreem dan in deze sectoren. In de ene sector is dat het gevolg van het instorten van de melkprijs en in de andere van de crisis. Dan heb je te maken met percentages die buitengewoon wreed kunnen uitpakken. Ik wil even doorpakken op de melding van de minister dat zij die zorg deelt en aanhaken bij de maatregelen die wij in het crisispakket hebben genomen. Als ik als melkveehouder gebruik zou willen maken van versneld investeren in mijn stallen, dan vraagt de mijnheer van een bekende bank in dit land hoe het met de liquiditeit gaat en moet ik antwoorden dat ik net een pachtprijsverhoging van zoveel voor mijn kiezen heb gekregen. Dan is een deel van die liquiditeit verdampt en weet ik wat waarschijnlijk het antwoord wordt voor het verbouwen van die schuur.

Overigens kwam ik in het lijstje een buitengewoon merkwaardige streek tegen. Ik heb nog eens op een landkaart gekeken, maar de IJsselmeerpolders kon ik niet meer terugvinden. Als de minister daar ook de Wieringermeer mee bedoeld, dan hoor ik dat wel, maar de IJsselmeerpolders zijn er al heel lang niet meer. Flevoland is buitengewoon belangrijk voor de landbouw in ons land.

Bij de veranderpercentages en de hoogte van de pacht hebben wij te maken met een insteekniveau. In Flevoland heeft men bij uitstek de hoogste pachtprijs, die ook nog eens het bijna hoogste veranderpercentage meekrijgt. Die hoge pachtprijs in Flevoland is te verklaren. Een heleboel bedrijven hebben namelijk al een commerciële prijs voor de kiezen gekregen. Als je nu ook nog eens het hoge veranderpercentage krijgt, dan ben je twee keer de Sjors. Dat zit dus helemaal niet goed.

De minister geeft een aantal mogelijkheden aan voor investeringen. Dat zou ik een goed systeem vinden, maar het is niet exclusief gericht op pachtbedrijven. Dat kun je dus ook niet helemaal als steun voor de sector zien. De biologische pachters, voor wie de kosten hoger liggen, zitten ook niet in de veranderingssystematiek. Kan dat nog iets betekenen voor biologische pacht? Wij moeten vandaag praten over welk crisismanagement wij met elkaar kunnen afspreken om hier uit te komen. Wij moeten wel enig comfort aan de ondernemers bieden en ons afvragen of wij het kunnen oplossen en, zo ja, hoe.

Bijdrage Ernst Cramer AO Taxi

Fri, 25 Sep 2009 13:15:38 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. In plaats van de tekst "Rent a Bob brengt u thuis in uw eigen auto" wordt het "huur Jan, die kan er ook wat van".

Deze zomer werd duidelijk dat het nodig was om hard in te grijpen in de taxisector. Met alle respect voor alle goedwillende chauffeurs, er ontstond bij mij een beeld van een stel raddraaiers dat stoer doet met hun auto en zelf de wet op straat wil bepalen. Dat heeft niets met de servicefunctie van een taxichauffeur te maken. Collega's hebben hier ook al over gesproken.

Er ligt nu een pakket maatregelen van de staatssecretaris waarvoor draagvlak is bij zowel de gemeenten als de taxivervoerders en dat snel tot verbetering kan leiden. Ik benadruk dat er draagvlak is, niet alleen gelet op de brief van de KNV, maar ook uit vanuit de G4, die in hoofdlijnen toch zeer positief zijn over het beoogde beleid. De hoofdlijnen stonden ook al in de Taxivisie. Er is meer regulering nodig, waarbij gestuurd wordt op de kwaliteit van lokaal maatwerk. De ChristenUnie steunt deze visie. Ik hoop dan ook dat wij snel de bijbehorende wetswijziging kunnen bespreken. Ik vraag de staatssecretaris of zij daar al iets over kan zeggen.

Mijn fractie wil graag horen wat de nieuwe aanpak betekent voor de handhaving. Het is goed dat er een vervoerplicht komt, maar de handhaving daarvan ligt bij de IVW. Welke mogelijkheden zijn er voor gemeenten om hierop daadwerkelijk te handhaven, opdat lik-op-stukbeleid mogelijk is? Kunnen gemeenten ook bij groepsvorming straks nog steeds individuele chauffeurs aanpakken bij misdragingen?

Het is zorgelijk dat deze zomer in Amsterdam chauffeurs die zich misdroegen, de raddraaiers, gewoon verdergingen met hun gedrag op de uren dat er geen toezicht was, waardoor er nu eigenlijk 24-uurstoezicht nodig is. Dat roept bij mij de vraag op of de extra kosten die dit met zich brengt, ook op een of andere manier zijn te verhalen. Ziet de staatssecretaris in afwachting van de nieuwe regels mogelijkheden om deze notoire overlastgevers ook met andere instrumenten aan te pakken?

KNV Taxi vraagt om een jaarlijkse indexering van de wettelijke maximumtarieven, opdat wordt voorkomen dat ieder jaar opnieuw een discussie ontstaat. Ik ben benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris hierop. Wij denken dat het op zichzelf genomen een goede suggestie is om daarover de discussie te voorkomen. Ik wil ook een reactie van haar hebben op de suggestie om de taxameter steekproefsgewijs langs de weg te controleren in plaats van tijdens een jaarlijkse keuring.

De ChristenUnie steunt groepsvorming. Wel pleit de partij ervoor dat het beroep taxichauffeur toegankelijk blijft. Staat tegenover de plicht voor groepsvorming ook een toetredingsrecht voor de zelfstandige rijders, als zij aan de kwaliteitsvoorwaarden voldoen? Kan een gemeente straks een limiet stellen aan het aantal taxi's? Gemeenten mogen voor groepsvorming ook eigen regels stellen. Uit de reacties van onder andere de G4 en de FNV merk ik dat er nog onduidelijkheid is over de aanvullende regels die gemeenten mogen stellen. Ik ben benieuwd of er al een beeld is van de wijze waarop dit zich zal ontwikkelen.

Als wij praten over kwaliteit van het straattaxivervoer, gaat het wat betreft de ChristenUnie niet alleen om een toegankelijke en klantvriendelijke taximarkt, maar ook om duurzaamheid. In de Spits van 8 september 2009 stond een lezenswaardig interview met hoogleraar Jan Rotmans over onze duurzaamheidsambities. Hij stelt dat bijna alle taxi's in Vancouver een Toyota Prius zijn in leuke kleuren. Hij vroeg zich af waarom dit niet in Nederland zou kunnen. De auto is namelijk goedkoper, draagt bij aan minder CO₂-uitstoot en het fleurt de stad op. Als ik dan sommige bolides bij diverse opstapplaatsen in Nederland zie -- ik denk bijvoorbeeld aan de taxistandplaats in Den Haag -- vraag ik mij af of dit allemaal bijdraagt aan de vermindering van de CO₂-uitstoot. De Taskforce Toekomstvisie Taxi zag geen redenen voor milieueisen op rijksniveau, maar onderbouwde dit niet. Op lokaal niveau zou dit wel kunnen. Kan de staatssecretaris aangeven hoe ver een gemeente hierin kan gaan? Ziet zij mogelijkheden om de Nederlandse straattaxi net zo duurzaam te maken als die in Vancouver?

Bijdrage Ernst Cramer AO grensoverschrijdend regionaal personentreinverkeer

Wed, 16 Sep 2009 17:26:04 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Nu komen de moeilijke verhalen.

De heer Aptroot heeft opgemerkt dat het vooral moet gaan om regionale energie. Hij heeft daarmee een goed punt en volgens mij is dat ook net de kern van de nota. Wij hebben beoogd de lokale of regionale energie te mobiliseren en deze landelijk te faciliteren. Dat is een tweeslag die gemaakt moet worden en wij hebben dan ook geprobeerd om deze nadrukkelijk in de nota te verwoorden. De heer Koopmans heeft al uitgebreid gezegd tot welke resultaten dit heeft geleid in het Limburgse. Wij zijn ook heel tevreden met hetgeen is gebeurd in de regio Hengelo. Ook voor het traject Groningen-Leer is men duidelijk op zoek naar een manier om dit een zet te geven. Dat is dus een belangrijk onderdeel van deze nota.

Verschillende sprekers hebben gesproken over de reisinformatie. Wij steunen het pleidooi om de reisinformatie op de stations bij de grens als eerste aan te pakken. Dat zou kunnen met InfoPlus. Wij denken dat dit een goede manier is. Overigens waren er ook collega's die zeiden dat de beschikbaarheid van reisinformatie al verbetert, maar ik heb daarmee recentelijk toch een paar buitengewoon vervelende ervaringen opgedaan, die zich niet eens aan de grens voordeden. Dat reizigers net over de grens niet zo'n behoefte zouden hebben aan informatie over het openbaar vervoer, wat de NS stelt, heeft ons buitengewoon verbaasd. Die vraag zou ik dan ook willen voorleggen aan de minister. Het lijkt mij dat de behoefte van de reizigers overal min of meer gelijk is. Dat geldt dus ook voor de reizigers in de grensregio's. Dat moet naar onze overtuiging dus in orde zijn.

Wij onderschrijven de opmerkingen van de heer Anker over kaartjes die verkrijgbaar zijn via de automaat of het internet. De bewindslieden zien lichtpuntjes, maar uit eigen ervaring kan ik zeggen dat dit echt nog wel een heel zwak punt is. Ik roep de bewindslieden dan ook op om de ambities op dit punt samen met de NS flink op te schroeven. Moet hiervoor niet samen met de NS een actieplan met doelstellingen worden opgesteld, zodat dit op korte termijn kan verbeteren?

Het lijkt ons niet meer dan logisch dat consumentenorganisaties inspraak krijgen bij grensoverschrijdend openbaar vervoer. Wel zit ik dan een beetje met de status ervan, omdat het vervoer plaatsvindt op een geliberaliseerde markt en dus niet per se een concessie nodig is. Omdat in de praktijk toch vaak sprake zal zijn van een monopolie vind ik echter dat iets geregeld moet worden voor het consumentenoverleg. Ook dan wil ik de bewindslieden vragen of dit op Europees niveau kan worden geregeld dan wel of zij de vervoerders met argumenten kunnen overreden. Dit sluit ook aan op een van de aanbevelingen uit ons rapport, waarin dit juist wordt gezien als een rol van de regering. Omdat een en ander wat complexer is, zou dat niet alleen maar moeten voortvloeien uit regionale afspraken.

Er zijn diverse opmerkingen gemaakt over regionale projecten. Wij zijn het met die sprekers eens dat snel besluitvorming nodig is. Er ligt geld op de plank bij Rijk en regio. Collega Koopmans heeft al uitgebreid gesproken over de inspanningen die Limburg op dit gebied heeft verricht. Wij denken echter ook aan Hengelo-Bad Bentheim. De sprekers noemen bijvoorbeeld de pilot voor een nieuwe stoptrein. De heer Anker vroeg of het niet ideaal zou zijn als deze trein kan doorrijden naar Rheine. Ik ben het daarmee eens. Anders dan in de reactie van de minister staat, wordt direct aangesloten op het ICE-netwerk als je de lijn doortrekt naar Rheine. Dan heb je dus een heel snelle verbinding met het ICE-netwerk in Duitsland vanuit het noorden van Nederland. Het is belangrijk om te constateren dat er in die regio nu al 2 mln. op tafel ligt. Als de treinen worden omgebouwd, zou de lijn bij de proef wellicht meteen tot Rheine kunnen lopen. Een handicap is nu wel dat de aanbesteding in Duitsland is mislukt. Toch menen wij dat het goed is om daarop in te blijven zetten en te bekijken wat op dit vlak kan worden verbeterd. Als Duitsland daaraan zijn portie wil bijdragen en de regio zelf ook een belangrijk deel op tafel legt, dan steunen wij het pleidooi van mevrouw Roefs om te bekijken of het mogelijk is om subsidie beschikbaar te stellen voor het resterende deel van de overblijvende 70%. Dat schrijft de minister overigens ook in zijn reactie. Wij denken hierbij ook aan de aanbeveling om het materieel om te bouwen. Dat kan een tijdelijke oplossing zijn voor de verbinding met Rheine. Dat is nou een mooi voorbeeld waarbij een synergie over de verschillende spanningsnetwerken kan worden bereikt. Dat gaat dan meer passagiers opleveren dan het aantal passagiers waarop in de reactie van de minister wordt geduid.

Ik ben het met de heer Mastwijk eens dat de HSL-Oost niet alleen maar een lijn op de kaart moet zijn die met een viltstift dikker is gemaakt. Dat is ook niet de intentie geweest van de indieners van de desbetreffende motie. Het is jammer dat Arnhem-Emmerich en de HSL-Oost die daar eigenlijk overheen loopt, niet meer in het lopende onderzoek en de aanbesteding die nu plaatsvindt in de regio, kunnen worden meegenomen. Mij lijkt het goed als de minister eens bekijkt of de resultaten van het onderzoek naar de mogelijkheden uit 2005 nu in een nieuw daglicht komen te staan en opgepakt kunnen worden.

Ook al ligt Eijsden in het zuiden en is de heer Koopmans al uitgebreid op het zuiden ingegaan, toch permitteer ik mij een opmerking over het station Eijsden. De heer Anker stelde een vraag over de kosten. In de reactie wordt gezegd dat de heropening van het station Eijsden buitengewoon kostbaar is. Ik ben ervan overtuigd dat dit een rare redenering is. Door de proef met een snelle verbinding met Maastricht zou het tijdelijk niet kunnen. Die situatie nu terugdraaien zou dan heel veel geld kosten, maar wij denken dat het door een technische oplossing veel simpeler kan. Naar onze inschatting kost het minder dan 1 mln. om dat allemaal voor elkaar te krijgen. De vooruitgang voor Maastricht wordt daarmee gehandhaafd terwijl men ook weer in Eijsden kan opstappen. Wij denken dat dit toch een belangrijke ontwikkeling is.

De heer Mastwijk vroeg naar de BDU-gelden voor de grensoverschrijdende treindiensten. Er zou slechts een tijdelijke exploitatiebijdrage zijn toegestaan als opstartsubsidie. Ik heb in de reactie van de bewindslieden iets anders gelezen dan de heer Mastwijk. Er staat wel degelijk dat de exploitatie ook uit de BDU mag worden gehaald, maar dat dit alleen kan tot de grens. Misschien kunnen de bewindslieden dit verduidelijken. Ik stel voor om te bekijken of het mogelijk is om het tot het eerstvolgende station na de grens te doen, zodat in ieder geval de grensoverschrijdende verbinding is gerealiseerd. Daarna zul je afspraken moeten maken met het aangrenzende land.

Voorzitter. Volgens mij heb ik de vragen die aan mij zijn gesteld, beantwoord.

Bijdrage Ernst Cramer aan debat Westerschelde

Wed, 16 Sep 2009 14:36:21 +0200

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Met uw welnemen wil ik eerst collega De Mos feliciteren. Dat heeft natuurlijk de eerste spreker na hem al gedaan, maar ik kan niet nalaten om te zeggen dat ik even dacht dat ik collega Barry Madlener in deze zaal hoorde rondzingen. Dat moet hij maar als een compliment beschouwen.

Voorzitter. De aanleiding voor het houden van dit debat is gelegen in het besluit van het kabinet om het natuurherstel in de Westerschelde op een andere manier vorm te geven dan met de Westerscheldeverdragen is afgesproken. Dat is allemaal uitgelegd met de brief van minister Verburg van april jl. Deze brief heeft mijn fractie met enige verbazing gelezen. Al meerdere jaren wordt in deze Kamer intensief over dit dossier gesproken. Ik ben daar nog maar twee jaar bij betrokken in tegenstelling tot bijvoorbeeld voor collega Van der Staaij, die dat al vele jaren is.

Alle mogelijke alternatieven voor natuurherstel zijn ook op verzoek van de ChristenUnie bestudeerd en nog eens bestudeerd. Minister Verburg stelt met haar brief dat het advies van de laatste commissie, de commissie-Nijpels, gedegen en helder is. De conclusie werd getrokken dat alle aangedragen alternatieven minder gewenst waren dan het ontpolderen van de Hedwigepolder. De minister volgde het advies van de commissie-Nijpels op dit punt. In dit licht is de eindconclusie dat er toch iets anders gaat gebeuren, bijzonder.

Ons ligt het echter nog zwaarder op de maag dat minister Verburg hoop heeft gegeven aan Zeeuwse harten omdat in de berichtgeving en de persberichten gesproken is over het niet doorgaan van de ontpoldering, terwijl het besluit een dubbelbesluit is. Immers, als de gekozen richting leidt tot onoverkomelijke juridische bezwaren wordt het oorspronkelijke voorstel van ontpolderen tot uitvoering gebracht. Het in de communicatie misschien onbedoeld weglaten van dit belangrijke deel van het dubbelbesluit van de regering heeft, zoals gezegd, de hoop fel doen opvlammen in Zeeland en mogelijk dus allemaal voor niets.

Een klap op de vuurpijl in deze discussie is nu de gang van Vogelbescherming Nederland en de Zeeuwse Milieufederatie naar de Raad van State, met als gevolg de voorlopige schorsing van de Natuurbeschermingswetvergunning, overigens met een motivatie die voor andere Natura 2000-dossiers nog veelbetekenend kan zijn. Maar daar komen we vast nog wel op terug. De kritiek van de Raad van State is in mijn ogen niet mals en ik ben dan ook benieuwd naar de reactie van de minister hierop.

De ChristenUnie hecht zeer aan de waarde van gesloten verdragen. Jazeker, we moeten alles doen om aan de mogelijke bezwaren tegemoet te komen. Om die reden heeft de ChristenUnie moties over het niet verplicht onteigenen en het voorkomen van ontpolderen gesteund. Het zou mij een lief ding waard zijn als dat de uitkomst nog steeds kan zijn. Maar als er niets meer te polderen valt, als we alle onderzoeken hebben gehad, als alle opties de revue zijn gepasseerd, vraag ik de regering of het dan niet logisch is dat uiteindelijk de gesloten Scheldeverdragen geheel uitgevoerd moeten worden. Naar aanleiding van dit alles heb ik de volgende vragen.

De voorzitter: Maakt u eerst de vragen af en dan kan geïnterrumpeerd worden.

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik vraag minister Verburg hoe het mogelijk is dat er twee jaar lang intensief over alternatieven in deze Kamer gesproken wordt en dat dit alternatief, dat voor zover ik kan nagaan in zowel het advies van Maljers als van Nijpels niet als kansrijk wordt genoemd, ineens een hoofdrol kan spelen. Is minister Verburg het met mij eens dat juist dit besluit de gang naar de rechter heeft uitgelokt en dat daarom de verwijtende toon in de richting van de milieuorganisaties misplaatst is? Welke mogelijkheden ziet de minister voor haar verweer in de richting van de Raad van State om tegemoet te komen aan de in mijn ogen massieve en fundamentele kritiek die in het besluit tot voorlopige schorsing wordt verwoord?

Aan de minister-president zou ik willen vragen welke zekerheid hij en minister Verhagen hadden dat de discussie over het natuurherstel opgelost gaat worden door de minister-president van Vlaanderen de keiharde toezegging te doen dat de Westerschelde verdiept gaat worden? Onderschrijft de minister-president mijn stelling dat verdragen als deze niet lichtvaardig opengebroken kunnen worden en dat eenmaal aangegane verplichtingen zwaar wegen? Tot slot: is de regering het met mij eens dat het misschien wel het beste en bestuurlijk meest juiste is om opnieuw met alle partijen, inclusief die nu bezwaar maken, snel tot een oplossing te komen, zodat verder procederen onnodig is en de uitvoering van de Scheldeverdragen daadwerkelijk ter hand genomen kan worden?

De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Het is een genuanceerd verhaal. We hebben in de krant mogen lezen dat de heer Cramer kritisch is over de rol van de premier op dit punt. Kan hij daarop ingaan?

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb in de krant gereageerd op stellingen die mij zijn voorgelegd. Ik kan er niets aan doen als het in de krant anders is weergegeven, maar ik heb onder andere gereageerd op uw uitspraken. Ik heb mij daarover verbaasd. Ik heb besloten om de minister-president te vragen om zijn rol in de communicatie met Vlaanderen nader te duiden.

De heer Van der Ham (D66): U zegt dat u verbaasd bent over de opstelling van de premier in dezen. Kunt u nader uitbenen op welke punten u verbaasd bent?

De heer Cramer (ChristenUnie): Normaal gesproken brengen alle vakministers moeilijke problemen voor het voetlicht zonder dat de minister-president zich daarmee bemoeit. Terecht, want dat is de taak van de vakminister. Maar op dit dossier doet hij dat ineens wel. Daar verbaasde ik mij over.